Bóle wzrostowe: jak je rozpoznać i łagodzić?

Bóle wzrostowe to określenie dolegliwości u dzieci, które – wbrew powszechnej opinii – nie wiąże się z „rośnięciem” kości. Nie każdy ból nóg, kolan czy łydek u dziecka można uznać za „wzrostowy”, a to stawia przed pediatrami spore wyzwanie diagnostyczne. W artykule wyjaśniamy, jak rozpoznawać bóle wzrostowe i co na ich temat mówią aktualne badania.

Czym są bóle wzrostowe?

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych opracowana przez WHO (ICD-10) definiuje bóle wzrostowe u dzieci jako nieokreślone objawy dotyczące układu nerwowego i mięśniowo-szkieletowego. Inna klasyfikacja (SNOMED) uzupełnia, że jest to epizodyczny, ale intensywny ból mięśniowo-szkieletowy w dzieciństwie, który:

• trwa kilka minut;
• obejmuje obie nogi podczas snu;
• ma nieznaną przyczynę [1].

Jak rozpoznać bóle wzrostowe u dzieci?

W literaturze medycznej podaje się różną częstość występowania tej dolegliwości. 

• Przykładowo, w metaanalizie z 2022 r. wskazano, że wynosi ona 3,5% – 36,9% [1].
• W duńskim badaniu z 2024 r. raportowano z kolei wartości w zakresie 24 – 43% [2].
• Rozbieżności wynikają nie tylko z różnic w kryteriach, ale też z braku spójnej definicji bólów wzrostowych. 
• Z tego powodu autorzy wspomnianej metaanalizy postanowili dokładnie przeanalizować opisywane cechy dolegliwości. Na podstawie 145 prac (wyłonionych spośród 2 967 unikalnych badań) stworzyli spójny obraz kliniczny, pomocny zarówno dla lekarzy, jak i rodziców [1].

Bóle wzrostowe: w jakim wieku występują najczęściej?

Bóle wzrostowe dotyczą zazwyczaj dzieci w wieku 3 – 12 lat (najczęściej występują między 4. a 6. r.ż.). Tylko 3 badania rozszerzyły ten przedział o dzieci do 15. roku życia [1,3].

Ile mogą trwać bóle wzrostowe?

W zależności od źródła przyjmuje się, że bóle wzrostowe mogą trwać od kilku minut do 2 godzin.

• Metaanaliza wspomina o 5 badaniach, które podały czas trwania bólu do 3 dni.
• W polskim opracowaniu medycznym wskazano, że dolegliwość można podejrzewać, gdy epizody pojawiają się 6 – 24 razy w miesiącu.
• Z kolei pojedyncze badania sugerują, że takie epizody mogą występować stosunkowo rzadko – raz w miesiącu lub kilka razy w roku.
• Jeszcze inni badacze twierdzą, że o diagnozie można mówić tylko wtedy, gdy pacjent odczuwa ból trwający dłużej niż 3 miesiące.

Mimo tych rozbieżności eksperci zgadzają się, że ból występuje przede wszystkim w nocy, czasem wieczorem, ale nigdy w ciągu dnia [1,3].

Gdzie pojawiają się bóle wzrostowe?

Większość przeanalizowanych prac opisuje przypadki bólów wzrostowych kolan i goleni. Warto przy tym wspomnieć, że tylko 3 analizy twierdziły, że taki ból ma związek z pracą stawu. Dziecko może też odczuwać bóle wzrostowe:

• rąk (szczególnie w okolicy ramion);
• barków (bóle wzrostowe w klatce piersiowej);
• pleców (bóle wzrostowe kręgosłupa);
• pachwin.

Biorąc też pod uwagę, że bóle wzrostowe w stopach praktycznie nie występują, należy szczególnie poważnie podejść do izolowanego bólu w ich okolicy. W wielu przypadkach wynika on z problemów z ustawieniem stopy, płaskostopia albo innej przyczyny ortopedycznej [1].

Jakie nasilenie mają bóle wzrostowe? Objawy

Typowy charakter dolegliwości to uczucie głębokiego, tępego lub kurczowego bólu, zlokalizowanego obustronnie. Objawy mogą zmieniać swoje umiejscowienie i znikać nawet na kilka tygodni. Wiele przeanalizowanych prac nie odnosi się do ich nasilenia, jednak część wskazuje, że może ono wahać się od łagodnego do silnego. Jednocześnie w części badań podkreślono, że bóle wzrostowe powodują problemy ze snem i bywają tak silne, że wybudzają dziecko [1].

Jakie inne objawy powodują bóle wzrostowe?

Tylko w 4 badaniach wskazano, że bóle wzrostowe mogą ograniczać zdolność chodzenia czy wykonywania ćwiczeń. W większości przypadków dziecko funkcjonuje normalnie w ciągu dnia, a badanie fizykalne nie wykazuje utrudnień w mobilności zajętej okolicy. Nie stwierdza się również:

• obrzęku;
• zaczerwienienia obolałego miejsca;
• innych objawów charakterystycznych dla stanu zapalnego.

Pacjenci mają również prawidłowe badania rentgenowskie i laboratoryjne [1].

Bóle wzrostowe u dzieci: leczenie

Co stosować na bóle wzrostowe u dzieci?

• Na tego rodzaju dolegliwość pomaga delikatny masaż bolących miejsc, ciepła kąpiel przed snem, ciepły okład i lekkie rozciąganie.
• U części dzieci samo przytulenie, uspokojenie i zmiana pozycji przynoszą dużą ulgę, zwłaszcza gdy ból budzi je w nocy.
• Jeśli to nie wystarcza, z pomocą przychodzą preparaty na ból, dobrane przez lekarza do wieku dziecka [2].

Kiedy bóle wzrostowe u dzieci wymagają konsultacji lekarskiej?

Jeżeli powyższe metody nie uśmierzają bólu, a dolegliwości nasilają się i występują jednostronnie, należy udać się do lekarza. Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, gdy bólowi towarzyszy:

• obrzęk;
• gorączka u dziecka;
• pogorszenie samopoczucia;
• brak apetytu;
• utrata masy ciała;
• osłabienie mięśniowe;
• wyraźna senność;
• częste infekcje. 

Takie połączenie objawów jest podstawą do szukania innych przyczyn problemu niż bóle wzrostowe. Co ważne, bóle wzrostowe rozpoznaje się tylko wtedy, gdy spełnione są określone kryteria opisane we wszystkich badaniach. Jednocześnie należy wykluczyć stan zapalny oraz uraz. Niejednokrotnie przed rozpoznaniem przeprowadza się też diagnostykę różnicową w kierunku chorób:

• reumatologicznych;
• onkologicznych;
• hematologicznych;
• neurologicznych;
• ortopedycznych;
• zapalenia kości [1].

Zapobieganie bólom wzrostowym u dziecka

Nie ma metody, która gwarantuje, że bóle wzrostowe się nie pojawią. Wynika to z faktu, że nie ustalono przyczyny ich powstawania. Kiedyś wiązano je z brakiem odpowiednich minerałów w diecie dziecka. Jednak najnowsze badania wykazały brak znaczącej różnicy między dziećmi z rozpoznaniem a grupą kontrolną [5]. Dlatego zanim sięgniesz po kolejne witaminy i minerały dla dzieci, warto najpierw sprawdzić, czy faktycznie są do tego wskazania [4,5].

Zauważono również związek między występowaniem bólów wzrostowych a gorszą jakością tkanki kostnej. Na tej podstawie pojawiła się hipoteza, że przyczyną może być nadmierne obciążenie kończyn w stosunku do możliwości tkanek (tzw. miejscowy zespół przeciążeniowy). Inna hipoteza zakłada wpływ czynników psychologicznych, w tym zwiększonej wrażliwości na ból. Choć są to tylko przypuszczenia, obserwacje pokazują, że ograniczeniu nawrotów sprzyja:

• regularny rytm dnia;
• zdrowe odżywianie;
• odpowiednia ilość snu i odpoczynku;
• rozsądne dawkowanie intensywnej aktywności fizycznej;
• rozciąganie mięśni po dniu pełnym ruchu [6].

Bóle wzrostowe: podsumowanie

Bóle wzrostowe to powszechnie stosowane pojęcie kliniczne, które, niestety, nie wyjaśnia ani przyczyn tego zjawiska, ani sposobów zapobiegania. Dlatego dopóki nie ma jednoznacznych kryteriów ich rozpoznawania, warto zwracać uwagę na każdy ból, który wybudza dziecko. Nawet jeśli najczęściej nie ma poważnej przyczyny, warto skonsultować się z pediatrą.

Źródła

1. O’Keeffe M. i wsp., Defining Growing Pains: A Scoping Review, 2022. https://publications.aap.org/pediatrics/article/150/2/e2021052578/188581/Defining-Growing-Pains-A-Scoping-Review. [dostęp: 9.04.2026].
2. Hestbæk L. i wsp., Growing pains in Danish preschool children: a descriptive study, 2024. https://www.nature.com/articles/s41598-024-54570-3. [dostęp: 9.04.2026].
3. Tuszkiewicz-Misztal E., Postępski J., Jakie są kryteria rozpoznania „wzrostowego” bólu kończyn dolnych i jak powinno przebiegać jego leczenie?, 2024. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.17.2.2. [dostęp: 9.04.2026].
4. Friedland O, i wsp., Decreased bone speed of sound in children with growing pains measured by quantitative ultrasound, 2005. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15996077/. [dostęp: 9.04.2026].
5. Jain I. i wsp., Does Vitamin D Deficiency Contribute to Growing Pains? A Case-Control Study, 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41047847/. [dostęp: 9.04.2026].
6. Evans, A.M., Growing pains: contemporary knowledge and recommended practice, 2008. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1186/1757-1146-1-4. [dostęp: 9.04.2026].
7. American College of Rheumatology, Growing Pains, 2025. https://rheumatology.org/growing-pains. [dostęp: 9.04.2026].
8. Cleveland Clinic, Growing Pains, 2025. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/13019-growing-pains. [dostęp: 9.04.2026].