Alergia kontaktowa: objawy, przyczyny, leczenie

Alergia kontaktowa to miejscowa reakcja skórna. Pojawia się na skutek kontaktu z substancjami chemicznymi lub drażniącymi, które u zdrowych osób nie powodują żadnych objawów. Biżuteria, kosmetyki, perfumy, syntetyczne materiały, rękawiczki ochronne to jedne z najbardziej problematycznych produktów dla osób z nadwrażliwym układem immunologicznym. Sprawdź, jakie są najczęstsze przyczyny i metody leczenia alergii kontaktowej.

Co to jest alergia kontaktowa?

Alergia kontaktowa, a dokładnie alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, jest jednym z najczęstszych schorzeń dermatologicznych o podłożu immunologicznym. 

• Występuje głównie u osób dorosłych po 20. roku życia, w szczególności u kobiet. 
• Choroba znacząco wpływa na jakość życia prywatnego i zawodowego, zdolność do pracy oraz ogólne samopoczucie pacjentów.
• Alergia kontaktowa charakteryzuje się mechanizmem opóźnionym, w przeciwieństwie do alergii pokarmowych czy wziewnych, których objawy pojawiają się natychmiastowo. Sprawia to, że diagnostyka bywa czasochłonna, a znalezienie składnika odpowiedzialnego za objawy nie zawsze jest łatwe.

Przeczytaj nasz artykuł „Alergia skórna” i dowiedz się, jak skutecznie ją leczyć.

Przyczyny alergii kontaktowej

Nie jest do końca jasne, dlaczego u niektórych osób występują niepożądane reakcje alergiczne, a u innych nie. Duże znaczenie mają najprawdopodobniej predyspozycje genetyczne. W patogenezie alergii kontaktowej ważne są też czynniki środowiskowe, m.in. narażenie na stres, dieta oraz programowanie metaboliczne, czyli warunki podczas życia płodowego.

U osób z nadwrażliwym układem immunologicznym bezpośrednią przyczyną objawów alergii kontaktowej jest kontakt z substancjami uczulającymi. Wśród nich dominują:

• nikiel – alergia kontaktowa na nikiel jest jedną z najczęstszych i może objawiać się zmianami skórnymi na dłoniach, uszach lub szyi, głównie po noszeniu biżuterii zawierającej ten metal;
• chrom i kobalt – występują np. w cemencie;
• formaldehyd – składnik m.in. lakierów do paznokci;
• lateks – objawy skórne mogą pojawić się np. po założeniu rękawiczek ochronnych lateksowych;
• substancje zapachowe – niektóre składniki obecne w perfumach i produktach do pielęgnacji mogą powodować alergię kontaktową na kosmetyki;
• barwniki – stosowane m.in. w farbach do włosów i tkanin;
• niektóre leki;
• konserwanty;
• klej.

Można mieć alergię kontaktową wyłącznie na 1 lub też kilka składników jednocześnie. Niestety, substancje są wszechobecne w naszym środowisku. Występują w ubraniach, biżuterii, kosmetykach i przedmiotach codziennego użytku, dlatego osoby z alergią kontaktową często muszą wprowadzić wiele zmian w swoim otoczeniu i stylu życia.

Sprawdź preparaty alergików.

Alergia kontaktowa: objawy

Objawy alergii kontaktowej rzadko pojawiają się natychmiast. Zazwyczaj manifestują się po 24-48 godzinach od kontaktu z alergenem. Charakterystyczne symptomy to:

• świąd, który jest bardzo uporczywy, a czasem wręcz bolesny;
• zaczerwienienie skóry,
• łuszczenie się skóry;
• drobne grudki i pęcherzyki.

Zmiany pojawiają się w miejscu, w którym skóra miała bezpośredni kontakt z alergenem. Alergia kontaktowa może wystąpić na:

• dłoniach – osoby z alergią na nikiel mogą zauważyć objawy np. na palcu, na którym był pierścionek zawierający ten metal;
• twarzy – zmiany skórne na twarzy pojawiają się najczęściej u osób z alergią kontaktową na składniki kosmetyków do pielęgnacji i makijażu;
• nogach – świąd i zaczerwienienie nóg występują zwykle w wyniku stosowania balsamów do ciała zawierających wiele substancji zapachowych lub ubrań z syntetycznych materiałów i barwników;
• szyi – zmiany skórne na szyi najczęściej obserwuje się po zastosowaniu kosmetyków zawierających uczulające składniki lub noszeniu naszyjników zawierających nikiel.

Sprawdź, skąd się bierze wysypka na nogach i jak się jej pozbyć.

Testy na alergię kontaktową

W przypadku zaobserwowania niepokojących dolegliwości, które mogą świadczyć o alergii kontaktowej, należy zgłosić się do dermatologa lub alergologa. Diagnostyka polega na zebraniu dokładnego wywiadu dotyczącego objawów, czasu i okoliczności ich wystąpienia oraz obserwacji zmian skórnych. Lekarz stawia diagnozę na podstawie zgłoszonych symptomów, a w celu rozszerzenia diagnostyki może skierować pacjenta na tzw. testy płatkowe.

• Lekarz nakłada na plecy pacjenta specjalne plastry zawierające standaryzowane stężenia wybranych alergenów.
• Pacjent nosi plastry na skórze przez 2 doby. W tym czasie należy unikać intensywnego wysiłku oraz moczenia pleców.
• Po 48-72 godzinach lekarz zdejmuje plastry i ocenia, czy i pod którymi plastrami wystąpiły niepożądane reakcje skórne.
• Analiza kondycji skóry po zdjęciu plastrów pozwala na postawienie prawidłowej diagnozy i potwierdzenie lub wykluczenie alergii kontaktowej na konkretne substancje. 

Podejrzewasz, że jesteś alergikiem? Sprawdź, jak rozpoznać alergię.

Alergia kontaktowa: jak leczyć?

Podstawową, najważniejszą i tak naprawdę jedyną metodą leczenia alergii kontaktowej jest unikanie kontaktu z alergenem. Tylko to gwarantuje brak objawów. Dodatkowo można podjąć działania mające na celu wygaszenie trwającego stanu zapalnego i dolegliwości, a także poprawę ogólnej kondycji skóry.

• W przypadku nasilonych zmian skórnych lekarz może zalecić miejscowe glikokortykosteroidy w postaci maści lub kremów. Nie należy stosować ich przewlekle, ale jedynie przez kilka lub kilkanaście dni do czasu ustąpienia objawów. Glikokortykosteroidy doustne zaleca się rzadko. Taka forma leczenia zarezerwowana jest dla najcięższych przypadków, kiedy zmiany zajęły dużą powierzchnię skóry. 
• Dodatkowo można zastosować okłady ściągające z wodą lub z 0,9-procentowym roztworem NaCl, które mają na celu złagodzenie świądu.
• W celu dodatkowego wzmocnienia bariery naskórkowej stosuje się środki nawilżające i keratolityczne, czyli rozpuszczające zrogowacenia. Do codziennej pielęgnacji dobrze sprawdzają się też emolienty.
• Pacjentom, którzy są oporni na standardowe metody leczenia, lekarz może zaproponować fototerapię.

Najważniejsza jest jednak eliminacja alergenu ze środowiska. To kluczowy element terapii alergii kontaktowej u każdego pacjenta. Bez usunięcia przyczyny leczenie farmakologiczne będzie jedynie maskowaniem objawów.

Sprawdź najlepsze leki na alergię.

Jak unikać kontaktu z alergenami?

Eliminacja alergenów ze środowiska wymaga uważnego czytania składów INCI na kosmetykach oraz unikania konkretnych przedmiotów. 

• W przypadku uczulenia na nikiel konieczna może być np. zmiana oprawek okularów i biżuterii na tytanowe. Osoby, które w pracy muszą korzystać z odzieży i rękawiczek ochronnych, powinny wybierać te bez niklu lub lateksu. Dlatego bardzo ważna jest prawidłowa i dokładna diagnostyka, aby mieć pewności, jakie substancje wywołują reakcje alergiczne i na co należy uważać.
• Na co dzień warto też dbać o układ immunologiczny za pomocą zdrowej, niskoprzetworzonej diety i higienicznego stylu życia. 
• Sen, regeneracja i umiarkowana aktywność fizyczna w połączeniu z dietą bogatą m.in. w witaminę C i kwasy omega-3 wspierają zarówno odporność, jak i kondycję skóry.

Alergia kontaktowa: ile trwa?

Niestety, alergia kontaktowa to choroba przewlekła, która pozostaje z pacjentem do końca życia. Komórki odpornościowe mają tzw. pamięć immunologiczną. Oznacza to, że pamiętają alergen i nawet po 10 latach bez objawów kontakt z nim z dużym prawdopodobieństwem wywoła nawrót dolegliwości. Symptomy ustępują zazwyczaj w ciągu 2 tygodni po wprowadzeniu odpowiedniego leczenia i zaprzestania kontaktu z uczulającym czynnikiem, jednak mogą powrócić przy kolejnej ekspozycji.

Sprawdź skuteczne leki na alergię skórną.

Alergia ontaktowa: podsumowanie

Alergia kontaktowa to nie tylko problem natury estetycznej, ale przede wszystkim objaw ze strony układu immunologicznego świadczący o nietolerancji konkretnych substancji chemicznych. Skuteczne leczenie wymaga dokładnej diagnostyki, unikania ekspozycji na alergen oraz dbałości o barierę ochronną skóry.