Choroby przenoszone przez komary: przed czym się chronić?

Justyna Dystrych

Marzec 24, 2026

Czy można zarazić się od komara, mieszkając w Polsce? Tak, ponieważ Polacy coraz częściej podróżują do cieplejszych krajów. Ryzyko zarażenia jest znaczne, biorąc pod uwagę, że choroby „tropikalne” przenoszone przez komary, kleszcze i inne stawonogi stanowią ponad 17% wszystkich chorób zakaźnych na świecie i prowadzą do 700 tysięcy zgonów rocznie [1]. Dlatego przed planowaną wycieczką warto wiedzieć, jakie objawy dają te choroby oraz jak je leczyć.

Jakie choroby mogą przenosić komary?

Komary przenoszą wirusy lub pasożyty, które wywołują różne infekcje. Nie oznacza to jednak, że mogą transmitować każdą chorobę krążącą we krwi żywiciela. Poza tym różne gatunki przenoszą różne patogeny. Przykładowo, widliszki żyjące w Polsce mogą przenosić malarię (na szczęście wyeliminowano ją u nas w latach 50. XX wieku). Nie przenoszą natomiast dengi ani żółtej gorączki [2,3]. Choroby te są związane z komarami tygrysimi, które nie występują w Polsce, ale pojawiają się już m.in. w Czechach i południowej Europie [4].

Choroby przenoszone przez komary w Polsce

Chorobę przenoszoną przez komary w Afryce czy Azji może sprowadzić do Polski podróżny, który wraca z tych rejonów. Do dalszego rozprzestrzeniania zakażenia mogłoby dojść tylko wtedy, gdy taką osobę pogryzyłyby odpowiednie gatunki komarów (wektory danego wirusa), a następnie przekazały patogen innym. Na szczęście zdarza się to bardzo rzadko. Dlatego większość takich przypadków w Polsce to zakażenia nabyte za granicą i rozpoznawane po powrocie [5].

Malaria

WHO podało, że w 2024 r. na malarię zachorowało 282 mln ludzi w 80 krajach, a 610 tys. zmarło [6].

Chorobę wywołują zarodniki pierwotniaków z rodzaju Plasmodium przenoszone przez ok. 80 różnych gatunków komarów z rodzaju Anopheles, w tym wspomnianego już widliszka.
Po przedostaniu się do wątroby pasożyt w ciągu 1 – 3 tygodni wielokrotnie się namnaża i przechodzi kolejne stadia rozwoju. Następnie uwalnia do krwiobiegu tysiące drobnoustrojów, które niszczą czerwone krwinki.
Z cyklem wylęgania związany jest charakterystyczny objaw choroby, czyli napady wysokiej gorączki (powyżej 39°C) pojawiające się co 2 – 3 dni i ustępujące po kilkudziesięciu minutach. Wysokiej temperaturze często towarzyszą silne dreszcze [7].

Denga

Wirus dengi przenoszą komary z rodzaju Aedes, głównie komar egipski. Szacuje się, że co roku dochodzi do 100 – 400 mln zakażeń. Problem dotyczy jednak głównie okolic miejskich i półmiejskich, w krajach tropikalnych bądź subtropikalnych [8]. A jakie są objawy choroby denga?

W zależności od stopnia zjadliwości wirusa przebieg choroby może być bezobjawowy, łagodny (przypominający zwykłą infekcję), a niekiedy ciężki, z zajęciem ważnych narządów i szpiku kostnego, kończący się śmiercią.
Objawy pojawiają się zwykle po 4 – 10 dniach od zakażenia i ustępują po 2 – 7 dniach.
Charakterystycznym symptomem jest wysypka plamisto-grudkowa, która może przejść w zmiany rumieniowe. W cięższych przypadkach występują także krwawienia z błon śluzowych [9,10].

Zika

Komary z rodziny Aedes przenoszą także wirusa Zika, który większości osób nie powoduje żadnych objawów. Mimo to u 20% zakażonych pojawiają się (w ciągu 3 – 14 dni od ugryzienia):

gorączka;
plamisto-grudkowa wysypka;
zapalenie spojówek;
bóle głowy, mięśni i stawów.

Zwykle dolegliwości przebiegają łagodnie i ustępują po 7 dniach. Niestety, wirus może prowadzić do rozwoju zespołu Guillain-Barré, neuropatii i zapalenia rdzenia. U kobiet w ciąży zwiększa ryzyko wad wrodzonych, przedwczesnego porodu, a nawet urodzenia martwego dziecka [11,12].

Gorączka Zachodniego Nilu i japońskie zapalenie mózgu

Zarówno gorączkę Zachodniego Nilu, jak i japońskie zapalenie mózgu wywołują wirusy należące do tej samej rodziny flawiwirusów. Podobieństwo immunologiczne patogenów sprawia, że 80% zakażeń przebiega bezobjawowo. Niestety, u mniej niż 1% chorych rozwija się jednak postać neuroinwazyjna, prowadząca do zapalenia mózgu.

Japońskie zapalenie mózgu jest szczególnie niebezpieczne. W około 30% przypadków kończy się zgonem, a u 30 – 50% osób, które przeżyły, pozostawia trwałe następstwa neurologiczne, poznawcze lub behawioralne [13-16].
Wirusy przenoszone są głównie przez komary z rodzaju Culex, występujące na całym świecie.
W przypadku japońskiego zapalenia mózgu znaczenie mają przede wszystkim gatunki obecne w Azji Południowo-Wschodniej i regionie zachodniego Pacyfiku.
Warto też dodać, że szczepionka jest dostępna tylko przeciw japońskiemu zapaleniu mózgu. W obu chorobach leczenie ciężkich postaci ma charakter objawowy i wymaga hospitalizacji [13-16].

Żółta febra

Żółta febra (żółta gorączka) to ciężka choroba wirusowa przenoszona przez komary z rodzajów Aedes, Haemagogus oraz Sabethes. Występuje głównie na terenie Afryki Subsaharyjskiej oraz w Ameryce Środkowej i Południowej.

Początkowo choroba daje typowe objawy typowe dla zakażeń wywołanych przez flawiwirusy.
U części pacjentów (15%) w ciągu 12 dni rozwija się jednak ciężka postać choroby. Dochodzi wtedy do nawrotu wysokiej gorączki oraz pojawienia się żółtaczki, krwawień, niewydolności narządów, a także takich objawów jak wstrząs, śpiączka czy drgawki.
Połowa chorych w tej fazie umiera w ciągu 7 – 10 dni [17,18].

Osoba dotykająca palcami okolicy szyi i węzłów chłonnych, ujęcie górnej części klatki piersiowej i szyi

Kiedy należy skonsultować się z lekarzem w przypadku ugryzienia przez komara?

Jeżeli po ukąszeniu komara pojawia się tylko bąbel, świąd i zaczerwienienie, nie ma potrzeby zgłaszać się do lekarza. Zazwyczaj wystarczą miejscowe preparaty przeciwhistaminowe i inne środki łagodzące reakcję skórną.

Sprawdź, jak radzić sobie z ugryzieniami owadów.

Konsultacja lekarska jest wskazana wtedy, jeśli w ciągu kilku dni po ukąszeniu pojawiają się dodatkowe objawy ogólnoustrojowe przypominające przeziębienie, np. senność, wysoka gorączka, ból za oczami, a w szczególności wysypka. Warto jednak najpierw zastanowić się, czy rzeczywiście doszło do ukąszenia komara, a także gdzie i o jakiej porze miało ono miejsce.

Pilnej hospitalizacji wymagają natomiast:

zaburzenia świadomości;
drgawki;
krwawienie z nosa, dziąseł lub dróg rodnych;
krew w stolcu;
silny ból brzucha;
obrzęk gruczołów;
sztywność w karku;
uporczywe wymioty;
bardzo wysoka gorączka.

Kobiety w ciąży, dzieci, seniorzy oraz osoby z chorobami przewlekłymi i obniżoną odpornością powinny skonsultować się z lekarzem wcześniej, nawet jeśli okaże się że to „tylko” uczulenie na komary.

Przeczytaj, jak rozpoznać ukąszenia owadów.

Czy choroby przenoszone przez komary można wyleczyć?

To zależy od konkretnej choroby. Malaria jest chorobą uleczalną, ale wymaga szybkiego rozpoznania i odpowiedniego leczenia przeciwpasożytniczego. W dendze, Zika, gorączce Zachodniego Nilu i japońskim zapaleniu mózgu nie ma zwykle swoistego leczenia przyczynowego, więc stosuje się leczenie objawowe i wspomagające [1].

Ślad po ugryzieniu komara

Co zrobić, aby nie gryzły nas komary?

Komary przyciąga przede wszystkim zapach potu i ciepło ciała. Dlatego należy ograniczać czynniki, które zwiększają ryzyko ukąszeń.

Najprostszą ochroną jest noszenie ubrań zakrywających ciało oraz stosowanie preparatów na insekty, np. w sprayu lub kremie.
Na skórę lub odzież można też aplikować naturalne zapachy, których komary nie lubią (zobacz np. właściwości olejku eukaliptusowego).
Planując podróż do krajów wysokiego ryzyka, dobrze uwzględnić konsultację w poradni medycyny podróży i zabrać ze sobą moskitierę.
Ponadto warto zainwestować w repelenty o potwierdzonej skuteczności [1].

Dowiedz się, co odstrasza komary.

Choroby przenoszone przez komary: podsumowanie

W Polsce, ze względu na stosunkowo niskie temperatury, nie żyją jeszcze gatunki przenoszące najgroźniejsze zakażenia. Mimo to co roku do szpitali trafiają pacjenci z chorobami przenoszonymi przez komary [1]. Przykładowo, w 2024 r. odnotowano 43 przypadki malarii i 126 przypadków dengi (z czego 99 wymagało hospitalizacji). U 1 osoby rozpoznano wirusa Zika, a 2 osoby hospitalizowano z powodu gorączki Zachodniego Nilu [19]. Dlatego tak duże znaczenie mają szczepienia zalecane przed podróżą oraz świadomość zagrożeń związanych z chorobami przenoszonymi przez komary.

Źródła