Co to jest pantenol? Działanie, właściwości i zastosowanie

Pantenol leczy oparzenia, odparzenia i podrażnienia skóry, działa kojąco na rany, poza tym wykazuje duże właściwości nawilżające i nawadniające. Pantenol występuje w wielu lekach (takich jak: krem na oparzenia, czy maść na oparzenia) ale też pantenol pojawia się w kosmetyce pod postacią szamponów do włosów, mleczek do opalania czy pianek do golenia.

Pantenol: co to jest?

Co to jest pantenol? To substancja, która występuje w dwóch postaciach: D i L. D pantenol, którego określa się jako prowitaminę B5, jest bardzo dobrze wchłaniany przez skórę, włosy oraz płytkę paznokcia zamieniając się w kwas pantotenowy.

Sprawdź: właściwości kwasu pantotenowego.

Pantenol: właściwości

Pantenol w kosmetykach i preparatach dermatologicznych występuje najczęściej jako Panthenol, D-Panthenol lub dexpanthenol (dekspantenol). Jakie ma właściwości?

• Higroskopijne – pantenol łatwo wiąże wodę, dlatego zalicza się go do humektantów. Pomaga zwiększać uwodnienie warstwy rogowej naskórka i ograniczać uczucie suchości, napięcia oraz szorstkości skóry.
• Kondycjonujące skórę – według Cosmetic Ingredient Review pantenol pełni w kosmetykach funkcję składnika kondycjonującego skórę, humektantu i rozpuszczalnika. To znaczy, że nie tylko poprawia poziom nawilżenia, ale też wpływa na odczucie miękkości, gładkości i komfortu po aplikacji.
• Wspierające barierę naskórkową – pantenol może korzystnie wpływać na warstwę rogową, czyli najbardziej zewnętrzną część naskórka. W badaniach i przeglądach opisuje się jego związek z poprawą nawodnienia skóry, zmniejszeniem przeznaskórkowej utraty wody oraz wspieraniem odnowy bariery skórnej.
• Łagodzące –  pantenol jest wykorzystywany w preparatach do skóry suchej, podrażnionej, wrażliwej i wymagającej regeneracji. Źródła dermatologiczne opisują jego potencjał przeciwzapalny oraz przydatność w pielęgnacji skóry po drobnych uszkodzeniach, zabiegach kosmetycznych lub ekspozycji na czynniki drażniące [1,2].

Pantenol: działanie

Działanie pantenolu na skórę wynika przede wszystkim z połączenia efektu nawilżającego, łagodzącego i wspierającego odnowę naskórka. Po aplikacji miejscowej dekspantenol dobrze wchłania się w skórę i przekształca w kwas pantotenowy, który jest składnikiem koenzymu A. Związek ten uczestniczy m.in. w procesach metabolicznych zachodzących w komórkach nabłonka  [1].

• Pantenol nawilża skórę, ponieważ zwiększa zawartość wody w warstwie rogowej naskórka. Dzięki temu zmniejsza uczucie ściągnięcia, szorstkości i dyskomfortu, które często pojawiają się przy przesuszeniu, naruszeniu bariery ochronnej albo po stosowaniu drażniących składników aktywnych. W badaniach nad preparatami z pantenolem oceniano m.in. poprawę nawilżenia skóry oraz zmiany TEWL, czyli przeznaskórkowej utraty wody [1,3].
• Pantenol może wspierać różnicowanie komórek naskórka oraz odbudowę bariery skórnej po powierzchownym uszkodzeniu, dlatego jest uznawany za składnik wspomagający regenerację skóry. W przeglądzie dotyczącym gojenia po procedurach medycznych i kosmetycznych wskazano, że miejscowo stosowany dekspantenol może przyspieszać gojenie powierzchownych ran, wspierać reepitelializację i odbudowę funkcji bariery po uszkodzeniu skóry [1].
• Poza tym pantenol łagodzi podrażnienia dzięki temu, że wykazuje działanie przeciwzapalne i ochronne wobec bariery naskórkowej. W starszym przeglądzie dermatologicznym opisano m.in. jego korzystny wpływ w modelu podrażnienia skóry oraz działanie przeciwzapalne w rumieniu wywołanym promieniowaniem UV. Nie oznacza to, że pantenol zastępuje leczenie zmian zapalnych, ale może być pomocnym składnikiem pielęgnacji wspierającej skórę w okresie dyskomfortu [4].

Do czego służy pantenol? Zastosowania

Pantenol jest stosowany w różnych postaciach, w zależności od oczekiwanego efektu. Poza tym pantenol można znaleźć np. w preparatach na oparzenia, kosmetykach wzmacniających włosy oraz paznokcie, a także w środkach łagodzących podrażnienia i pobudzających proces regeneracji skóry.

Pantenol na oparzenie

Najczęściej pantenol stosuje się na oparzenia. A dokładnie na dwa rodzaje oparzeń: I i II stopnia.

Oparzenia I stopnia charakteryzują się zarumienieniem skóry i ewentualnie obrzękiem oraz dotyczą samego naskórka. Na tę postać oparzeń, wywołanych np. ekspozycją na słońce, dotknięciem gorącego garnka czy żelazka, bądź polaniem się za gorącą wodą, nadaje się środek z pantenolem.

Oparzenia II stopnia dotyczą natomiast sytuacji, gdy poparzenie zajęło oprócz naskórka także skórę właściwą. Występuje wówczas zaczerwienienie i pojawiają się pęcherze z płynem surowiczym w środku (nie należy przekłuwać tych pęcherzy, płyn sam się wchłonie). Pantenol na oparzenia tego typu wydaje się odpowiedni, ponieważ:

• szybko zregeneruje skórę,
•  nawilży ją (bo skóra po poparzeniach ma skłonności do wysuszania się),
• złagodzi ból,
• zmniejszy lub zredukuje zaczerwienienie i obrzęk (ewentualnie: pęcherze).

Przeczytaj: Oparzenia – jak pomóc poszkodowanemu?

Środek na oparzenia może występować w kilku odmianach, jako:

• krem z pantenolem,
• maść z pantenolem,
• pantenol w spreju (aerozol),
• pantenol w żelu [5,6].

Ważne! Leczenie oparzeń nie powinno ograniczać się do smarowania skóry pantenolem. Należy również unikać ekspozycji na słońce, dbać o nawodnienie, a w razie potrzeby – zastosować leki przeciwbólowe. Postępowanie warto skonsultować z lekarzem [5].

Sprawdź też: Sucha skóra – jak ją pielęgnować?

D-Pantenol w kosmetyce

Pantenol ma wysoką pozycję także w branży kosmetycznej. Czy pantenol można stosować na twarz? Tak, ale nie tylko. Pantenol w kosmetyce wykorzystywany jest do:

• nawilżania i uelastyczniania skóry,
• wzmacniania włosów,
• poprawiania stanu paznokci.

Co daje pantenol skórze? Głównie nawadnia ją, zmiękcza, uelastycznia. Poza tym tworzy na skórze ochronny film, który stanowi barierę lipidową naskórka. Co ważne, pantenol wykazuje działanie antybakteryjne, a po stosowaniu kosmetyków z tą substancją nie powstają zaskórniki. Ponadto pantenol konserwuje czyli sprawia, że skóra dłużej zachowuje młody, sprężysty wygląd.

Dowiedz się, jak chronić skórę przed słońcem.

Pantenol stosowany na włosy wzmacnia ich strukturę, dzięki czemu fryzura objętościowo powiększa się. Poza tym nawilża włosy i zapewnia im naturalny połysk. Pantenol dodany do preparatów na włosy ułatwia ich rozczesywanie. Dzięki niemu włosy nie niszczą się i nie rozdwajają, ponieważ pantenol produkuje osłonę, która zabezpiecza włosy przed uszkodzeniami.

Pantenol zapewnia poprawę stanu paznokci. Płytka paznokciowa po używaniu kosmetyku z pantenolem staje się mocna, a paznokieć szybciej rośnie.

Zobacz też: Domowe spa – zabiegi upiększająco-odprężające

Jak stosować pantenol w kremie?

Krem z pantenolem można stosować, by przynieść ulgę skórze po oparzeniach słonecznych (także po długotrwałej ekspozycji na słońce), po oparzeniach termicznych, po wystąpieniu otarć, ran i odmrożeń kilka razy dziennie.

Maści z pantenolem używa się przede wszystkim do redukcji skutków poparzeń oraz odparzeń skóry (np. odpieluszkowe odparzenie skóry u niemowlaków), a także do natłuszczenia i nawodnienia suchych rejonów ciała (jak np. kolana, łokcie).

Pantenol w piance aplikuje się na ranę z odległości ok 15 cm (przed użyciem należy wstrząsnąć pojemnikiem) kilka razy na dzień. Oprócz działania kojącego, regenerującego i nawilżającego, aerozol można stosować profilaktycznie, np. przed opalaniem się na silnym słońcu, ponieważ skóra nie traci tyle wody, nie wysusza się tak szybko oraz nie poddaje się promieniom UVA.

Sprawdź też: Sucha skóra – jak ją pielęgnować?

Czy pantenol jest zdrowy?

Pantenol uznaje się za bezpieczny i dobrze tolerowany składnik kosmetyków oraz preparatów stosowanych miejscowo na skórę, o ile jest używamy go zgodnie z przeznaczeniem produktu. Lepszym określeniem niż „zdrowy” będzie więc „bezpieczny dla skóry” albo „wspierający kondycję skóry”.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa duże znaczenie ma to, że Expert Panel for Cosmetic Ingredient Safety ocenił pantenol, kwas pantotenowy i ich pochodne jako składniki bezpieczne w kosmetykach przy obecnych sposobach użycia i stosowanych stężeniach. W tej samej ocenie wskazano, że pantenol w badaniach na ludziach miał niski potencjał drażniący i uczulający, choć pojedyncze reakcje niepożądane są możliwe, jak przy wielu składnikach kosmetycznych [2].

Nie oznacza to jednak, że każda skóra zareaguje na niego identycznie. Przy cerze bardzo reaktywnej, alergicznej lub uszkodzonej nawet dobrze znany składnik może wywołać pieczenie, zaczerwienienie albo nasilenie dyskomfortu [4].

Pantenol: podsumowanie

Pantenol najczęściej pojawia się w kremach do opalania i po opalaniu, w produktach używanych po goleniu, w szamponach, odżywkach i maskach do włosów oraz w odżywkach do paznokci. Stanowi też składnik preparatów na oparzenia skórne (oczywiście nie na oparzenia trzeciego stopnia), gdyż przyspiesza gojenie ran po oparzeniach, działa kojąco i nawilżająco.

Źródła

1. Julian Gorski i wsp., Dexpanthenol in Wound Healing after Medical and Cosmetic Interventions (Postprocedure Wound Healing), 2020. https://www.mdpi.com/1424-8247/13/7/138. [dostęp: 20.05.2026].
2. Laura N. Scott i wsp., Safety Assessment of Panthenol, Pantothenic Acid, and Derivatives as Used in Cosmetics, 2022. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/10915818221124809. [dostęp: 20.05.2026].
3. Flávio B Camargo Jr, Skin moisturizing effects of panthenol-based formulations, 2011. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21982351/. [dostęp: 20.05.2026].
4. Fritz Ebner, Topical use of dexpanthenol in skin disorders, 2002. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12113650/. [dostęp: 20.05.2026].
5. Magdalena Wiercińska, Oparzenie słoneczne – co stosować na oparzenia słoneczne, jak szybko wyleczyć?, 2024. https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/chorobyskory/353001,oparzenie-sloneczne-co-stosowac-na-oparzenia-sloneczne-jak-szybko-wyleczyc. [dostęp: 20.05.2026].
6. Rachel Ann Tee-Melegrito, What to know about panthenol, 2022. https://www.medicalnewstoday.com/articles/panthenol. [dostęp: 20.05.2026].