Beta-blokery: co to za leki? Działanie, skutki uboczne, przeciwwskazania

Justyna Dystrych

Luty 09, 2026

Beta-blokery, znane również jako leki beta-adrenolityczne lub beta-sympatykolityki, stanowią jedną z najistotniejszych i najczęściej stosowanych terapii wśród pacjentów z nadciśnieniem w Polsce. To grupa licząca ok. 9,5 – 10,3 mln osób, co oznacza, że na całym świecie miliony chorych korzysta z tych leków. Nie chodzi jednak tylko o pacjentów kardiologicznych – leki te od dziesięcioleci stosuje się też w innych chorobach. Co to są beta blokery, jakie mają zastosowanie i czy można je przyjmować bez obawy o skutki uboczne? [1,2]

Różnokolorowe tabletki i kapsułki rozsypane na białym tle, w tym żółto‑zielone kapsułki, białe tabletki i różowe drażetki – różne formy leków i suplementów.

Beta blokery – co to za leki?

Beta-blokery to potoczna nazwa grupy leków, które blokują receptory beta-adrenergiczne β₁, β₂ i β₃, zlokalizowane na powierzchni komórek różnych narządów. Przyczepiają się do nich różne hormony, w tym adrenalina i noradrenalina, co inicjuje w komórce kaskadę zdarzeń prowadzących do specyficznego działania – zależnego od ich umiejscowienia.

Przykładowo receptory:

β1 znajdujące się w sercu, nerkach i tkance tłuszczowej odpowiadają za przyspieszenie i wzmocnienie skurczów narządu;
β2 rozmieszczone w mięśniach gładkich naczyń krwionośnych, oskrzeli, macicy i pęcherzu moczowym powodują rozkurcz (rozszerzenie) tych struktur;
β3 znajdują się głównie w tkance tłuszczowej i regulują metabolizm. [4]

Jak działają beta-blokery?

Działanie beta-blokerów polega na antagonistycznym hamowaniu receptorów, co ogranicza „sygnał stresowy” płynący z układu współczulnego za pośrednictwem hormonów. Dzieje się tak, ponieważ substancje zawarte w tych lekach mają zdolność do przyczepiania się do tego samego receptora, co adrenalina czy noradrenalina, ale nie aktywują receptora. Ich stosowanie pozwala zatem na zmniejszenie zbyt intensywnej bądź niebezpiecznej dla chorego reakcji organizmu. [3,4]

Działanie beta-blokerów w sercu przekłada się na zwolnienie częstotliwości, zmniejszenie siły i wydłużenie fazy rozkurczu, co poprawia ukrwienie mięśnia sercowego i redukuje zapotrzebowanie na tlen.
Z kolei w nerkach leki hamują wydzielanie reniny, przez co wymuszają obniżenie ciśnienia krwi i zmniejszenie objętości krwi krążącej. [4-7]

Beta blokery – podział

Beta-blokery najczęściej dzieli się na 3 generacje w zależności od selektywności i dodatkowych właściwości.

Pierwsza generacja to beta-blokery nieselektywne, które blokują zarówno receptory β₁, jak i β₂ (w drogach oddechowych, naczyniach oraz innych narządach). Do tej grupy należą propranolol, nadolol, pindolol, sotalol i tymolol. Ich stosowanie wiąże się z ryzykiem spowolnienia pracy dróg oddechowych, co stanowi problem dla pacjentów z astmą.
Druga generacja, beta-blokery kardioselektywne, działają głównie na receptory β₁ w sercu. Ta grupa obejmuje acebutolol, atenolol, betaksolol, bisoprolol, esmolol, metoprolol i nebiwolol. Ze względu na większe bezpieczeństwo w chorobach płuc stanowią pierwszą linię leczenia dla większości pacjentów.
Trzecia generacja – te leki mają dodatkowe właściwości rozszerzające naczynia krwionośne, co wzmacnia ich działanie hipotensyjne. Do tej grupy należą karwedilol i nebiwolol. [8-11]

Różne tabletki i kapsułki ułożone na białej powierzchni, na drugim planie dłonie w niebieskich rękawiczkach zapisujące notatki na clipboardzie

Na co stosuje się beta-blokery?

Wskazaniem do wprowadzenia beta-blokerów są głównie choroby serca i układu naczyniowego, np.:

dławica piersiowa;
ostre zespoły wieńcowe;
współistniejące nadciśnienie tętnicze;
migotanie przedsionków;
niewydolność serca;
kardiomiopatia przerostowa z zawężeniem drogi odpływu;
zwężenie lub wypadanie zastawki mitralnej;
tętniak rozwarstwiający.

Poza tym beta-blokery znajdują zastosowanie w:

łagodzeniu objawów towarzyszących stanom lękowym i nadczynności tarczycy;
zmniejszaniu ciśnienia w gałce ocznej (jaskra);
migrenach;
leczeniu żylaków przełyku.

Ponadto badania sugerują, że β-blokery trzeciej generacji, takie jak karwedilol i nebiwolol, zapewniają szerokie spektrum działań metabolicznych, w tym działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne oraz korzystny wpływ na metabolizm glukozy i lipidów (Drygała i wsp., 2024). Inne podają, że ich stosowanie wiąże się z 34% redukcją wystąpienia choroby Huntingtona i wolniejszym postępem we wczesnej objawowej motorycznie chorobie (Motyl, 2025). Uważa się też, że leki zmniejszają śmiertelność pacjentów z urazowym uszkodzeniem mózgu (Konarska, 2022). [8,12,13]

Zobacz też, jak leczyć nadciśnienie.

Czy beta-blokery działają uspokajająco?

Pacjenci z zaburzeniami lękowymi lub fobią społeczną czasami stosują beta-blokery (szczególnie propranolol), aby złagodzić fizyczne symptomy strachu przed publicznym występem czy innymi sytuacjami stresowymi. Mimo że wygląda to na działanie uspokajające, to tak naprawdę blokowanie receptorów wyłapujących noradrenalinę i adrenalinę ogranicza ich wpływ na organizm, w tym:

kołatanie serca;
drżenie rąk;
pocenie się;
inne przejawy stresu bądź lęku. [11]

Czy beta-blokery są bezpieczne?

Ogólnie rzecz biorąc, beta-blokery zaliczane są do leków bezpiecznych – pod warunkiem prawidłowego stosowania pod nadzorem lekarza. Jednak istnieją doniesienia, szczególnie dotyczące środków nieselektywnych, mówiące o skutkach ubocznych. Co więcej, badania przeprowadzone w Hiszpanii oraz we Włoszech wskazują, że u kobiet po zawale serca β-blokery mogą zwiększać ryzyko hospitalizacji (częstej w przypadku chorych z niewydolnością serca), a nawet zwiększać ryzyko zgonu z powodu kolejnego zawału (Drygała i wsp., 2024; Motyl, 2025). [8,14]

Tłumaczy to fakt, że leki na nadciśnienie czy leki na układ krążenia i serce zawierające beta-blokery dostępne są zawsze na receptę, po wcześniejszej konsultacji medycznej.

Jakie są skutki uboczne beta-blokerów?

Skutki uboczne beta-blokerów zależą od indywidualnej wrażliwości pacjenta, dawki, rodzaju leku i czasu przyjmowania. Można do nich zaliczyć:

zmęczenie i osłabienie;
zawroty głowy i omdlenia;
hipotonię (nagły spadek ciśnienia tętniczego poniżej normy, zwłaszcza przy wstawaniu z łóżka czy chodzeniu);
zimne dłonie i stopy;
zaburzenia żołądkowo-jelitowe;
zaburzenia snu;
zaburzenia seksualne;
depresję lub nasilenie jej objawów. [7]

Beta blokery: odstawianie

Gwałtowne przerwanie przyjmowania beta‑blokerów może prowadzić do efektu z odbicia, czyli nawrotu objawów choroby, w tym:

nagłego wzrostu częstości akcji serca;
skoku ciśnienia tętniczego;
nasilenia bólów dławicowych;
u pacjentów z chorobą wieńcową – nawet do zawału mięśnia sercowego.

Wynika to z tego, że w czasie przewlekłego przyjmowania leków organizm kompensacyjnie zwiększa liczbę receptorów β lub ich wrażliwość, więc nagle „odsłonięte” receptory mogą gwałtownie reagować na fizjologiczne poziomy adrenaliny. Stąd zalecenie, aby nigdy nie przerywać terapii na własną rękę, bez konsultacji medycznej. [7,15,16]

Tabletki i kapsułki w różnych kolorach ułożone na białym tle, obok blistry z lekami

Beta-blokery: przeciwwskazania i interakcje z innymi lekami

Niektóre stany zdrowotne stanowią poważne przeciwwskazania dla przyjmowania beta-blokerów. Jednym z nich jest astma oskrzelowa, ponieważ beta-blokery nieselektywne mogą spowodować ciężki napad astmy przez skurcz drogi oddechowych (kardioselektywne substancje mają mniejsze ryzyko zwężenia oskrzeli). [17] Do pozostałych należą:

bradykardia i niedociśnienie;
blok przedsionkowo-komorowy II /III stopnia lub wyjściowo wolna akcja serca z innych powodów;
ciężka niewyrównana niewydolność serca;
przewlekła obturacyjna choroba płuc;
choroba tętnic obwodowych.

Ze względu na działania metaboliczne ostrożność należy zachować również w przypadku cukrzycy, kwasicy metabolicznej i zaburzeń lipidowych. [głównie 6,7, ale większość o tym wspomina]

Czego nie łączyć z beta-blokerami?

Interakcje beta‑blokerów z innymi lekami są liczne i w praktyce wymagają każdorazowej analizy listy przyjmowanych preparatów przez lekarza lub farmaceutę.

Przykładowo połączenie ich z innymi lekami zwalniającymi przewodzenie w sercu, takimi jak niedihydropirydynowi antagoniści wapnia (werapamil, diltiazem) czy leki przeciwarytmiczne klasy I i III, może wzmocnić spowolnienie przewodzenia i nasilić ryzyko bloku przedsionkowo‑komorowego czy ciężkiej bradykardii.
Z kolei równoczesne przyjmowanie ich z lekami hipotensyjnymi, diuretykami czy lekami rozszerzającymi naczynia zwiększa ryzyko nadmiernego spadku ciśnienia i zawrotów głowy, co stanowi szczególne zagrożenie dla starszych osób. [18]

Poza tym część beta‑blokerów (np. metoprolol, propranolol, karwedilol, nebiwolol) metabolizowana jest przez enzym CYP2D6 w wątrobie. Leki hamujące ten enzym mogą zwiększać działanie blokujące receptory i nasilać działania niepożądane, w tym bradykardię i hipotonię. [4,11]

Beta-blokery: podsumowanie

Leki beta-adrenolityczne na receptę stanowią jedną z najszerzej wykorzystywanych grup farmaceutyków w leczeniu nadciśnienia i chorób kardiologicznych. Stosowane prawidłowo poprawiają zarówno jakość życia, jak i jego długość u chorych. Cały czas trwają też badania nad wpływem tej grupy leków na stres oksydacyjny i związane z nim dolegliwości (nawet w mózgu).

Źródła: