Chlorek wapnia

Charakterystyka ogólna

Chlorek wapnia (Calcium chloridum) to nieorganiczny związek chemiczny, który pełni istotną rolę w medycynie jako środek uzupełniający niedobory wapnia oraz jako antidotum w niektórych zatruciach. Występuje w postaci roztworów do wstrzykiwań, syropów oraz tabletek. Wapń jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu – uczestniczy w przewodnictwie nerwowym, skurczu mięśni, krzepnięciu krwi oraz wielu procesach enzymatycznych.

Mechanizm działania

Chlorek wapnia dostarcza jonów wapnia, które są niezbędne do wielu procesów fizjologicznych. Wapń:

stabilizuje błony komórkowe,
uczestniczy w przewodnictwie nerwowym i skurczu mięśni,
bierze udział w procesie krzepnięcia krwi,
wspomaga działanie enzymów i hormonów,
wpływa na przepuszczalność naczyń krwionośnych i działa przeciwobrzękowo.

W przypadku niedoboru wapnia (hipokalcemii) jego uzupełnienie może zapobiec poważnym zaburzeniom, takim jak tężyczka, zaburzenia rytmu serca czy drgawki.

Wskazania do stosowania

Chlorek wapnia stosuje się w leczeniu i profilaktyce stanów związanych z niedoborem wapnia oraz w sytuacjach nagłych, takich jak:

hipokalcemia (niedobór wapnia we krwi),
hiperkaliemia (nadmiar potasu we krwi),
zatrucia związkami fluoru, szczawianami, siarczanem magnezu,
zatrucia antagonistami kanałów wapniowych (np. werapamil, diltiazem),
resuscytacja krążeniowo-oddechowa (np. w przypadku zatrzymania akcji serca),
stany zapalne i obrzęki (działanie wspomagające),
wspomagająco w leczeniu osteoporozy i krzywicy.

Dawkowanie

Dawkowanie chlorku wapnia zależy od drogi podania, wieku pacjenta, stanu klinicznego oraz wskazania:

Dożylnie (i.v.):

Dorośli: zazwyczaj 2,25–4,5 mmol wapnia jednorazowo, w powolnym wlewie lub bolusie.
Dzieci: dawka ustalana indywidualnie, zwykle 0,2–0,5 ml/kg mc. roztworu 10% (maks. 10 ml).

Doustnie (p.o.):

Dorośli: 500–2000 mg wapnia dziennie (w leczeniu osteoporozy, niedoborów).
Dzieci: dawki dostosowane do wieku i masy ciała.

Po podaniu dożylnym pacjent powinien pozostać w pozycji leżącej przez kilka minut. Szybkie podanie może prowadzić do działań niepożądanych, takich jak arytmie.

Przeciwwskazania

Stosowanie chlorku wapnia jest przeciwwskazane w następujących sytuacjach:

nadwrażliwość na wapń lub inne składniki preparatu,
hiperkalcemia (zbyt wysokie stężenie wapnia we krwi),
hiperkalciuria (zwiększone wydalanie wapnia z moczem),
ciężka niewydolność nerek, kamica nerkowa,
migotanie komór,
jednoczesne stosowanie glikozydów nasercowych (np. digoksyna) – ryzyko arytmii.

Środki ostrożności

Ostrożność u pacjentów z niskim ciśnieniem tętniczym – lek może powodować jego dalszy spadek.
Ryzyko hiperkalcemii przy zbyt dużych dawkach lub zbyt szybkim podaniu.
Nie zaleca się doustnego stosowania u niemowląt – ryzyko podrażnienia przewodu pokarmowego.
Nie podawać donaczyniowo w okolice głowy – ryzyko martwicy tkanek.
Monitorowanie poziomu wapnia we krwi podczas długotrwałego leczenia.

Działania niepożądane

Jak każdy lek, chlorek wapnia może powodować działania niepożądane:

Częste:

uczucie gorąca,
zaczerwienienie twarzy,
nudności, wymioty,
metaliczny smak w ustach.

Rzadziej:

zaburzenia rytmu serca,
spadek ciśnienia tętniczego,
osłabienie mięśni,
zaparcia,
nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu,
powstawanie kamieni nerkowych.

Przedawkowanie:

hiperkalcemia,
śpiączka,
zaburzenia psychiczne,
zatrzymanie akcji serca.

Interakcje

Nie należy łączyć z glikozydami nasercowymi (np. digoksyna) – ryzyko ciężkich arytmii.
Może osłabiać działanie niektórych antybiotyków (np. tetracyklin).
Może nasilać działanie leków moczopędnych oszczędzających wapń.
Interakcje z witaminą D – zwiększone wchłanianie wapnia.

Stosowanie w ciąży i laktacji

W ciąży: stosowanie możliwe tylko w sytuacjach, gdy korzyści przewyższają ryzyko. Wapń przenika przez łożysko.
W okresie karmienia piersią: możliwe stosowanie po konsultacji z lekarzem – wapń przenika do mleka matki.