Gestoden (łac. Gestodenum)

Gestoden to syntetyczny hormon, będący kluczowym składnikiem wielu nowoczesnych, dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych. Stosowany zawsze w połączeniu z estrogenem, skutecznie zapobiega ciąży poprzez wielokierunkowe działanie na organizm kobiety. Ze względu na swój hormonalny charakter i potencjalne ryzyko, jego stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem ginekologiem oraz regularnych badań kontrolnych.

Działanie

Gestoden jest syntetycznym progestagenem, czyli hormonem o działaniu zbliżonym do naturalnego progesteronu. Występuje wyłącznie w złożonych preparatach antykoncepcyjnych, gdzie działa w duecie z estrogenem (najczęściej etynyloestradiolem). Jego mechanizm działania jest wielokierunkowy i polega na:

• hamowaniu owulacji – jest to główne działanie, które polega na zablokowaniu uwalniania komórki jajowej z jajnika w trakcie cyklu menstruacyjnego;
• zagęszczaniu śluzu szyjkowego – śluz w szyjce macicy staje się gęsty i nieprzepuszczalny dla plemników, co stanowi dla nich barierę;
• zmianie właściwości błony śluzowej macicy (endometrium) – błona śluzowa staje się nieprzygotowana na przyjęcie i zagnieżdżenie się zarodka.

Dzięki połączeniu tych trzech mechanizmów, preparaty zawierające gestoden cechują się bardzo wysoką skutecznością antykoncepcyjną.

Zastosowanie

Gestoden jest stosowany wyłącznie jako składnik złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych w celu zapobiegania ciąży. Lekarz może również zalecić preparaty zawierające gestoden w leczeniu niektórych zaburzeń cyklu miesiączkowego, obfitych krwawień lub trądziku o podłożu hormonalnym, jednak ich podstawowym przeznaczeniem jest antykoncepcja.

Dawkowanie

Gestoden jest składnikiem tabletek przyjmowanych doustnie. Dawkowanie jest ściśle określone przez schemat stosowania danego preparatu (np. 21 dni przyjmowania tabletek z hormonami, a następnie 7 dni przerwy lub tabletek placebo). Należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń lekarza i instrukcji zawartych w ulotce leku, w tym postępować zgodnie z wytycznymi w przypadku pominięcia tabletki.

Przeciwwskazania

Stosowanie preparatów z gestodenem jest przeciwwskazane w przypadku:

• nadwrażliwości (alergii) na gestoden lub jakikolwiek inny składnik preparatu;
• występowania (obecnie lub w przeszłości) zakrzepów krwi w żyłach (np. zakrzepica żył głębokich) lub tętnicach (np. zawał serca, udar mózgu);
• stanów zwiększających ryzyko zakrzepicy, np. niekontrolowane nadciśnienie tętnicze, cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi;
• migreny z aurą (objawami neurologicznymi);
• ciężkiej choroby wątroby;
• nowotworów hormonozależnych (np. rak piersi, rak endometrium) lub ich podejrzenia;
• krwawienia z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• ciąży lub jej podejrzenia.

Działania niepożądane

Jak każdy lek hormonalny, gestoden może powodować działania niepożądane, szczególnie w pierwszych miesiącach stosowania.

Najczęściej występujące działania niepożądane to:

• bóle głowy, migreny,
• zmiany nastroju, w tym nastrój depresyjny,
• nudności, bóle brzucha,
• tkliwość i ból piersi,
• plamienia i krwawienia śródcykliczne,
• zwiększenie masy ciała.

Najpoważniejszym, choć rzadkim, ryzykiem jest zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia zakrzepów krwi. Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem w przypadku objawów takich jak: ból i obrzęk nogi, nagła duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe zaburzenia widzenia lub mowy.

Interakcje

Skuteczność antykoncepcyjna preparatów z gestodenem może być osłabiona przez jednoczesne stosowanie niektórych leków. Należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach, a zwłaszcza o:

• niektórych lekach przeciwpadaczkowych (np. karbamazepina, fenytoina),
• niektórych antybiotykach (np. ryfampicyna),
• lekach stosowanych w leczeniu zakażeń wirusem HIV,
• preparatach ziołowych zawierających dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum).

W przypadku konieczności przyjmowania tych leków, zaleca się stosowanie dodatkowej, mechanicznej metody antykoncepcji (np. prezerwatywy).

Uwagi

• Ryzyko zakrzepowo-zatorowe: Ryzyko powstania zakrzepów krwi jest wyższe u kobiet stosujących złożoną antykoncepcję hormonalną niż u kobiet, które jej nie stosują. Ryzyko to dodatkowo wzrasta u kobiet palących papierosy (zwłaszcza po 35. roku życia), otyłych oraz z rodzinną historią zakrzepicy.
• Ochrona przed chorobami: Antykoncepcja hormonalna nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, takimi jak HIV.
• Ciąża i karmienie piersią: Stosowanie jest przeciwwskazane w ciąży. Nie zaleca się stosowania preparatów z gestodenem w okresie karmienia piersią.
• Regularne kontrole: Podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej konieczne są regularne wizyty kontrolne u ginekologa (co najmniej raz w roku), obejmujące m.in. pomiar ciśnienia tętniczego i badanie cytologiczne.