Dieta trzustkowa: co wolno jeść? Zalecenia, przepisy i jadłospis

Dieta trzustkowa to potoczne określenie sposobu żywienia rekomendowanego pacjentom z chorobami trzustki, a także po operacjach tego narządu. Sprawdź, co jeść na diecie trzustkowej, aby wesprzeć proces leczenia i rekonwalescencji.

Na czym polega dieta trzustkowa?

Dieta trzustkowa to model żywienia, który ma na celu:

• maksymalne odciążenie tego narządu;
• złagodzenie dolegliwości bólowych;
• zapobieganie niedożywieniu w przebiegu choroby.

Jest to dieta lekkostrawna, obniżająca podaż tłuszczów oraz błonnika pokarmowego. W ten sposób ograniczamy aktywność enzymatyczną trzustki, co wspiera jej regenerację, zmniejsza objawy (m.in. bóle brzucha i biegunki tłuszczowe) oraz wspiera leczenie farmakologiczne. Warto jednak podkreślić, że ścisła dieta trzustkowa jest bardzo restrykcyjna i nie jest przeznaczona do długotrwałego stosowania. [1,2]

Sprawdź, czym jest hiperinsulinizm, jak go rozpoznać oraz leczyć.

Dieta trzustkowa: dla kogo?

Sytuacje, w których warto wprowadzić dietę trzustkową to:

• leczenie stanów zaostrzenia chorób trzustki;
• regeneracja po ostrym zapaleniu trzustki;
•  rekonwalescencja po operacji trzustki.

Przed zastosowaniem diety trzustkowej niezbędna jest konsultacja z dietetykiem klinicznym oraz lekarzem. Jej niewłaściwe stosowanie może stanowić zagrożenie dla zdrowia, dlatego należy wprowadzać ją tylko wtedy, gdy jest to wskazane. [1]

Dowiedz się, jak powinna wyglądać skuteczna dieta likwidująca wzdęcia.

Dieta trzustkowa: zalecenia

Najważniejsze zasady diety trzustkowej to:

• regularność – zaleca się spożywanie 5 – 6 małych posiłków w regularnych odstępach czasu;
• odpowiednie techniki kulinarne – polecane jest gotowanie w wodzie, gotowanie na parze, pieczenie, duszenie, miksowanie, przecieranie, szatkowanie;
• odpowiednia temperatura potraw – posiłki nie mogą być ani zbyt zimne, ani zbyt gorące;
• dokładne przeżuwanie każdego kęsa, jedzenie w spokojnej atmosferze;
• całkowita rezygnacja z alkoholu i palenia papierosów. [1,2]

U niektórych pacjentów konieczna jest też dodatkowa suplementacja enzymami trawiennymi pod kontrolą lekarza prowadzącego. Co więcej, wiele osób borykających się z chorobami trzustki cierpi na tzw. wielochorobowość, czyli współwystępowanie kilku problemów zdrowotnych. [2]. Często są dietozależne i wymagają dodatkowych modyfikacji i zmian w diecie oraz suplementacji, dlatego kluczowa podczas stosowania diety trzustkowej jest współpraca z dietetykiem.

Dieta trzustkowa: co wolno jeść?

W diecie trzustkowej bazujemy na produktach, które są łatwo trawione przez układ pokarmowy. Jakie produkty wybierać?

• Produkty zbożowe – pieczywo pszenne, mąka pszenna, drobne kasze (manna, kuskus, jęczmienna łamana), ryż biały, makaron pszenny, kukurydziany i ryżowy, płatki owsiane i kukurydziane.
• Nabiał – chude mleko, twaróg o obniżonej zawartości tłuszczu, jogurty, kefiry i maślanki.
• Mięso i ryby – chuda wołowina, cielęcina, kurczak, indyk, królik, dorsz, morszczuk, dorada, sandacz, pstrąg.
•  Jaja – jaja kurze gotowane na miękko, omlety białkowe.

Produkty zbożowe są źródłem węglowodanów i łatwo dostępnej energii. Natomiast nabiał, mięso i ryby dostarczają białka, które jest niezbędne do regeneracji oraz profilaktyki niedożywienia – częstego powikłania u pacjentów z chorobami trzustki. Dodatkowo potrawy diety trzustkowej powinny zawierać warzywa i owoce, będące źródłem witamin i składników przeciwzapalnych. Zalecane są w szczególności te gotowane w wodzie lub na parze, pieczone oraz rozdrobnione (np. w formie zup, puree, sosów i smoothie).

Jakie warzywa można jeść na diecie trzustkowej? Są to przede wszystkim:

• ziemniaki,
•  marchew,
• dynia,
• batat,
• cukinia,
• buraki,
• szpinak,
• zielony groszek,
• fasolka szparagowa,
• natka pietruszki.

Jakie owoce wybierać na diecie trzustkowej? Wskazane są:

• jabłka, 
• banany,
• morele,
• mango,
•  brzoskwinia,
• borówki. [1,2]

Sprawdź dostępne leki na układ trawienny.

Dieta trzustkowa: czego nie jeść?

Produkty, które należy ograniczyć na diecie trzustkowej to:

• tłuszcze zwierzęce – smalec, słonina, boczek, tłuste mięsa (wieprzowina, kaczka, gęś), tłuste wędliny, pasztety, podroby;
• tłusty nabiał – sery żółte, topione, pleśniowe, tłusta śmietana;
• produkty pełnoziarniste – chleb razowy, żytni, grube kasze (gryczana, pęczak, bulgur), ryż brązowy, otręby;
• warzywa i owoce wzdymające – kapusty, kalafior, brokuły, cebula, czosnek, warzywa strączkowe (fasola, groch, soczewica, ciecierzyca), por, szparagi, ogórek, wiśnie;
• używki i napoje – alkohol, mocna kawa, mocna herbata, napoje gazowane;
• ostre przyprawy – pieprz, ostra papryka, chili, musztarda, chrzan, ocet;
• słodycze – wyroby czekoladowe, ciasta z kremem, pączki, chałwa, duże ilości orzechów, pestek i nasion.

Dodatkowo należy ograniczyć ilość tłuszczu dodawanego do potraw, produktów smażonych i panierowanych. [1,2]

Sprawdź dostępne leki na wątrobę i trzustkę.

Dieta trzustkowa: przykładowy jadłospis

Sprawdź przykładowy jadłospis na diecie trzustkowej i przepisy.

Śniadanie: Lekkostrawne kanapki z twarożkiem, wędliną i burakiem.

• Pieczywo pszenne – 2 kromki
• Twarożek grani – 4 łyżki
• Wędlina drobiowa – 2 plastry
• Burak gotowany – 1 sztuka

Pieczywo posmaruj twarożkiem, ułóż plastry wędliny i pokrojonego buraka.

II śniadanie: Koktajl borówkowy

• Borówki – 1 szklanka
• Kefir naturalny – 1 szklanka
• Płatki owsiane – 1 łyżka
• Cynamon – 2 szczypty

Wszystkie składniki zblenduj.

Obiad: Udka z kurczaka z pieczonymi warzywami

• Podudzie kurczaka – 2 sztuki
• Ziemniaki – 2 sztuki
• Marchew – 2 sztuki
• Oliwa z oliwek – 2 łyżki
• Przyprawy: kurkuma, zioła prowansalskie, bazylia suszona, oregano suszone, papryka słodka mielona

Warzywa umyj, obierz, pokrój w kostkę, wymieszaj z oliwą i przyprawami. Następnie wstaw do piekarnika nagrzanego do 200°C na ok. 20 minut. W tym czasie mięso natrzyj oliwą i przyprawami. Ułóż obok warzyw i piecz kolejne 20 – 30 minut.

Kolacja: Jogurt z duszonym jabłkiem

• Jogurt naturalny – 1 duże opakowanie
• Jabłko – 1 sztuka
• Cynamon – 1 łyżeczka
• Rodzynki – 2 łyżki

Jabłko pokrój w kostkę, wrzuć do rondelka, zalej odrobiną gorącej wody i duś pod przykryciem, aż będzie miękkie. Wymieszaj jabłko z cynamonem. Jogurt przełóż do miseczki, dodaj jabłko i rodzynki.

Dieta trzustkowa: jak długo stosować?

Czas stosowania diety trzustkowej jest kwestią bardzo indywidualną i wymaga konsultacji z lekarzem oraz dietetykiem. Ważną zasadą jest jednak to, aby czas trwania był tak krótki, jak to tylko możliwe. Gdy stan zdrowia ulegnie poprawie, a objawy ustąpią, zaleca się stopniowe rozszerzanie diety. [2]

Dieta trzustkowa: najczęstsze pytania

Poznaj odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące diety trzustkowej.

Co można jeść w diecie trzustkowej?

Na diecie trzustkowej można jeść produkty lekkostrawne o niskiej i umiarkowanej zawartości błonnika oraz tłuszczów. Polecane są:

• drobne kasze;
• makarony pszenne;
• płatki owsiane;
• chude mięsa i ryby;
• nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu;
• gotowane warzywa i owoce.

Co jeść, by zregenerować trzustkę?

Trzustka wymaga odpowiednich warunków do regeneracji. Aby było to możliwe, należy ograniczyć podaż tłuszczu i błonnika. Ważna jest natomiast podaż białka, które jest niezbędne do odbudowy komórek.

Co jeść na śniadanie przy chorej trzustce?

Przykłady śniadań, które możesz jeść na diecie trzustkowej to:

• owsianka na jogurcie z duszonym jabłkiem;
• kasza manna na mleku z bananem i cynamonem;
• jajka gotowane na miękko z kanapką z chudą wędliną;
• koktajl owocowy na kefirze;
• kanapki z twarożkiem;
• omlet biszkoptowy z owocami.

Co można jeść w diecie trzustkowej? Podsumowanie

Dieta trzustkowa wspiera leczenie chorób tego narządu. Przestrzeganie jej zasad pozwala zminimalizować ból, zapobiega występowaniu biegunek tłuszczowych i chroni przed powikłaniami, takimi jak niedożywienie. Należy pamiętać, że każda modyfikacja diety powinna być konsultowana z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

 Źródła:

1. Grzymisławski M. Dietetyka kliniczna, PZWL, Warszawa, 2019.
2. Włodarek D. Współczesna dietoterapia, PZWL, 2022.