Ból nerek: objawy, przyczyny i leczenie. Gdzie bolą nerki?

Ból nerek może być objawem poważnej choroby układu moczowego – m.in. przewlekłej niewydolności nerek, która wymaga dializoterapii. Sprawdź, jak i gdzie bolą nerki, a także kiedy należy udać się do lekarza.

Dlaczego ból nerek to duży problem diagnostyczny?

Czy nerki bolą – to pytanie zadaje sobie wielu pacjentów. Nie bez powodu stało się ono głównym tematem 23. Konferencji Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego. W czasie spotkania specjaliści podkreślali, że nerki chorują wyjątkowo podstępnie. Rzadko podstawowym objawem jest ból nerek.

Gdzie bolą nerki?

Gdzie dokładnie bolą nerki? W okolicy lędźwiowej pleców, po obu stronach kręgosłupa, tuż pod dolnymi żebrami. Ból najczęściej jest umiejscowiony:

• Z tyłu ciała, nie z przodu brzucha,
• Nieco wyżej niż typowy ból krzyża,
• Po jednej stronie (ból prawej/lewej nerki), rzadziej obustronnie,
• Głębiej, a nie powierzchownie w mięśniach.

Z czym można pomylić ból nerek?

Ból nerek często jest mylony przez pacjentów z bólem kręgosłupa. Bardzo typowe są opisy typu „ból po lewej stronie pleców w okolicy nerki”, „bóle w okolicy nerek”, a nawet „ból pleców, nerki albo krzyża – nie wiem, czego”. Pozornie może się wydawać, że łatwo odróżnić te 2 przyczyny dolegliwości bólowych – nerki są przecież umiejscowione po obu stronach kręgosłupa, zatem ból powinien lokować się w innym miejscu – nie na środku pleców, ale po bokach. W praktyce jednak ból nerek często promieniuje do kręgosłupa.

Jak odróżnić ból nerek od bólu pleców?Jak zatem bolą nerki? Najczęściej dolegliwości bólowe nerek pojawiają się nagle. Ból jest ostry, pulsujący i gwałtowny. Zazwyczaj pojawia się z jednej strony pleców i rozchodzi się poziomo. Natomiast typowy ból pleców ma łagodniejszy przebieg. Z reguły jest uzależniony od wykonywanych ruchów. Może on promieniować do boku pleców, ale w większości przypadków rozchodzi się pionowo.

Ból nerki: przyczyny

Ból nerek w pierwszej kolejności jest kojarzony z zapaleniem układu moczowego. Chorobę wywołują bakterie Escherichia coli, które przedostają się z okolicy odbytu do pęcherza, a następnie drogą wstępująca atakują inne narządy układu moczowego. Zapalenie pęcherza moczowego objawia się bólem w podbrzuszu, pieczeniem podczas oddawania moczu, parciem na pęcherz i częstym oddawaniem moczu (częstomoczem). Niewyleczone może doprowadzić do odmiedniczkowego zapalenia nerek. Choroba objawia się przede wszystkim bólem nerek, gorączką oraz wymiotami.

Podobne symptomy obserwuje się w przypadku kłębuszkowego zapalenia nerek, śródmiąższowego zapalenia nerek oraz kamicy nerkowej. Kłębuszkowe zapalenie nerek rozwija się na skutek nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na różnego rodzaju patogeny – głównie paciorkowce. Oprócz bólu nerek występują inne objawy takie jak:

• skąpomocz,
•  nudności,
• bóle głowy,
• nadciśnienie tętnicze,
• obrzęk stóp i twarzy.

Śródmiąższowe zapalenie nerek jest najczęściej efektem zakażenia lub stosowania leków nefrotoksycznych – niesteroidowych leków przeciwzapalnych oraz niektórych antybiotyków. Choroba objawia się bólem nerek, gorączką, skąpomoczem oraz wysypką.

Kamica nerkowa z kolei polega na tworzeniu się w układzie moczowym złogów, potocznie nazywanych kamieniami. Zalegające w drogach moczowych kamienie stale się powiększają. Z czasem zaczynają powodować wyjątkowo dokuczliwy ból nerek nazywany kolką nerkową. Oprócz dolegliwości bólowych u pacjentów obserwuje się nudności, wymioty, wzdęcia.

Ponadto ból nerek nie musi być objawem chorób układu moczowego. Jego powszechną przyczyną jest nefropatia – głównie cukrzycowa i nadciśnieniowa, a także wywołana lekami nefropatia analgetyczna. Dolegliwości bólowe w okolicy nerek mogą być także symptomem takich chorób jak:

• choroby układowe tkanki łącznej (toczeń rumieniowaty, uogólniony);
• choroby drobnych naczyń (ziarniniak Wegenera, choroba Schonleina-Henocha);
•  choroby układu płciowego (endometrioza, przerost prostaty);
• choroby nowotworowe (nerka szpiczakowa);
• skrobiawica.

Sprawdź też: zapalenie cewki moczowej u dziecka.

Bóle nerki: objawy

Jak pacjenci opisują bolące nerki? Często mówią o uporczywej dolegliwości, trudnej do jednoznacznego zlokalizowania, która promieniuje do pachwiny, podbrzusza lub wewnętrznej strony uda. Podkreślają, że masowanie, ucisk czy rozciąganie nie przynoszą ulgi, a znalezienie wygodnej pozycji staje się prawdziwym wyzwaniem.

Dolegliwości różnią się w zależności od przyczyny:

• przy zakażeniach – ból tępy, stały, narastający;
• przy kamicy – ból nagły, bardzo silny, falujący, pojawiający się w napadach.

Pacjenci często porównują też kolkę nerkową do najsilniejszego bólu, jaki kiedykolwiek odczuwali.

Jak sprawdzić, czy to ból nerki? Diagnostyka

Rozpoznanie przyczyny bólu nerek opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz wynikach badań laboratoryjnych i obrazowych.

• Podczas badania fizykalnego istotne znaczenie ma tkliwość w okolicy lędźwiowej, szczególnie przy opukiwaniu pleców w rzucie nerek.
• Badanie ogólne moczu pozwala wykryć obecność krwi (również śladowych ilości), leukocytów, bakterii czy białek.
• Badanie krwi obejmuje oznaczenie kreatyniny i eGFR (ang. estimated Glomerular Filtration Rate) oraz parametrów stanu zapalnego.
• Wśród badań obrazowych najczęściej wykonuje się USG jamy brzusznej, a w uzasadnionych przypadkach – tomografię komputerową (przy podejrzeniu kamicy nerkowej lub powikłań).

Ból nerki: jak sobie pomóc? Do jakiego lekarza się zgłosić?

Zazwyczaj pacjenci z bólem nerek najpierw trafiają do lekarza rodzinnego, który:

• zbiera wywiad medyczny (pyta m.in. o charakter bólu i objawy towarzyszące);
• zleca podstawowe badania (badanie ogólne moczu, krew, CRP);
• decyduje, czy potrzebna jest pilna diagnostyka obrazowa (np. USG);
• kieruje dalej do specjalisty, jeśli zajdzie taka potrzeba – do nefrologa albo urologa.

Natychmiastowej konsultacji (wezwania karetki pogotowia lub udania się na SOR) wymagają następujące sytuacje:

• bardzo silny, narastający ból nie do opanowania lekami;
• ból z gorączką, dreszczami i złym stanem ogólnym;
• ból z krwiomoczem lub zatrzymaniem moczu;
• podejrzenie kolki nerkowej z wymiotami.

Co na bolące nerki? Leczenie

Leczenie bólu nerek zawsze zależy od jego przyczyny. Przy silnych dolegliwościach stosuje się metody zmniejszania bólu i poprawy komfortu chorego (np. leki na gorączkę i ból czy rozkurczowe), jednak nie zastępuje to terapii przyczynowej.

Choroby nerek wymagają specjalistycznego leczenia, gdyż szybko postępują i mogą doprowadzić do przewlekłej niewydolności nerek, która wymaga dializoterapii. Przykładowo: 

• Odmiedniczkowe zapalenie nerek i inne zakażenia bakteryjne trzeba wyleczyć antybiotykiem (amoksycyliną, fosfomycyną, cefaleksynę), który należy zażywać przez co najmniej 7 dni.
• Kamica nerkowa może wymagać farmakoterapii ułatwiającej wydalenie złogu (np. leki urologiczne na receptę), a w cięższych przypadkach – leczenia zabiegowego,
• Zaburzenia odpływu moczu wiążą się nieraz z koniecznością interwencji urologicznej, aby zapobiec dalszemu uszkodzeniu nerek.

Dowiedz się też, czym są diuretyki.

Domowe sposoby na ból nerek

Antybiotykoterapię można jednak wspomóc leczeniem domowym. 

• Polecanym domowym sposobem na ból nerek jest picie soku z żurawiny. Badania potwierdzają, że żurawina wspomaga leczenie oraz zmniejsza podatność na infekcje układu moczowego.
• Czy można stosować zioła na nerki? Tak, innym domowymA sposobem na ból nerek towarzyszący zakażeniu są tzw. ziołowe nasiadówki. Do ich przygotowania powinno się używać ziół przeciwzapalnych – m.in. rumianku, dziurawca, krwawnika. Pomocne mogą być także napary do picia przyrządzone z ziół moczopędnych – pokrzywy, szałwii, skrzypu polnego.
• A czy można nagrzewać bolące nerki? Tak. Ból nerek można też złagodzić, przykładając do obolałego miejsca ciepły termofor.

Czy ból nerek można całkowicie wyleczyć?

Ból nerek ustępuje wtedy, gdy uda się usunąć lub opanować przyczynę dolegliwości (np. po zwalczeniu zakażenia, wydaleniu lub zlikwidowaniu złogu, przywróceniu zablokowanego odpływu moczu). W wielu sytuacjach prowadzi to do całkowitego ustąpienia dolegliwości. W niektórych przypadkach ból może jednak nawracać lub utrzymywać się okresowo, choć często bywa mniej nasilony niż w ostrych stanach.

Czy da się zapobiegać nawrotom bólu nerek? Często tak, zwłaszcza przy:

• odpowiednim nawodnieniu;
• leczeniu chorób współistniejących;
• regularnych kontrolach lekarskich;
• przestrzeganiu zaleceń dotyczących diety i stylu życia.

Ból nerek: podsumowanie

Choroby nerek często przez wiele lat nie dają żadnych objawów. Niekiedy pierwsze symptomy trudno powiązać z nerkami – mogą manifestować się nudnościami, wymiotami, gorączką czy wysypką skórną. Ból nerek może pojawić się dopiero w zaawansowanych stadium choroby, a dodatkowo łatwo go pomylić z bólem odcinka lędźwiowego kręgosłupa, potocznie nazywanym bólem krzyża. Nie warto więc zwlekać – samo łagodzenie dolegliwości bez rozpoznania źródła problemu może opóźnić właściwe leczenie. W przypadku bólu nerek szybka reakcja i leczenie przyczynowe to najważniejsze elementy zapobiegania powikłaniom.

Bibliografia:

1. Graczyk M., Krajnik M., Stosowanie analgetyków nieopioidowych a przewlekła choroba nerek, Medycyna Paliatywna w Praktyce 2013, tom 7, nr 3–4.
2. Wołyniec W., Renke M., Wójcik-Stasiak M., Renke J., Wybrane choroby nerek związane z pracą, Medycyna Pracy 2015;66(4):583–593.