Recepta farmaceutyczna: co to jest i kiedy farmaceuta może ją wystawić?

Wprowadzenie recept elektronicznych wyraźnie poprawiło dostęp do leków w systemie opieki zdrowotnej. W 2022 r. wystawiono ich prawie 3 mln, co stanowiło ok. 5% powtarzających się recept (Owczarek i wsp., 2023). Rozwiązanie to wykazuje zatem duży potencjał w zakresie zapewnienia ciągłości terapii. Co to jest recepta farmaceutyczna? Komu farmaceuta może wystawić receptę?[1]

Recepta farmaceutyczna: co to jest?

Recepta farmaceutyczna to recepta wystawiona przez magistra farmacji, który posiada prawo wykonywania zawodu (recepta ta wystawiana jest w szczególnej sytuacji). W praktyce jest to dokument uprawniający do wydania w aptece leku dostępnego wyłącznie na receptę w sytuacji, gdy pacjent jej nie posiada. Takie rozwiązanie od dziesięcioleci funkcjonuje w różnej formie m.in. w USA i Wielkiej Brytanii. [2,3]

• Recepta farmaceutyczna występuje najczęściej w postaci e‑recepty, zapisywanej w systemie e‑zdrowie i na Internetowym Koncie Pacjenta, podobnie jak każda inna recepta elektroniczna.
• Pacjent otrzymuje potwierdzenie jej wystawienia w formie SMS-a i/lub e‑maila.
• Realizuje ją natychmiast w tej samej aptece, płacąc 100% ceny leku – nawet jeśli jest refundowany.
• Wyjątek stanowią refundowane szczepionki, zastosowane do wykonania szczepienia w danej aptece. [4]

Zobacz też, czy warto się szczepić.

Czym różni się recepta farmaceutyczna od recepty pro auctore i pro familiae?

Zgodnie z analizą przeprowadzoną w latach 2020-2022 r. 27% wszystkich recept farmaceutycznych stanowiły recepty pro auctore i pro familiae (Owczarek i wsp., 2023). Wystawia je (również w formie elektronicznej) uprawniony farmaceuta. Warto jednak pamiętać, że:

• receptę pro auctore można wystawić wyłącznie sobie;
• recepta pro familiae dotyczy członków najbliższej rodziny farmaceuty (dzieci, małżonek, rodzice, dziadkowie, krewni w linii prostej oraz rodzeństwo i dzieci rodzeństwa do określonego stopnia pokrewieństwa).

W przeciwieństwie do recept farmaceutycznych wypisywanych osobom niespokrewnionym w przypadku recepty pro auctore i pro familiae farmaceuta nie ma obowiązku umieszczania na niej przyczyny wypisania. Wystarczy odpowiedni opis w dokumentacji i w ewidencji, którą sam prowadzi. Ponadto przysługuje na nią refundacja oraz możliwość realizacji w dowolnej aptece w kraju.

Recepta farmaceutyczna: rozporządzenie, które wiele zmieniło

W Polsce wystawianie recept przez farmaceutów funkcjonuje od 2001 r., kiedy odpowiednie przepisy wprowadzonodo Prawa Farmaceutycznego (art. 95b, art. 96 i art. 96a.). W praktyce mało kto korzystał z tego rozwiązania, ponieważ farmaceuta mógł wydać najmniejsze terapeutyczne opakowanie leku Rx w przypadku nagłego zagrożenia życia lub zdrowia. Dopiero nowelizacja tego rozporządzenia z 2020 r. dała możliwość wystawienia recepty w każdej sytuacji zagrożenia zdrowia, niekoniecznie nagłej, jeśli w ocenie farmaceuty brak leku mógłby doprowadzić do pogorszenia stanu pacjenta. [5, 12]

Wystawianie recept farmaceutycznych ułatwiło także wprowadzenie systemu recept elektronicznych oraz inne nowelizacje, w tym zmiany z lipca 2024 r. Dotyczyły one głównie zasad realizacji recept i sposobu obliczania ilości leku do wydania przez farmaceutę. Dzięki temu pacjent może mieć pewność, że farmaceuta prawidłowo obliczy ilość potrzebnego leku odpowiadającą określonej liczbie dni terapii. [6]

Z kolei szczegółowe zasady wystawiania i realizacji recept, m.in. sposób nadawania numeru recepty, zakres wymaganych na niej danych, zasady przechowywania dokumentacji, określono w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 13 kwietnia 2018 r. w sprawie recept (Dz.U. 2018 poz. 745 z późn. zm.). Dokument ten opisywał nowe reguły dotyczące obliczania ilości leku, jaki można wydać pacjentowi. Ujednolicony tekst rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie recept ogłoszono 22 kwietnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 604). [7,8]

Recepta farmaceutyczna: na jakie leki?

Farmaceuta może wypisać receptę wyłącznie na produkty lecznicze o kategorii dostępności Rp, czyli standardowe leki na receptę (z wyłączeniem zawierających środki odurzające i substancje psychotropowe). Nie obejmuje wyrobów medycznych ani środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

• W praktyce na receptę farmaceutyczną mogą trafić zarówno leki stosowane w chorobach przewlekłych (np. na nadciśnienie, cukrzycę, choroby sercowe, choroby tarczycy), jak i niektóre antybiotyki czy leki antykoncepcyjne (pod warunkiem że farmaceuta stwierdza, że chodzi o kontynuację zlecenia lekarskiego, a przerwanie terapii stanowi realne ryzyko dla zdrowia).
• W przypadku antybiotyków eksperci i organizacje farmaceutyczne zwracają jednak uwagę, że rozwiązanie to wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ brak pełnej dokumentacji medycznej może prowadzić do nieprawidłowego dawkowania lub niepotrzebnego wydłużenia terapii. [9]

Warto przy tym zaznaczyć, że decyzję o wystawieniu recepty farmaceuta podejmuje samodzielnie, w ramach wykonywania zawodu medycznego. Oznacza to, że ani właściciel apteki, ani kierownik, ani organy inspekcji farmaceutycznej nie mogą narzucać mu, aby taką receptę wystawił albo by tego zaniechał – mogą jedynie oceniać zgodność z przepisami. [10, 13]

Jak wystawić receptę farmaceutyczną? Przebieg procesu z punktu widzenia pacjenta

Recepta farmaceutyczna to cenne narzędzie dla osób, w których nawet chwilowy brak dostępu do danego leku mógłby negatywnie wpłynąć na zdrowie, a nie mają możliwości uzyskać recepty od lekarza. Takie sytuacje były częste zwłaszcza podczas pandemii oraz ostatniej powodzi w 2024 r.

Nie oznacza to jednak, że wystarczy pójść do apteki i powiedzieć: „Proszę o receptę na…”.

• Farmaceuta bierze na siebie odpowiedzialność za wypisanie recepty farmaceutycznej, dlatego na pewno będzie chciał przeprowadzić krótki wywiad dotyczący choroby, zapyta o dolegliwości, inne przyjmowane leki, wagę, wiek itd. 
• Potrzebny będzie też schemat dawkowania oraz ewentualna wcześniejsza dokumentacja (np. wydruk e‑recepty, wypis ze szpitala, kartę leczenia).
• Wystawianie recepty farmaceutycznej wymaga także wprowadzenia do systemu danych osobistych, np. adresu zamieszkania oraz numeru PESEL.
• Farmaceuta potwierdza receptę podpisem kwalifikowanym. 

W związku z tym trzeba mieć więc świadomość, że nie każdy dostępny pracownik apteki jest uprawniony do wystawienia recepty farmaceutycznej, a farmaceuta posiadający odpowiednie uprawnienia może pobrać dodatkową opłatę za realizację tej usługi. [11]

Recepta farmaceutyczna: na ile dni?

Zgodnie z Ustawą Prawo farmaceutyczne na recepcie farmaceutycznej może się znaleźć niezbędna ilość leku na maksymalnie 180 dni stosowania. W przypadku recepty papierowej limit ten wynosi 120 dni terapii, a dla antykoncepcji hormonalnej – 60 dni kontynuacji leczenia ustalonego przez lekarza. [12]

Recepta farmaceutyczna: podsumowanie

Recepta farmaceutyczna to narzędzie, które przynosi korzyści zarówno pacjentom, jak i lekarzom. Szacuje się, że ponad 20% wszystkich recept dotyczy chorób przewlekłych, co przekłada się na ok. 30 mln rutynowych wizyt lekarskich. Jednocześnie z badań wynika, że zdecydowana większość pacjentów (98%) dociera do apteki w ciągu 30 minut, a ponad połowa – w zaledwie 5 minut. Umożliwienie wystawiania recept przez farmaceutów pozwala zatem na zachowanie ciągłości terapii oraz odciążenie systemu podstawowej opieki zdrowotnej. [1]

Bibliografia

1. Artur Owczarek, Dominik M Marciniak, Rafał Jezior, Bożena Karolewicz, Assessment of the Prescribing Pharmacist’s Role in Supporting Access to Prescription-Only Medicines—Metadata Analysis in Poland, 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10743265/. [dostęp: 12.02.2026].
2. Ministerstwo Zdrowia, Recepta farmaceutyczna, 2023. https://www.gov.pl/web/zdrowie/recepta-farmaceutyczna. [dostęp: 12.02.2026].
3. Recepta farmaceutyczna, 2021. https://pl.wikipedia.org/wiki/Recepta_farmaceutyczna. [dostęp: 12.02.2026].
4. Naczelna Izba Aptekarska, WYSTAWIANIE RECEPT FARMACEUTYCZNYCH w praktyce, 2024. https://www.nia.gov.pl/wp-content/uploads/2024/09/WYSTAWIANIE-RECEPT-FARMACEUTYCZNYCH-dla-NIA.pdf. [dostęp: 12.02.2026].
5. Recepta farmaceutyczna – zakwestionowanie wydania 2 op. leku przez WIF, 2022. https://rx.edu.pl/pytania/recepta-farmaceutyczna-zakwestionowanie-wydania-2-op-leku-przez-wif/. [dostęp: 12.02.2026].
6. Komunikat Ministra Zdrowia w sprawie sposobu realizacji tzw. recept rocznych od 1 marca 2024 r., 2024. https://www.gov.pl/web/zdrowie/komunikat-ministra-zdrowia-w-sprawie-sposobu-realizacji-tzw-recept-rocznych-od-1-marca-2024-r. [dostęp: 12.02.2026].
7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 kwietnia 2018 r. w sprawie recept (Dz.U. 2018 poz. 745). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180000745. [dostęp: 12.02.2026].
8. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie recept (Dz.U. 2025 poz. 604). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000604. [dostęp: 12.02.2026].
9. Małgorzata Buchkovska, Recepta farmaceutyczna na antykoncepcję – co musisz wiedzieć?, 2023. https://farmacjapraktyczna.pl/prawo/recepta-farmaceutyczna-na-antykoncepcje-co-musisz-wiedziec. [dostęp: 12.02.2026].
10. Komunikat Naczelnej Izby Aptekarskiej o możliwości wystawiania recept farmaceutycznych dla pacjentów, których zdrowie zagrożone jest brakiem dostępności do leków, w tym spowodowanym sytuacją powodziową, 2024. https://www.nia.gov.pl/wp-content/uploads/2024/09/Komunikat-dot.-recept-farmaceutycznych-16.09.2024.-r-1.pdf. [dostęp: 12.02.2026].
11. Karolina Przeździecka, e-recepta: Co warto wiedzieć?, 2025. https://www.mp.pl/pacjent/poradnik-swiadomego-pacjenta/217132,e-recepta-co-warto-wiedziec. [dostęp: 12.02.2026].
12. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne. (Dz.U. 2001 nr 126 poz. 1381). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20011261381. [dostęp: 12.02.2026].
13. Czy Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna może kontrolować recepty farmaceutyczne? https://www.banaszewska.pl/post/czy-pa%C5%84stwowa-inspekcja-farmaceutyczna-mo%C5%BCe-kontrolowa%C4%87-recepty-farmaceutyczne. [dostęp: 12.02.2026].