Niskie ciśnienie krwi u seniora: przyczyny, objawy i sposoby na podniesienie ciśnienia

Czy niskie ciśnienie u seniora to powód do niepokoju? Choć zazwyczaj mówi się o zagrożeniu wysokim ciśnieniem, ten stan również może zagrażać zdrowiu, ponieważ wiąże się ze zwiększonym ryzykiem upadków, złamań czy zaburzeń poznawczych.​ Jak rozpoznać i leczyć niskie ciśnienie krwi u starszych osób?

Ile powinno wynosić ciśnienie u seniora?

Normy ciśnienia tętniczego zmieniają się wraz z wiekiem ze względu na naturalne starzenie się naczyń krwionośnych, które stają się mniej elastyczne. 

• Mimo tego klasyfikacja ciśnienia krwi według wytycznych PTNT/PTK z 2024 usunęła pojęcie prawidłowe ciśnienie u osób starszych (https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_tetnicze_w_praktyce/article/view/103769). 
• Zamiast norm wskazuje, jakie ciśnienie jest niebezpieczne bez względu na wiek (≥140/90 mmHg) i jak go uniknąć. 
• Poza tym kładzie nacisk na potrzebę ustalenia indywidualnych celów leczenia w zależności od stanu klinicznego badanego.
• Oczywiście lekarz uwzględnia fakt, że prawidłowe ciśnienie po 80. roku życia może się różnić od poziomu ciśnienia aktywnego, zdrowego 30-latka. 
• Dlatego nowe wytyczne podchodzą bardziej liberalnie do wystawiania celów u pacjentów w zaawansowanym wieku i z zespołem kruchości (ang. frailty) w każdym wieku (<140/90 mmHg).

Zobacz też: kalkulator ciśnienia krwi.

Czy niskie ciśnienie u seniora to powód do niepokoju?

Nie każde niskie ciśnienie wymaga natychmiastowego leczenia. Decydujące znaczenie mają objawy towarzyszące i stan ogólny pacjenta. Zbyt niskie ciśnienie tętnicze, zwane hipotensją (też hipotonia), rozpoznaje się, gdy pomiary ciśnienia spadają poniżej normy:

• wartość ciśnienia skurczowego poniżej 100 mmHg;
•  lub rozkurczowego poniżej 60 mmHg.

Zazwyczaj towarzyszą temu zawroty głowy, osłabienie lub zaburzenia równowagi.

• Według danych problem dotyczy 22-40% populacji seniorów powyżej 65 lat.
• Szczególnie rozpowszechniona jest hipotonia ortostatyczna, czyli nagły spadek ciśnienia w ciągu 1-3 minut od zmiany pozycji ciała z siedzącej/leżącej na stojącą, która dotyka prawie 1/3 osób starszych (https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_tetnicze_w_praktyce/article/view/103769).
• Jednak w niektórych przypadkach wartości ciśnienia poniżej normy nie zagrażają zdrowiu, szczególnie dla młodszych kobiet i szczuplejszych osób, u których niskie ciśnienie jest stanem fizjologicznym.​ Dlatego tak ważne jest indywidualne podejście terapeutyczne.

Przyczyny niskiego ciśnienia u seniorów

Wraz z wiekiem dochodzi do osłabienia mechanizmów kontroli ciśnienia, które przy zmianie pozycji ciała powinny zapobiegać jego nagłym zmianom w określonych częściach organizmu. Prowadzi to do nieadekwatnej pracy serca oraz zwężania naczyń i spadku objętości efektywnej krwi, np. przy wstawianiu.​

Podobny proces ma miejsce ok. 15-60 minut po posiłku. Podczas trawienia krew skupia się w ośrodkach trzewnych. Żeby ciśnienie się nie obniżyło, serce bije szybciej, a naczynia w nerkach, mózgu i mięśniach się zwężają, aby utrzymać jego wartość. Jednak u starszych osób wszystko działa wolniej, z opóźnieniem (włącznie z sygnalizacją nerwową), więc nawet u 40% seniorów dochodzi do spadku ciśnienia po jedzeniu. Wśród pozostałych przyczyn można też wymienić:

• choroby serca;
• niedoczynność tarczycy/kory nadnerczy;
• zaburzenia hematologiczne;
• neuropatie autonomiczne towarzyszące cukrzycy;
• choroby neurodegeneracyjne, m.in. choroba Parkinsona;
•  leki;
• odwodnienie i niezdrowa dieta;
• długotrwałe spędzanie czasu w pozycji leżącej lub siedzącej.​

Objawy hipotensji u seniorów

Objawy niskiego ciśnienia mogą być łagodne lub poważne, a czasami – całkowicie nieobecne. Typowe dolegliwości obejmują:​

• zawroty głowy i równowagi;
• ogólne osłabienie;
• mdłości;
• mroczki przed oczami;
• utrudniona koncentracja i spowolnienie poznawcze;
• chwilowe utraty świadomości;
• zaburzenia rytmu serca;
• duszność, ból lub uczucie ściśnięcia w klatce piersiowej.

Co zrobić, jak starsza osoba ma niskie ciśnienie?

Niskie ciśnienie rozkurczowe u osób starszych (np. 95/60 mmHg) nie wymaga leczenia, jeśli nie występują alarmujące objawy. Jednak gdy symptomy zaczynają pogarszać jakość życia, należy udać się do lekarza. Poza tym, jeśli wraz z utrzymującym się niższym ciśnieniem pojawiają się:

• ból w klatce piersiowej;
• duszność;
• bardzo szybkie lub bardzo wolne tętno;
• zaburzenia świadomości;
• niebieskawy odcień skóry, 

należy natychmiast wezwać pogotowie.​

Czym grozi niskie ciśnienie u starszej osoby?

Regularne wykonywanie pomiarów ciśnienia jest bardzo ważne, nawet jeśli niskie ciśnienie u seniora nie daje żadnych objawów. Jeśli ten stan rozwijał się powoli, pacjent mógł się po prostu przyzwyczaić do zachodzących zmian. I chociaż może nie dostrzegać u siebie zaburzeń poznawczych, zanikania mięśni czy pogorszenia zdolności funkcjonalnych, to nie znaczy, że dolegliwości te nie mogą się rozwijać. Nawet bezobjawowa hipotonia wiąże się z podwyższonym ryzykiem demencji z powodu niedotlenienia mózgu.​

Jak podnieść niskie ciśnienie u starszej osoby?

Niskie ciśnienie u starszych ludzi leczy się środkami farmakologicznymi tylko wtedy, gdy niefarmakologiczne metody okazały się nieskuteczne lub objawy znacznie wpływają na jakość życia pacjenta. Istnieje jednak szereg praktyk domowych, które pomagają niwelować niskie ciśnienie u seniora, nawet bez konieczności specjalistycznego leczenia. Należą do nich:

• regularne picie wody przez cały dzień (3-5 l/dobę), również przed jedzeniem;dieta bogata w sól;
• małe, częste posiłki, z umiarkowaną ilością węglowodanów, szczególnie prostych (cukry);
• przyspieszenie metabolizmu poprzez spożycie kofeiny;

Oprócz tego warto zmodyfikować nawyki związane z siedzeniem i leżeniem oraz codzienną aktywnością. Chodzi np. o:

• spanie z podniesioną głową;
• częste ruchy i zmiany pozycji podczas długotrwałego stania;
• ćwiczenia aerobowe o umiarkowanej intensywności (spacery, pływanie, jazda na rowerze) trwające 30 minut, 5 razy w tygodniu,;
• unikanie czynników obniżających ciśnienie, w tym gorących kąpieli, znacznych wysiłków fizycznych, szczególnie na czczo oraz przedłużającego się siedzenia.

Warto pamiętać też o odpowiedniej technice zmiany pozycji. Przed wstaniem pacjent powinien:

• napiąć mięśnie nóg i brzucha przez kilka sekund, co zwiększa zwrotne napłynięcie krwi do serca (powinien to robić też co jakiś czas podczas siedzenia);
• powoli przesunąć nogi poza łóżko, przytrzymać się i stopniowo wyprostować.

Niskie ciśnienie krwi u seniora: podsumowanie

Hipotonia u seniorów może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia i jakości życia, jeśli pozostaje niezdiagnozowana lub nieleczona.​ Oprócz urazów i ograniczenia sprawności może przyczynić się do rozwoju otępienia, a nawet śmierci. Jednak niskie ciśnienie nie zawsze wymaga od razu farmakoterapii. Bardzo często wystarczą niewielkie zmiany połączone z odpowiednią dietą.

Źródła

1. Prejbisz i wsp., Wytyczne postępowania w nadciśnieniu tętniczym w Polsce 2024 – stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego/Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, 2024. https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_tetnicze_w_praktyce/article/view/103769. [dostęp: 9.01.2026].
2. Jerzy Maciejewski, Hipotensja (hipotonia) – leczenie niefarmakologiczne i farmakologiczne, 2024. https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/lista/106339,hipotensja-hipotonia-leczenie-niefarmakologiczne-i-farmakologiczne. [dostęp: 9.01.2026].
3. Cyndya Shibao, Lewis A Lipsitz, Italo Biaggioni, Evaluation and treatment of orthostatic hypotension, 2014. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3769179/. [dostęp: 9.01.2026].
4. Amy C Arnold, Cyndya Shibao, Current Concepts in Orthostatic Hypotension Management, 2014. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3769171/. [dostęp: 9.01.2026].
5. Jerzy Maciejewski, Hipotensja (hipotonia) – leczenie niefarmakologiczne i farmakologiczne, 2024. https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/lista/106339,hipotensja-hipotonia-leczenie-niefarmakologiczne-i-farmakologiczne. [dostęp: 9.01.2026].