Suplementacja w ciąży: co powinna przyjmować przyszła mama?

Prestiżowe instytucje i organizacje, jak Instytut Żywności i Żywienia czy Instytut Matki i Dziecka, systematycznie zabiegają o to, aby Polki były coraz bardziej świadome w kwestiach związanych z dietą podczas ciąży [1]. Według ekspertów PTG również zapewnienie odpowiedniej ilości witamin i mikroelementów przed ciążą ma pozytywny wpływ na rozwój płodu i zdrowie matki [2]. Jak dowodzi coraz więcej badań - już od dnia poczęcia mamy ogromny wpływ na zdrowie dziecka w przyszłości [1].

Suplementacja w ciąży: dlaczego jest ważna?

W okresie ciąży zapotrzebowanie na składniki odżywcze znacząco wzrasta. Współczesna wiedza medyczna niezbicie dowodzi jednak, że ten wzrost zapotrzebowania nie oznacza konieczności znacznego zwiększenia ilości spożywanych kalorii ani potrzeby przyjmowania szerokiej gamy witamin czy mikroelementów. Jak piszą Eksperci związani z Instytutem Żywności i Żywienia: „Nadmiary czy niedobory składników odżywczych w życiu płodowym w sposób trwały zmieniają metabolizm i przebieg procesów fizjologicznych, skutkując rozwojem szeregu powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych w okresie dorosłości [3].

Przyszłe i karmiące mamy powinny dbać o odpowiednio zbilansowaną dietę oraz prowadzić zdrowy, aktywny tryb życia. Specjaliści na całym świecie są zgodni, że nic nie zastąpi tych czynników.. Jednak to wszystko nie gwarantuje jeszcze, że mamy zapewniły dziecku oraz sobie wszystkie składniki odżywcze w odpowiednich ilościach, a przynajmniej nie w każdym przypadku. Są też składniki ważne dla przebiegu ciąży i rozwoju dziecka, które trudno jest dostarczyć organizmowi wyłącznie z dietą. W ich przypadku wydano konkretne zalecenia dotyczące dawkowania i suplementacji.

Jednak nie każda przyszła i karmiąca mama wie, że tylko niektóre dostępne na polskim rynku preparaty witaminowe dla kobiet w ciąży mają optymalny, rekomendowany przez Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego skład. Wiele mam zastanawia się również, jaki preparat wybrać, by mieć poczucie, że robią to co najlepsze dla maleństwa oraz dla własnego organizmu.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego: suplementacja w ciąży

Wielka piątka to 5 najważniejszych i rekomendowanych przez Polskie Towarzystwo Ginekologiczne składników do suplementacji kobiet w ciąży, których pozytywny wpływ w profilaktyce powikłań położniczych jednoznacznie udowodniono [2].  Suplementacja w ciąży według PTG obejmuje następujące substancje:

• kwas foliowy;
• witaminę D;
• DHA;
•  jod;
• żelazo.

Suplementacja kwasu foliowego w ciąży

Witamina B9 (czyli kwas foliowy) to jeden z najważniejszych suplementów diety dla przyszłych mam. Zapotrzebowanie na  kwas foliowy w ciąży wzrasta 2-4 krotnie. Niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu.

Suplementacja witaminy D w ciąży

Witamina D jest niezbędna do utrzymania prawidłowej gospodarki wapniowej i fosforanowej w organizmie. Zmniejsza ryzyko nieprawidłowego rozwoju kości i ich mineralizacji. Bierze udział w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Przeczytaj nasz artykuł, jeśli chcesz poznać więcej właściwości witaminy D.

Suplementacja DHA (omega-3) w ciąży

Kwasy omega-3, szczególnie DHA, to kolejne niezwykle ważne składniki dla przyszłych mam. Należą do grupy NNKT, czyli niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych.  Organizm człowieka nie potrafi samodzielnie syntetyzować kwasów omega-3, dlatego muszą być one dostarczane z pożywieniem – dieta bogata w tłuste ryby morskie lub suplementacja produktami z DHA. Do czasu porodu dziecko pobiera niezbędne ilości DHA z organizmu matki. Po porodzie nowo narodzone dziecko otrzymuje je wraz z jej pokarmem.

Sprawdź, co jeszcze warto wiedzieć na temat właściwości kwasu DHA.

Suplementacja jodu w ciąży

Jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego oraz prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Suplementacja jodu przez przyszłą mamę powinna jednak odbywać się pod kontrolą lekarza, ponieważ nadmiar tego pierwiastka może zaburzać rozwój neurologiczny płodu, a także powodować inne problemy zdrowotne [4].

Suplementacja żelaza w ciąży

Żelazo w ciąży ma duże znaczenie – to główny składnik hemoglobiny, białka obecnego w krwinkach czerwonych. W czasie ciąży zapotrzebowanie na żelazo wzrasta podwójnie. Niedobór żelaza u kobiet w ciąży jest przyczyną niedokrwistości lub anemii, co może powodować wady rozwojowe płodu.

Inne suplementy diety ważne dla kobiet w ciąży: w zależności od potrzeb

Jakie witaminy dla kobiet w ciąży są równie ważne, choć niekoniecznie zalecane rutynowo do suplementacji? Przyjmowanie witaminy B12 mogą rozważyć kobiety na diecie wegetariańskiej i wegańskiej, ponieważ jej źródłem są głównie produkty pochodzenia zwierzęcego.[6] Zapotrzebowanie na inne witaminy, np. witaminę C, najczęściej pokrywa zbilansowana dieta.

A co z minerałami dla ciężarnych? Każdy składnik mineralny jest potrzebny, ale ich suplementację w ciąży (np. cynku, magnezu, wapnia, potasu) należy dostosować do indywidualnych potrzeb organizmu. Nie ma sensu zażywać mnóstwa preparatów multiwitaminowych i multimineralnych „na wszelki wypadek”, zwłaszcza w tym szczególnym okresie. Mało tego, może to być nawet niebezpieczne.

Jakich suplementów należy unikać w ciąży?

Czego nie wolno suplementować w ciąży? Specjaliści wymieniają m.in. witaminę A, która może powodować wady wrodzone [4]. Witamina E z kolei może zwiększać ryzyko bólu brzucha i przedwczesnego pęknięcia pęcherza płodowego [5]. Wiele ziołowych suplementów diety również może wywołać niebezpieczne w ciąży skutki uboczne, np. zaburzenia gospodarki hormonalnej, uszkodzenia płodu, poronienie, skurcze macicy czy przedwczesny poród. Przykładowe preparaty, których stosowanie nie jest wskazane w ciąży to:

• palma sabałowa;
• wrotycz;
• lukrecja;
• czerwona koniczyna;
• arcydzięgiel;
• krwawnik;
• piołun;
• miodnik [4,5].

Nie jest to jednak pełna lista niezalecanych suplementów diety w ciąży. Ze względu na potencjalne ryzyko producenci ani naukowcy zazwyczaj nie prowadzą badań nad bezpieczeństwem różnych preparatów w okresie ciąży i karmienia piersią, przez co brakuje jednoznacznych danych na ten temat. Dlatego przed wprowadzeniem jakiejkolwiek suplementacji w ciąży należy poradzić się lekarza lub farmaceuty [4,5].

Suplementacja kobiet w ciąży: najważniejsze zasady

Ze względu na powyższe fakty, wybierając preparat witaminowy, przyszła i karmiąca mama powinna brać pod uwagę 5 głównych zasad.

• Należy suplementować tylko te składniki, które trudno jest dostarczyć sobie i dziecku za pomocą codziennej diety.
• Warto wybierać preparaty rekomendowane przez specjalistów z dziedziny ginekologii i położnictwa.
• Należy sięgać po produkty sprawdzone, bezpieczne i z pewnego źródła.
• Dobrze jest wybrać preparat w postaci niewielkich kapsułek – co może mieć znaczenie dla kobiet, u których podczas ciąży zdarzają się mdłości i niestrawność.
• Najlepiej jest sięgać po zaufane suplementy diety, które są powszechnie znane i chętnie przyjmowane przez inne mamy.

Co się stanie, jak nie wezmę witamin w ciąży?

Jak wskazano w rekomendacjach PTG, wiele kobiet stosuje w ciąży suplementację bez wyraźnych wskazań medycznych. Jednak nie dotyczy to witamin i minerałów, których suplementację zalecają specjaliści. W przypadku ich niedoborów istnieje ryzyko:

• poważnych wad cewy nerwowej u płodu;
• poronienia;
• przedwczesnego porodu;
• niskiej masy urodzeniowej;
• problemów u matki (anemia, stan przedrzucawkowy). 

Rekomendowane składniki mają udowodnione działanie profilaktyczne, dlatego ich stosowanie w ciąży jest uzasadnione. Pozostałe witaminy należy jednak przyjmować tylko w przypadku stwierdzonych niedoborów lub zaleceń lekarza prowadzącego [7]. Warto też sprawdzać aktualne zalecenia PTG, ponieważ są regularnie aktualizowane zgodnie z najnowszą wiedzą medyczną [7].

Suplementacja w ciąży: podsumowanie

To, że podczas ciąży, a tym bardziej w okresie karmienia piersią nie należy jeść za dwoje wie już każda kobieta. Wysoka jest również świadomość faktu, że niektóre składniki odżywcze powinno się uzupełniać w tych okresach za pomocą suplementów diety, dedykowanych kobietom ciężarnym i karmiącym. Nie ma jednak konieczności suplementowania „na zapas” – niebezpieczny jest zarówno niedobór, jak i nadmiar substancji odżywczych. Warto też pamiętać, że zdrowe kobiety, które stosują zbilansowaną dietę, zazwyczaj pokrywają w ten sposób zapotrzebowanie żywieniowe – zarówno swoje, jak i dziecka.

Źródło:

1. [1] Koletzko B.: „Early nutrition and long-term health”. Pediatric Nutrition In Practice, 2008, 37-41.
2. [2] Źródło: „Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących”, Ginekologia Polska 2014, 85, 395-399.
3. [3] Poradnik Żywienia dla kobiet w ciąży, Opracowanie Merytoryczne Dorota Świątkowska mgr inż. żywienia człowieka; publikacja pod patronatem Instytutu Matki i Dziecka, s.17.
4. MedicineNet, What Vitamins and Supplements Should I Avoid During Pregnancy? https://www.medicinenet.com/vitamins_and_supplements_avoid_during_pregnancy/article.htm. [dostęp: 6.03.2026].
5. Jillian Kubala, Supplements During Pregnancy: What’s Safe and What’s Not, 2024. https://www.healthline.com/nutrition/supplements-during-pregnancy. [dostęp: 6.03.2026].
6. NHS, Vitamins, supplements and nutrition in pregnancy, 2023. https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/vitamins-supplements-and-nutrition/. [dostęp: 6.03.2026].
7. Mariusz Zimmer i wsp., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, 2020. https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2022-01/07.2020%20-%20Rekomendacje%20Polskiego%20Towarzystwa%20Ginekolog%C3%B3w%20i%20Po%C5%82o%C5%BCnik%C3%B3w%20dotycz%C4%85ce%20suplementacji%20u%20kobiet%20ci%C4%99%C5%BCarnych_0.pdf. [dostęp: 6.03.2026].