Nieprawidłowe napięcie mięśniowe u niemowlaka: jak rozpoznać? Ćwiczenia na wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe

Leczenie niewłaściwego napięcia mięśniowego (wzmożonego lub obniżonego) u niemowlęcia polega przede wszystkim na wprowadzeniu adekwatnej do konkretnego przypadku rehabilitacji. Im wcześniej zostanie rozpoznane nieprawidłowe napięcie mięśni u niemowlaka, tym szybciej można skierować dziecko na odpowiednią terapię, dzięki której zacznie się dobrze rozwijać.

Napięcie mięśniowe u niemowlaka

Napięcie mięśniowe to bardzo istotny czynnik w ocenie prawidłowego rozwoju niemowlaka. Po raz pierwszy sprawdza się je zaraz po jego urodzeniu. Badanie to wykonuje lekarz i wystawia za to stosowną liczbę punktów zgodnie ze skalą Apgar.

Kiedy jest prawidłowe, wówczas rozwój malucha jest niezachwiany. Jeśli maluch ma dobre napięcie mięśniowe:

• podnosi główkę,
• przekręca się na boki,
• prawidłowo przełyka pokarm,
• siada,
• chodzi,
• mówi, itd.

Jeśli natomiast rodzice zauważą, że maluch nie zachowuje się tak inne brzdące w jego wieku, warto skonsultować zachowanie dziecka z pediatrą. Jeśli lekarz z poradni ogólnej uzna, że niemowlę ma niewłaściwe napięcie mięśniowe, skieruje dziecko do neurologa dziecięcego.

Warto pamiętać, że każde dziecko rozwija się w swoim rytmie, jedno będzie szybciej trzymało sztywno główkę, inne – później usiądzie. I zarówno pierwszy, jak drugi przypadek mogą być prawidłowe.

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka: co to znaczy?

Wzmożone napięcie mięśniowe polega na tym, że ciało niemowlęcia sztywnieje i sztywność ta utrzymuje się przez większą część dnia lub bez przerwy. Utrudnia to normalne funkcjonowanie, czyli ubieranie, przewijanie, karmienie piersią czy butelką, kąpanie, a nawet przytulanie dziecka.

Sprawdź też: prężenie się niemowlaka.

Obniżone napięcie mięśniowe u niemowlaka

Z kolei obniżone napięcie mięśniowe dotyczy sytuacji kiedy maluch nie może podnieść główki, utrzymać jej w pionie oraz podeprzeć się rączkami aby unieść tułów. Wygląda to tak jakby niemowlak nie miał siły wykonywać jakiekolwiek czynności.

Obniżone i wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka: przyczyny

Przyczyn podwyższonego lub słabego napięcia mięśniowego u niemowlęcia dopatruje się w niewłaściwym działaniu ośrodkowego układu nerwowego, mózgu, a także w chorobach genetycznych i metabolicznych, które mogą wywoływać takie oznaki jak niewłaściwe napięcie mięśni.

Nieprawidłowe napięcie mięśni u niemowlaka może być ponadto spowodowane tym, że urodził się on:

• z niską masą,
• przedwcześnie,
• był niedotleniony podczas porodu, a po porodzie długo utrzymywała się u niego żółtaczka.

Poza tym złe napięcie mięśniowe może wynikać z dolegliwości występujących podczas ciąży, takich jak np.:

• anemia,
• nadciśnienie tętnicze,
• przedwczesne skurcze,
• krwawienie.

Sprawdź też, o czym świadczy płacz niemowlaka.

Nieprawidłowe napięcie mięśniowe u niemowlaka: objawy

Każde dziecko jest indywidualnym przypadkiem, zatem każde rozwija się nieco inaczej. Warto jednak zwrócić uwagę na pewne objawy, które mogą decydować o kłopotach malca z napięciem mięśniowym, aby jak najwcześniej zareagować na ewentualny problem.

Po czym poznać napięcie mięśniowe u niemowląt? Jeśli maluch po zakończeniu 1 miesiąca życia jest wciąż sztywny, tak że codzienna pielęgnacja stanowi duże wyzwanie, wygina ciałko w łuk (zawsze w jedną stronę), a po 3 miesiącu – nie podnosi głowy po położeniu go na brzuch, nie umie utrzymać głowy kiedy się go podnosi, stale zaciska dłonie w piąstki, z kolei po przekroczeniu 6 miesiąca życia:

• nie obraca się na boki,
• nie chwyta zabawek,
• nie bawi się swoimi rączkami,
• obciąga palce stóp,
• zaciska piąstki,
• jego sen jest niespokojny,
• często się krztusi jedzeniem,

powinien obejrzeć go pediatra.

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka: objawy

Do najczęściej obserwowanych objawów wzmożonego napięcia mięśniowego należą:

• sztywność ciała utrudniająca przewijanie i ubieranie;
• wyginanie ciała w łuk, często w jedną, dominującą stronę;
•  trudności z rozluźnieniem mięśni;
• częste zaciskanie dłoni w piąstki;
• prostowanie i napinanie nóg, w tym obciąganie palców stóp;
•  niespokojny sen;
• częste krztuszenie się podczas karmienia.

Objawy obniżonego napięcia mięśniowego u niemowlaka

Do objawów, które mogą sugerować słabe napięcie mięśniowe u niemowlaka, należą:

• trudności z unoszeniem i utrzymaniem głowy;
• brak podpierania się na przedramionach w leżeniu na brzuchu po 3. miesiącu życia;
• opóźnione obracanie się na boki;
• słabe chwytanie zabawek lub brak zainteresowania nimi;
• rzadkie zabawy własnymi rączkami;
• mniejsza siła mięśniowa (wrażenie „przelewania się” przez ręce opiekuna);
• szybkie męczenie się podczas aktywności ruchowej.

Diagnostyka nieprawidłowego napięcia mięśniowego u niemowlęcia

Rozpoznanie nieprawidłowego napięcia mięśniowego u niemowlaka opiera się przede wszystkim na dokładnej obserwacji dziecka oraz ocenie jego rozwoju ruchowego. Nie istnieje jedno badanie, które samodzielnie potwierdzałoby zaburzenia napięcia mięśniowego. Wstępną diagnostyką najczęściej zajmuje się tym pediatra, który w razie potrzeby kieruje do neurologa dziecięcego lub fizjoterapeuty.

Obniżone i wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka: jak leczyć?

Jak pozbyć się napięcia mięśniowego u niemowlaka? Leczenie polega na odpowiedniej rehabilitacji, dobranej do danego dziecka. Należy podkreślić, że im wcześniej rozpoczęta terapia (najlepiej w pierwszym roku życia dziecka), tym wykazuje ona wyższą skuteczność. Czas leczenia jest kwestią indywidualną i zależy od przyczyny zaburzeń oraz momentu ich rozpoznania.

Jedną z możliwości fizjoterapeutycznych jest metoda Vojty, która polega na uciskaniu właściwych punktów na ciele maluszka. Dzieci często jej nie lubią, płaczą podczas jej stosowania ale dość szybko przynosi ona spodziewane efekty.

Inną metodą jest NDT (inaczej: metoda Bobathów), której kanwą jest przekazywanie maluszkowi doświadczeń czuciowych i ruchowych. Rodzice malucha powinni trzymać się zaleceń rehabilitanta i wprowadzać jego wskazówki do codziennego karmienia, noszenia, przewijania oraz mycia dziecka.

Korzyści przynoszą także ćwiczenia w skafandrze kosmicznym oraz jazda konna.

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowlaka: ćwiczenia

Ćwiczenia stosowane przy wzmożonym napięciu mięśniowym u niemowlaka mają na celu przede wszystkim rozluźnienie mięśni oraz wspieranie prawidłowych wzorców ruchowych. Ich dobór zawsze powinien uwzględniać:

• wiek dziecka;
• stopień nasilenia objawów;
• indywidualne możliwości rozwojowe malucha. 

Z tego względu ćwiczenia wykonywane są najczęściej pod nadzorem fizjoterapeuty dziecięcego, który ocenia napięcie mięśniowe i planuje odpowiednie postępowanie.

Zobacz: balsamy dla dzieci i preparaty do kąpieli dziecka.

Czym grozi wzmożone napięcie mięśniowe?

Nieleczone zaburzenia napięcia mięśniowego mogą wpływać na dalszy rozwój ruchowy dziecka. Utrwalone nieprawidłowe wzorce ruchowe sprzyjają opóźnieniom w osiąganiu kolejnych etapów rozwoju, a w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do trudności z koordynacją ruchową, postawą ciała oraz samodzielną aktywnością.

Napięcie mięśniowe u niemowlaka: często zadawane pytania

Poniżej znajdziesz wyjaśnienie dwóch dodatkowych kwestii, które często nurtują rodziców.

Jak śpi dziecko z napięciem mięśniowym?

Niemowlę może spać niespokojnie, często się wybudzać, mieć trudności z rozluźnieniem ciała lub przyjmować napięte pozycje podczas snu. Objawy nie występują jednak u każdego dziecka i mogą mieć różne nasilenie.

Kiedy znika napięcie mięśniowe u niemowlaka?

U wielu niemowląt nieprawidłowe napięcie mięśniowe stopniowo się normalizuje wraz z dojrzewaniem układu nerwowego, szczególnie przy odpowiednim wsparciu i obserwacji rozwoju. Tempo ustępowania objawów zależy od ich przyczyny oraz indywidualnych predyspozycji dziecka.

Napięcie mięśniowe u niemowlaka: podsumowanie

Niewłaściwe napięcie mięśniowe u niemowlęcia może wynikać z niedojrzałości układu nerwowego i mięśniowego i złej współpracy między tymi systemami, ale może też być symptomem choroby genetycznej neurologicznej lub metabolicznej. Warto podkreślić, że samo obniżone albo wzmożone napięcie mięśniowe nie stanowi rozpoznania choroby, a jedynie sygnał wymagający obserwacji i ewentualnej konsultacji specjalistycznej.

Źródła

1. Hypotonia in Babies, 2021. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22223-hypotonia-in-babies. [dostęp: 10.01.2026].
2. Hypertonia in Babies, 2021. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22231-hypertonia-baby. [dostęp: 10.01.2026].
3. Elisabeth J.M. Straathof, Kirsten R. Heineman, Elisa G. Hamer, Mijna Hadders-Algra, Patterns of atypical muscle tone in the general infant population - Prevalence and associations with perinatal risk and neurodevelopmental status, 2021. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378378220307805. [dostęp: 10.01.2026].