Zespół jelita drażliwego: przyczyny, objawy i leczenie. Jaką dietę stosować przy zespole jelita drażliwego?

Zespół jelita drażliwego to przewlekła choroba przewodu pokarmowego o niejasnym lub nieznanym podłożu, która charakteryzuje się bólami brzucha i zaburzeniami w wypróżnianiu się - zaparciami lub biegunkami. Jakie jeszcze ma zespół jelita drażliwego objawy? Jakie są przyczyny tej choroby? Jak leczyć zespół jelita drażliwego?

Co to jest zespół jelita drażliwego (IBS)?

Zespół jelita drażliwego to przewlekła choroba jelita cienkiego i grubego, która objawia się przede wszystkim bólem brzucha i zaburzeniami wypróżniania.

Zespół jelita drażliwego: przyczyny

Zespół jelita drażliwego (IBS) to choroba idiopatyczna. Oznacza to, że nie można jednoznacznie określić jej przyczyny. Zespół jelita drażliwego to dolegliwości ze strony układu pokarmowego o charakterze przewlekłym. Pacjenci zgłaszający się do lekarza opisują objawy utrzymujące się co najmniej przez trzy miesiące.

Zwykle lekarze nie są w stanie wskazać pierwotnej przyczyny tych dolegliwości. Badania nad tą jednostką chorobową opisaną po raz pierwszy pod koniec XIX wieku, wskazują, że do jej rozwoju przyczyniają się:

• zaburzenia mikrobiomu jelitowego (dysbioza) w wyniku rozrostu flory bakteryjnej lub antybiotykoterapii;
• zaburzenia perystaltyki jelit;
• wzmożone czucie trzewne (odbieranie bodźców z narządów wewnętrznych);
• zbyt silne reagowanie na stres w wyniku zaburzeń regulacji tzw. osi jelito – mózg;
• przebycie biegunki infekcyjnej (szczególnie bakteryjnej);
•  spożywanie produktów niezawierających błonnika;
• problemy natury psychicznej (u 70 – 90% pacjentów z IBS współwystępują depresja, niepokój lub zaburzenia osobowości) [1].

Szacuje się, że na zespół jelita drażliwego cierpi 13 procent Polaków. W zdecydowanej większości to kobiety, które ukończyły 30 lat.

Sprawdź: Co na ból żołądka? Domowe sposoby i leki pomagające

Zespół jelita drażliwego: objawy

Po czym poznać, że ma się zespół jelita drażliwego? IBS jest dość trudny w diagnostyce, daje bowiem szereg różnych objawów. Objawy bywają ostre i mogą sugerować, że w organizmie rozwija się choroba, ale wszelkie badania przedmiotowe nie wykazują niczego niepokojącego.

W większości przypadków lekarze dopiero po wyeliminowaniu wielu chorób, podejrzewają, że pacjenci mogą cierpieć na zespół jelita drażliwego. Znamienne dla zespołu jelita drażliwego jest to, że objawy nasilają się pod wpływem stresu. Często to jedyny trop wiodący do właściwej diagnozy. Pacjenci, u których zdiagnozowano zespół jelita drażliwego, wśród objawów najczęściej wymieniają:

• bóle brzucha, najczęściej podbrzusza i dolnej części brzucha po lewej stronie, które nasilają się po posiłku;
• biegunki lub zaparcia;
• wzdęcia i gazy;
• odbijanie się;
• uczucie przelewania w brzuchu;
• zgaga;
• nudności i wymioty;
• częstomocz;
• zaburzenia miesiączkowania;
• ogólne zmęczenie.

Jednymi z najbardziej charakterystycznych objawów są zaparcia, biegunki lub naprzemiennie występujące biegunki i zaparcia [1].

Zobacz: Ból brzucha po jedzeniu – z czego wynika? Co zrobić?

Czy przy IBS są wymioty?

Tak, przy zespole jelita drażliwego mogą występować wymioty, jednak nie są objawem dominującym, podobnie jak zgaga czy nudności.

Sprawdź: leki na zgagę i nadkwasotę.

Czy przy zespole jelita drażliwego bolą plecy?

Tak, to dość powszechny objaw IBS, ale jego związek z dolegliwościami jelitowymi jest niejasny. Specjaliści uważają, że ból pleców może mieć charakter rzutowany (pacjent odczuwa go w plecach, choć jego źródło jest inne) albo wynikać z współistniejących problemów zdrowotnych, np.:

• śródmiąższowego zapalenia pęcherza;
• fibromialgii;
• stanów zapalnych [2].

Zespół jelita drażliwego a objawy skórne

Pewne badania wskazują, że pacjenci cierpiący na zespół jelita drażliwego są bardziej narażeni na niektóre dolegliwości skórne, np. pokrzywkę, trądzik różowaty czy atopowe zapalenie skóry [3].

Czy zespół jelita drażliwego powoduje żółty stolec?

Żółty stolec nie jest objawem charakterystycznym dla zespołu jelita drażliwego, choć u niektórych pacjentów może się pojawić. Najczęściej jednak nie stanowi powodu do niepokoju i wynika ze spożywania dużej ilości produktów bogatych w żółty barwnik (bataty, marchewka). Jednak czasami wskazuje na problemy z trzustką, wątrobą, pęcherzykiem żółciowym i inne choroby. Dlatego jeśli nietypowy kolor stolca się utrzymuje, należy udać się do lekarza [4].

Jak zdiagnozować zespół jelita drażliwego?

Jak leczyć zespół jelita drażliwego? Pierwszym krokiem powinna być odpowiednia diagnostyka. Lekarz powinien przede wszystkim wykluczyć choroby, które dają podobne do zespołu jelita drażliwego objawy. By to zrobić, trzeba wykonać szereg badań. Morfologia krwi, OB, badanie moczu, badanie kału, rektoskopia, USG jamy brzusznej - to podstawowe badania. Jeśli te nie wystarczą by postawić diagnozę, można jeszcze wykonać:  kolonoskopię, tomografię komputerową jamy brzusznej, RTG jelita cienkiego lub górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Obowiązują także tzw. Kryteria Rzymskie w rozpoznaniu zespołu jelita drażliwego. Zgodnie z tymi wytycznymi IBS można rozpoznać po przewlekłym dyskomforcie w jamie brzusznej utrzymującym się przez co najmniej trzy miesiące, który ustępuje zaraz po wyróżnieniu, a pacjent pierwsze objawy wiąże ze zmianą rytmu wypróżnień oraz zmianą wyglądu stolca.

Zespół jelita drażliwego: do jakiego lekarza się udać?

Diagnostyka najczęściej zaczyna się u internisty lub lekarza POZ, który w razie potrzeby kieruje pacjenta do odpowiedniego specjalisty.

Czy kolonoskopia wykryje zespół jelita drażliwego?

Kolonoskopia nie wykryje bezpośrednio IBS, ponieważ ta choroba nie powoduje organicznych zmian w jelitach. Badanie to służy do wykluczenia innych schorzeń jelit, które również objawiają się długotrwałym bólem brzucha [1].

Co na zespół jelita drażliwego? Leczenie

Zwykle po wykluczeniu innych chorób i wnikliwym wywiadzie z pacjentem, lekarz stawia diagnozę - zespół jelita drażliwego i rozpoczyna leczenie. Leki na zespół jelita drażliwego można podzielić na te stosowanie w biegunkach oraz przepisywane na zaparcia.

Co brać na zespół jelita drażliwego przy biegunkach?

W przypadku zespołu jelita drażliwego objawiającego się biegunką lekarze przepisują leki zawierające takie substancje jak rifaksymina, difenoksylat, loperamid i cholestyramina.

Co na zaparcia przy IBS?

Leki na zespół jelita drażliwego charakteryzujący się zaparciami zawierają natomiast drotawerynę, mebewerynę, trimebutynę. Również laktuloza jest podawana na ten rodzaj zespołu jelita drażliwego. Leki na wzdęcia to środki zawierające simetikon i dimetikon. Jeśli ból po zjedzeniu posiłku jest dokuczliwy, można dodatkowo podać bromek oksyfenonium lub hioscynę. Często przepisuje się w zespole jelita drażliwego leki uspokajające - benzodiazepiny, amitryptylinę, paroksetynę.

Zioła na zespół jelita drażliwego

Oprócz leków na zespół jelita drażliwego, zioła także wykazują skuteczność w leczeniu. Do najskuteczniejszych zalicza się:

• korzeń lukrecji,
• melisę,
• miętę pieprzową,
• kminek,
•  rumianek,
• korzeń arcydzięgla.

Dowiedz się więcej na temat właściwości melisy oraz właściwości rumianku.

Czy zespół jelita drażliwego jest wyleczalny?

Niestety zespołu jelita drażliwego nie da się trwale wyleczyć. Można natomiast IBS leczyć objawowo. Leczenie opiera się przede wszystkim na wprowadzeniu odpowiedniej diety. Podaje się także w zespole jelita drażliwego leki wspomagające. Osobom cierpiącym na IBS poleca się także jogę, unikanie sytuacji stresujących, stosowanie oleju z mięty pieprzowej.

Zespół jelita drażliwego: czego nie jeść, a co jeść?

Leczenie zespołu jelita drażliwego nie polega tylko na przyjmowaniu leków. Ważna jest przede wszystkim odpowiednia dieta. Czego unikać przy zespole jelita drażliwego, a co może pomóc?

Dieta na zespół jelita drażliwego

Cierpiąc na zespół jelita drażliwego, przepisy kulinarne powinny być odpowiednio selekcjonowane. Trzeba się wystrzegać dań ciężkostrawnych i obfitych. Zamiast nich spożywać mniejsze porcje jedzenia, ale częściej, najlepiej 5 lekkostrawnych posiłków dziennie.

Przepisy dla chorych na zespół jelita drażliwego zawierają produkty bogate w rozpuszczalny błonnik.

Jaki chleb jeść przy zespole jelita drażliwego?

Przy zespole jelita drażliwego lekarze zalecają dietę LOW FODMAP, czyli o niskiej zawartości łatwo fermentujących węglowodanów. Pieczywo, które zazwyczaj jest dobrze tolerowane przez osoby z IBS, powinno być lekkostrawne, jasne, bez dodatku miodu lub syropu glukozowo-fruktozowego, np. z mąk bezglutenowych, orkiszowych czy owsianych [5].

Zespół jelita drażliwego: dieta, rozpoznanie i leczenie. Podsumowanie

Czy zespół jelita drażliwego jest groźny? IBS nie wynika z organicznych ani biochemicznych zmian w jelitach, jednak może naprawdę utrudniać funkcjonowanie. Dlatego po diagnozie warto ściśle współpracować z lekarzem, a także uważnie obserwować swój organizm i dostosowywać codzienne nawyki do sygnałów, które wysyła [1].

Źródła

1. Witold Bartnik, Magdalena Wiercińska, Zespół jelita drażliwego ("jelito drażliwe", IBS) - objawy, dieta, leczenie, 2021. https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitogrube/80662,zespol-jelita-drazliwego-jelito-drazliwe-ibs-objawy-dieta-leczenie. [dostęp: 17.04.2026].
2. Zia Sherrell, Can irritable bowel syndrome (IBS) cause back pain?, 2024. https://www.medicalnewstoday.com/articles/can-ibs-cause-back-pain. [dostęp: 17.04.2026].
3. Peter Lio, Marta Turowski, Is Irritable Bowel Linked to Irritable Skin?, 2020. https://practicaldermatology.com/columns/clinical-focus-1/is-irritable-bowel-linked-to-irritable-skin/23324/. [dostęp: 17.04.2026].
4. Scott Frothingham, Should I Be Concerned About Yellow Stool with IBS?, 2019. https://www.healthline.com/health/yellow-stool-ibs. [dostęp: 17.04.2026].
5. Andrzej J. Sałacki, Zespół jelita drażliwego, 2018. https://podyplomie.pl/medycyna/30426,zespol-jelita-drazliwego. [dostęp: 17.04.2026].