Skaza białkowa u niemowląt: jak wygląda? Przyczyny, rozpoznanie i metody leczenia

Skaza białkowa u niemowląt jest najczęstszą formą alergii w wieku dziecięcym. Zazwyczaj daje o sobie znać w pierwszym roku życia, kiedy układ odpornościowy maluszka jest jeszcze niedojrzały. Gdy tylko pojawią się pierwsze objawy skazy białkowej u niemowląt, z diety trzeba wyeliminować uczulające białka.

Od czego jest skaza białkowa u niemowląt? Przyczyny

Skaza białkowa u niemowląt nie ma jednej przyczyny, wpływają na jej występowanie czynniki genetyczne i środowiskowe. Bardzo często skazę białkową wywołuje nietolerancja na białko mleka krowiego (u co 4 dziecka), dlatego zaleca się, żeby w rodzinach alergicznych u niemowląt karmionych sztucznie zastępować modyfikowane mleko krowie hydrolizatami o wysokim stopniu hydrolizy.

Ale nie tylko mleko krowie wywołuje skazę białkową. Nietolerancja może wystąpić także na inne białka roślinne i zwierzęce, zawarte m.in. w:

• rybach,
• soi,
• glutenie,
• wołowinie i cielęcinie,
• kakao i czekoladzie,
• białku jaja kurzego,
• owocach cytrusowych,
• orzechach.

Z ostatnich badań przeprowadzonych przez dr n med. Jadwigę Antoniak wśród łódzkich pacjentów, wynika, że równie często jak mleko krowie, uczula dzieci także białko zawarte w marchwi i jabłku.

Skaza białkowa u niemowląt: objawy

Jak objawia się skaza białkowa u niemowląt? Najczęstszym objawem skazy białkowej u niemowląt są zmiany skórne. U młodszych dzieci zaczerwieniona, przesuszona skóra (czasem błyszcząca i napięta) pojawia się w pierwszej kolejności na policzkach, u starszych dzieci problemy widoczne są także na rączkach, nóżkach, tułowiu. Oprócz rumienia na skórze można czasem zauważyć swędzące krostki, które mogą się zmienić w pęcherze lub łuszczące się plamy.

Jak zachowuje się dziecko ze skazą białkową? Skaza białkowa u niemowląt powoduje, że dzieci częściej są rozdrażnione, alergia potrafi też manifestować się innymi dolegliwościami, takimi jak:

• kolka u niemowlaka;
• bóle brzucha;
• krew i śluz w stolcu;
• nudności i wymioty u niemowlaka;
• biegunki;
• zaparcia;
• dolegliwości układu oddechowego (katar i kaszel, duszności, kichanie i łzawienie oczu spowodowane katarem).

Sprawdź też: ból brzucha u noworodka.

Kiedy pojawiają się pierwsze objawy skazy białkowej?

Objawy skazy białkowej pojawiają się najczęściej w 1. roku życia (nawet już w 1. tygodniu), wkrótce po wprowadzeniu do diety mleka krowiego [8].

Ile trwa skaza białkowa u niemowląt?

U większości niemowląt (85 – 90%) do 3. roku życia rozwija się tolerancja na białka mleka krowiego, zwłaszcza jeśli alergia ma podłoże IgE-niezależne [8]. Co ciekawe, nawet jeśli uczulenie nie minie całkowicie, większość pacjentów dobrze reaguje na białko po obróbce cieplnej. Stopniowe wprowadzanie większych ilości alergizujących białek jako „alergenów pieczonych” (np. muffinek mlecznych albo jajecznych) pomaga kształtować odpowiedź immunologiczną w kierunku tolerancji [5,8].

Nieleczona skaza białkowa u niemowląt: jakie są skutki?

Dzieci ze skazą białkową częściej niż rówieśnicy bez alergii, zapadają na zapalenie ucha i infekcje układu moczowego. Dodatkowo skaza białkowa może powodować niedobory masy ciała i wzrostu. W skrajnych sytuacjach może nawet dojść do wstrząsu anafilaktycznego, który jest zagrożeniem życia. Dziecko wymaga natychmiastowej pomocy, gdy pojawi się gwałtowna biegunka, a wraz z nią przyspieszony oddech i utrata przytomności.

Skaza białkowa u niemowląt: diagnostyka

Jak rozpoznać skazę białkową u niemowląt? Specjaliści podkreślają, że do rozpoznania alergii nie wystarczą testy z krwi albo testy skórne. Oprócz dokładnego wywiadu potrzebna jest eliminacja potencjalnego alergenu (na 2 – 4 tygodnie), a następnie próba prowokacyjna. Jeśli objawy ustąpią po odstawieniu mleka i powrócą po ponownym spożyciu go, oznacza to potwierdzenie rozpoznania alergii [5,8].

Czy może wystąpić skaza białkowa u niemowlaka karmionego piersią? Może i jest to sygnał, że mama powinna wyeliminować ze swojej diety składniki, które mogą wywoływać skazę białkową.

Skaza białkowa u niemowląt: dieta matki karmiącej

Czego nie jeść, gdy dziecko ma skazę białkową? Dieta matki karmiącej dziecko z tą dolegliwością w pierwszej kolejności powinna zostać pozbawiona produktów bogatych w białko mleka krowiego, czyli:

• mięsa i wędliny wołowych,
• mleka krowiego,
•  jogurtów i kefirów,
• serów białych i żółtych,
• masła.

Trzeba też zwrócić uwagę na produkty spożywcze, które zawierają białko mleka krowiego, ale tego nie widać na pierwszy rzut oka: pieczywo, pasztety i parówki, słodycze, niektóre leki. Dlatego tak ważne przy skazie białkowej jest dokładne czytanie etykiet ze składnikami, jakie znajdziemy na opakowaniach produktów.

Jeśli objawy skazy białkowej u dziecka nie miną, należy wykluczać z diety inne produkty, które mogą powodować alergię. Ważna jest też konsultacja z lekarzem i dietetykiem, bo dieta eliminacyjna może doprowadzić do niedoborów witamin i minerałów potrzebnych mamie i dziecku.

Jak leczyć skazę białkową u niemowląt?

Dieta eliminacyjna jest jedynym sposobem leczenia w skazie białkowej, ważne jednak żeby jadłospis został ułożony wraz z dietetykiem, który tak dobierze produkty, żeby dziecko otrzymywało wszystkie potrzebne składniki odżywcze.

W niektórych przypadkach zaleca się leki na alergię dla dzieci. Lekarz może stwierdzić, że konieczne będzie zastosowanie np. leków antyhistaminowych i maści sterydowych. Bardzo ważna jest też pielęgnacja skóry tzw. emolientami, które będą natłuszczały przesuszoną skórę i zatrzymywały w niej wodę. Trzeba też pamiętać, że chorą skórę mogą podrażniać detergenty, ubranka z wełnianych i syntetycznych materiałów. Skóra taka nie powinna być przegrzewana, dlatego kąpiele nie mogą trwać zbyt długo.

Jakie mleko przy skazie białkowej u niemowląt?

U niemowląt ze skazą białkową stosuje się specjalne, hipoalergiczne mleka dla dzieci – najczęściej hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy, a w cięższych przypadkach – preparaty aminokwasowe lub preparaty specjalnego przeznaczenia (hydrolizaty z domieszką wolnych aminokwasów) [7].

Skaza białkowa u niemowląt: podsumowanie

Szacuje się, że na skazę białkową, która jest nietolerancją pokarmową na różnego rodzaju białka, cierpi w Polsce 5 – 9% dzieci. Jej objawy po raz pierwszy pojawiają się w okresie niemowlęcym, ale u 90 procent chorych przed ukończeniem 3. roku życia wraca prawidłowa tolerancja białek. Na razie nie ma skutecznego sposobu zapobiegania skazie białkowej u niemowląt, przyjmuje się jednak, że częściej diagnozowana jest ona u dzieci karmionych butelką. Dlatego pediatrzy i alergolodzy zalecają młodym mamom karmienie piersią dzieci przez co najmniej 4 – 6. pierwszych miesięcy ich życia.

Źródła

1. Andrea Horvath, Jak rozpoznać skazę białkową u dziecka?, 2012. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/61930,jak-rozpoznac-skaze-bialkowa-u-dziecka. [dostęp: 15.04.2026].
2. Dorota Jenerowicz, Adriana Polańska, Szorstkie plamki na skórze - czy to skaza białkowa?, 2012. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/65081,szorstkie-plamki-na-skorze-czy-to-skaza-bialkowa. [dostęp: 15.04.2026].
3. Jolanta Wasilewska, Skaza białkowa - czy dziecko z tego wyrasta?, 2012. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/61992,skaza-bialkowa-czy-dziecko-z-tego-wyrasta. [dostęp: 15.04.2026].
4. American Academy of Pediatrics, Food Allergies and Intolerances. https://www.aap.org/en/patient-care/newborn-infant-and-early-childhood-nutrition/food-allergies-and-intolerances-in-newborns-and-infants/. [dostęp: 15.04.2026].
5. Andrea Horvath, Czy u dzieci z AZS warto poszukiwać alergii na pokarm?, 2023. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.3.5.65. [dostęp: 15.04.2026].
6. Pushpa Sathya, Tanis R. Fenton, Cow’s milk protein allergy in infants and children, 2024. https://cps.ca/en/documents/position/cows-milk-protein-allergy. [dostęp: 15.04.2026].
7. Urszula Jedynak-Wąsowicz, Alergia na białka mleka krowiego, 2022. https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/ciekawe-przypadki/305727,alergia-na-bialka-mleka-krowiego. [dostęp: 15.04.2026].
8. Kinga Ołdak, Skaza białkowa. Objawy, leczenie i wpływ diety, 2021. https://dietetycy.org.pl/skaza-bialkowa/. [dostęp: 15.04.2026].
9. Roman J. Nowicki i wsp., Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD, PTA, PTP oraz PTMR. Część I. Profilaktyka, leczenie miejscowe i fototerapia, 2019. https://www.termedia.pl/Atopowe-zapalenie-skory-Interdyscyplinarne-rekomendacje-diagnostyczno-terapeutyczne-PTD-PTA-PTP-oraz-PTMR-Czesc-I-Profilaktyka-leczenie-miejscowe-i-fototerapia%2C98%2C38796%2C1%2C0.html. [dostęp: 15.04.2026].