Werbena: właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania

Werbena pospolita, znana też jako werbena lekarska lub Verbena officinalis L., od wieków pojawia się w tradycyjnej fitoterapii europejskiej, azjatyckiej i północnoamerykańskiej. Współczesne badania skupiają się przede wszystkim na składzie chemicznym ziela werbeny oraz aktywności jej ekstraktów [1,2]. Jakie zastosowanie i właściwości ma ta roślina i na co pomaga? Sprawdź.

Co to jest werbena pospolita i gdzie występuje?

Werbena pospolita (Verbena officinalis L.) to wieloletnia roślina zielna z rodziny werbenowatych. Naturalne stanowiska werbeny pospolitej obejmują:

• Europę (szczególnie rejon Morza Śródziemnego);
• obie Ameryki;
• północną i środkową Afrykę;
• Azję;
• Australię.

Surowcem zielarskim wykorzystywanym w tradycyjnej i współczesnej fitoterapii jest ziele werbeny, czyli Verbenae herba. Warto wspomnieć w tym miejscu o werbenie cytrynowej (Aloysia citriodora), która również pojawia się w kontekście ziołolecznictwa. Ze względu na podobne nazwy rośliny bywają mylone, jednak werbena pospolita i werbena cytrynowa to zupełnie inne gatunki, o innym składzie chemicznym [1].

Co zawiera ziele werbeny pospolitej?

Ziele werbeny pospolitej zawiera wiele grup związków biologicznie aktywnych. Do najważniejszych należą:

• glikozydy irydoidowe, w tym werbenalina, hastatozyd i aukubina;
• glikozydy fenylopropanoidowe, m.in. werbaskozyd i izowerbaskozyd.

W surowcu wykryto również:

• flawonoidy (luteolina, apigenina, kemferol, skutelareina i pedalitina);
• kwasy fenolowe;
•  terpenoidy;
• sterole;
• składniki mineralne;
• olejek eteryczny [1,3].

Na profil chemiczny werbeny wpływa wiele czynników, m.in. pochodzenie surowca, warunki środowiskowe, termin zbioru, wykorzystana część rośliny oraz metoda ekstrakcji. Ma to znaczenie praktyczne, ponieważ napar, ekstrakt wodny, ekstrakt alkoholowy i olejek eteryczny mogą różnić się zawartością poszczególnych substancji, a tym samym także zakresem potencjalnego działania [1,2].

Werbena: właściwości

Właściwości werbeny wynikają głównie z obecności związków fenolowych, glikozydów irydoidowych, flawonoidów i terpenoidów. W badaniach opisywano m.in. działanie:

• przeciwutleniające;
•  przeciwzapalne;
•  przeciwdrobnoustrojowe;
• przeciwbólowe;
• neuroprotekcyjne;
• przeciwlękowe;
• wspierające układ pokarmowy.

Trzeba jednak pamiętać, że większość danych pochodzi z badań in vitro, badań na zwierzętach albo przeglądów tradycyjnych zastosowań [1-3].

Wpływ na układ nerwowy: stres, napięcie i sen

Werbena pospolita była tradycyjnie stosowana jako roślina wspierająca układ nerwowy – przy napięciu, stresie, trudnościach ze snem, niepokoju i zmęczeniu nerwowym. 

• Nowsze badania przedkliniczne wskazują, że ekstrakty z Verbena officinalis mogą wykazywać działanie przeciwlękowe, przeciwdepresyjne lub sedatywne, zależnie od rodzaju ekstraktu i sposobu jego przygotowania.
• Autorzy podkreślają jednak, że wpływ takich preparatów na ośrodkowy układ nerwowy człowieka wymaga badań klinicznych [2].

Sprawdź też: produkty na uspokojenie.

Działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe

Ekstrakty z werbeny pospolitej były badane pod kątem działania przeciwzapalnego i przeciwbólowego. W przeglądach naukowych opisuje się m.in. aktywność metanolowych ekstraktów z liści oraz miejscowych preparatów zawierających wyciąg z werbeny w modelach zapalenia i bólu u zwierząt. Za ten efekt mogą odpowiadać m.in. glikozydy irydoidowe i flawonoidy [1,3].

Werbena pojawia się również w kontekście stosowania zewnętrznego, głównie przy:

• trudno gojących się ranach;
• ukąszeniach;
• podrażnieniach;
• stanach zapalnych skóry;
• stanach zapalnych gardła i jamy ustnej. 

Takie zastosowania wynikają zarówno z tradycji zielarskiej, jak i z badań nad właściwościami przeciwzapalnymi, przeciwbakteryjnymi oraz wspierającymi gojenie [1,3].

Badanie kliniczne dotyczące krótkotrwałego stosowania odwaru z Verbena officinalis u pacjentów z przewlekłym uogólnionym zapaleniem dziąseł opisuje m.in. zmniejszenie stanu zapalnego dziąseł i ograniczenie płytki nazębnej, prawdopodobnie w związku z wpływem na bakterie periodontopatogenne [3]. Warto jednak pamiętać, że stosowanie werbeny nie zastępuje leczenia stomatologicznego, profesjonalnego oczyszczania zębów ani terapii zapalenia przyzębia.

Działanie przeciwutleniające i przeciwdrobnoustrojowe

Jednym z lepiej opisanych kierunków działania werbeny jest aktywność przeciwutleniająca. Badania ekstraktów wodnych i wodno-alkoholowych wykazały zdolność neutralizowania wolnych rodników, a szczególnie dużą rolę przypisuje się tu werbaskozydowi oraz innym związkom fenolowym. Przeciwutleniający potencjał surowca może mieć znaczenie ochronne dla komórek, chociaż nie oznacza to, że napar z werbeny zapobiega chorobom przewlekłym [1,2].

• W literaturze opisywano także działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze ekstraktów oraz olejku eterycznego z werbeny.
• Aktywność przeciwdrobnoustrojową obserwowano m.in. wobec wybranych szczepów bakterii, a w przypadku ekstraktów z liści wskazywano również na działanie przeciwgrzybicze.
• Są to jednak dane laboratoryjne, dlatego nie należy traktować werbeny jako alternatywy dla leczenia zakażeń [1,2].

Wpływ na trawienie i skurcze przewodu pokarmowego

W tradycyjnej fitoterapii ziele werbeny stosowano przy dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego, m.in. bólu brzucha, kolce, biegunce i problemach z pęcherzykiem żółciowym. W badaniach przedklinicznych zwracano uwagę na potencjalne działanie przeciwbiegunkowe, rozkurczowe i przeciwwydzielnicze ekstraktów z Verbena officinalis, co może sugerować właściwości wspierające trawienie i łagodzące wybrane dolegliwości czynnościowe [3].

Zobacz: produkty na trawienie.

Ziele werbeny: zastosowanie

Ziele werbeny najczęściej wykorzystuje się w postaci naparów, odwarów, ekstraktów, mieszanek ziołowych oraz preparatów do stosowania zewnętrznego. Werbena bywa także składnikiem produktów kosmetycznych i pielęgnacyjnych, zwłaszcza tam, gdzie liczą się właściwości antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne, przeciwzapalne lub zapachowe. [1,3].

Werbena: przeciwwskazania i skutki uboczne

Najważniejszym przeciwwskazaniem do samodzielnego stosowania werbeny jest ciąża. W literaturze medycznej pojawiają się dane toksykologiczne z badań na ciężarnych zwierzętach, w których wysokie dawki wodnego ekstraktu wiązały się z niekorzystnym wpływem na rozwój płodów. Z tego powodu kobiety w ciąży, karmiące piersią i starające się o dziecko nie powinny sięgać po preparaty z werbeną bez konsultacji z lekarzem [3].

Ostrożność powinny zachować również osoby z chorobami przewlekłymi, przyjmujące leki na stałe oraz pacjenci z chorobami wątroby. W badaniach laboratoryjnych opisywano możliwość nasilenia toksycznego wpływu etanolu na komórki wątrobowe po zastosowaniu herbatki z werbeny, dlatego nie zaleca się łączenia preparatów z werbeny z alkoholem [3].

Werbena, podobnie jak inne zioła, może wywołać reakcję nadwrażliwości, zwłaszcza u osób uczulonych na składniki roślinne. Jeżeli po wypiciu naparu lub zastosowaniu preparatu pojawi się ból brzucha, nudności, biegunka, wysypka, świąd, obrzęk albo duszność, należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem [3].

Werbena: często zadawane pytania

Na koniec zebraliśmy odpowiedzi na kilka często zadawanych pytań dotyczących werbeny.

Czy można przyjmować werbenę pospolitą codziennie?

Nie można automatycznie traktować codziennego stosowania werbeny jako bezpiecznego. W przypadku krótkotrwałego picia naparu u zdrowej osoby ryzyko działań niepożądanych może być niewielkie, ale brakuje mocnych danych klinicznych dotyczących długotrwałego, codziennego stosowania [3].

Czy werbena jest dobra na wysokie ciśnienie krwi?

Nie ma podstaw, aby zalecać stosowanie werbeny jako metody obniżania ciśnienia krwi. Osoby z nadciśnieniem powinny przestrzegać leczenia zaleconego przez lekarza [1,2].

Czy melisa lekarska i werbena to to samo?

Nie, melisa lekarska i werbena pospolita to dwie różne rośliny. Melisa lekarska to Melissa officinalis, roślina z rodziny jasnotowatych, natomiast werbena pospolita to Verbena officinalis, należąca do rodziny werbenowatych [4].

Werbena: działanie i właściwości. Podsumowanie

Czy werbena jest lecznicza? Z pewnością jest to roślina o długiej tradycji stosowania i bogatym składzie chemicznym. Jednocześnie nie jest to surowiec pozbawiony ograniczeń. Warto więc traktować ją jako na roślinę o obiecujących właściwościach i tradycyjnym zastosowaniu, ale nie uniwersalny środek leczniczy.

Źródła:

1. Paweł Kubica i wsp., Verbena officinalis (Common Vervain) – A Review on the Investigations of This Medicinally Important Plant Species, 2020. https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/pdf/10.1055/a-1232-5758.pdf. [dostęp: 1.06.2026].
2. Oleh Koshovyi i wsp., Verbena officinalis L. Herb Extract, Its Amino Acid Preparations and 3D-Printed Dosage Forms: Phytochemical, Technological and Pharmacological Research, 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12429985/. [dostęp: 1.06.2026].
3. Kuchekar Mohini i wsp., Verbena officinalis (Verbenaceae): Pharmacology, Toxicology and role in female health, 2022. https://www.researchgate.net/publication/364615820_Verbena_officinalis_Verbenaceae_Pharmacology_Toxicology_and_role_in_female_health. [dostęp: 1.06.2026].
4. Milena Połumackanycz i wsp., Właściwości prozdrowotne melisy lekarskiej (Melissa officinalis L.), 2020. https://www.ptfarm.pl/wydawnictwa/czasopisma/farmacja-polska/103/-/28443. [dostęp: 1.06.2026].