Okazuje się, że nie jest trudno rozpoznać płaskostopie u dzieci. Wystarczy obserwacja odcisku stopy malucha, aby nabrać podejrzeń, że być może mamy do czynienia z tą popularną wadą stopy. Dobrze jednak swoje obawy skonfrontować z lekarzem, który zaleci właściwe postępowanie, a w tym przede wszystkim regularne wykonywanie ćwiczeń fizjoterapeutycznych.
Czym jest płaskostopie u dzieci?
Płaskostopie oznacza brak łuków, czyli charakterystycznych w podeszwie stopy wklęśnięć. Platfus, jak określa się też tę wadę stopy, polega na tym, że podeszwa stopy w całości przylega do powierzchni. Łatwo to sprawdzić, robiąc ślad bosej stopy, np. na mokrym piasku. Jeśli zobaczymy pełen odcisk, przypominający wyglądem żelazko, można mówić o płaskostopiu.
Rodzaje płaskostopia u dzieci
W starszych lub bardziej ogólnych opracowaniach pojawia się podział na płaskostopie podłużne i poprzeczne.
- Płaskostopie podłużne oznacza obniżenie łuku podłużnego stopy. U dziecka zwykle chodzi o łuk podłużny przyśrodkowy, widoczny po wewnętrznej stronie stopy.
- Płaskostopie poprzeczne odnosi się natomiast do obniżenia łuku poprzecznego, zlokalizowanego głównie w obrębie przodostopia.
Ten podział nadal bywa używany jako opis anatomiczny [1-6]. Jednak do celów diagnostycznych i terapeutycznych specjaliści przyjmują przede wszystkim następującą klasyfikację:
- płaskostopie elastyczne – najczęstsza postać płaskostopia u dzieci. Charakterystyczne jest to, że łuk stopy zanika podczas stania, ale pojawia się ponownie, gdy dziecko siedzi, stoi na palcach albo stopa nie jest obciążona. Taki typ płaskostopia zwykle dotyczy obu stóp [7,8];
- płaskostopie sztywne – łuk stopy nie odtwarza się po odciążeniu ani podczas stania na palcach. Stopa pozostaje spłaszczona i ma ograniczoną ruchomość. Taka postać występuje rzadziej, ale wymaga większej czujności diagnostycznej, ponieważ może wiązać się z chorobami lub wadami wrodzonymi w obrębie stopy [7,9,10].
Płaskostopie u dzieci: przyczyny
Wśród najczęstszych czynników wywołujących płaskostopie u dzieci występują:
- niski poziom aktywności;
- otyłość u dzieci;
- noszenie nieodpowiedniego, zamkniętego obuwia [5];
Stopa ludzka, aby prawidłowo się wykształcić potrzebuje ćwiczeń. Jeśli dziecko jest mało aktywne, mało się porusza, częściej zapada na płaskostopie. Zbyt duża waga u malucha to drugi powód, przez który dzieci muszą odwiedzać ortopedów i chodzić na ćwiczenia do fizjoterapeutów.
Zobacz: kalkulator wagi dziecka.
Inne przyczyny płaskostopia u dzieci to m.in.:
- choroby kości, stawów i mięśni,
- schorzenia neurologiczne,
- problemy genetyczne,
- deformacje kostne,
- ubieranie dziecku zbyt ciasnych, niedopasowanych butów, skarpet czy rajstop (np. po starszym rodzeństwie).
Dowiedz się, jak pielęgnować noworodka.
Płaskostopie u dzieci: do kiedy jest fizjologiczne?
Jednak trzeba wiedzieć, że płaskostopie to naturalny stan dla noworodków. Przyjmuje się, że tzw. płaskostopie fizjologiczne może występować do 3-10. roku życia [11]. Dzieciom cztero- i pięcioletnim już powinny kształtować się „taliowane” stopy. Jeśli się tak nie dzieje, warto wówczas odwiedzić ortopedę albo chociaż zwrócić się z tym problemem do pediatry, który z pewnością rozwieje nasze wątpliwości bądź, w razie potrzeby, pokieruje do odpowiedniego specjalisty.
Sprawdź też, jak przebiega rozwój niemowlaka.
Objawy towarzyszące płaskostopiu u dzieci: kiedy do lekarza?
Niepokojące objawy przy płaskostopiu u dzieci to przede wszystkim:
- ból stóp, kostek, pięt, łydek lub kolan;
- szybkie męczenie się nóg;
- unikanie aktywności;
- utykanie;
- trudności z chodzeniem;
- częste urazy stóp i stawów skokowych;
- pojawienie się płaskostopia u dziecka, które wcześniej miało prawidłowo wysklepione stopy [1,11].
Konsultacji wymaga również płaskostopie:
- jednostronne;
- narastające z czasem;
- połączone z obrzękiem, drętwieniem, osłabieniem lub sztywnością stopy.
Szczególną uwagę należy zwrócić na sytuację, w której łuk stopy nie pojawia się po odciążeniu ani podczas stania na palcach, ponieważ może to sugerować płaskostopie sztywne, wymagające dokładniejszej diagnostyki [1,11].
Płaskostopie u dzieci: jak rozpoznać?
Płaskostopie u dziecka można łatwo rozpoznać samodzielnie. Wystarczy zrobić odcisk podeszwy stopy np. na mokrym piasku, ziemi, czy posadce. Walcowate, przypominające żelazko odbicie stopy sugeruje problemy z budową stopy. Innym testem, który można wykonać w warunkach domowych jest obserwacja butów noszonych przez dziecko. Jeśli wewnętrzne części obuwia są zniszczone, starte, a na zewnętrznych rantach nie ma zniszczeń, może to oznaczać, że dziecko ma płaskostopie. Wtedy bowiem dzieci koślawią stópki i układają je na wewnętrznych krawędziach.
Ważne! Obserwacja odcisku stopy lub ustawienia stóp podczas stania może wzbudzić podejrzenie płaskostopia, ale nie zastępuje badania lekarskiego.
Płaskostopie u dzieci: do jakiego lekarza się udać?
Najbezpieczniej jednak wybrać się do lekarza, nawet pediatry, który fachowo oceni stopy dziecka. Z kolei ortopeda przeprowadzi profesjonalne badanie komputerowe, podczas którego mały pacjent staje na specjalnej podstawce, która ocenia jak rozkłada się ciężar ciała dziecka na stopach. Ta analiza pozwala także stwierdzić z jakim rodzajem płaskostopia mamy do czynienia i czy dotyczy ono mięśni, więzadeł, czy kości. Na tej podstawie lekarz zaleci odpowiednie postępowanie, w tym m.in. wykonywanie specjalnych ćwiczeń.
Dowiedz się, kiedy jest potrzebne badanie stawów biodrowych u noworodka.
Leczenie płaskostopia u dzieci
Jak leczyć płaskostopie u dzieci? W zależności od rodzaju stwierdzonej wady stopy lekarz zaordynuje właściwe postępowanie opierające się np. na:
- systematycznym powtarzaniu określonych ćwiczeń,
- noszeniu specjalistycznych butów oraz wkładek,
- konsultacji z dietetykiem,
- zwiększeniu ogólnej aktywności, itp.
Buty na płaskostopie u dzieci powinny być starannie dobrane przez ortopedę. Powinny one dobrze przepuszczać powietrze, być wygodne, elastyczne, dopasowane do stopy. Jednak trzeba pamiętać, że nawet najbardziej fachowym obuwiem i wkładkami nie wyleczymy stopy. Zatem nie powinno się kneblować stopy dziecka na cały dzień w tym bucie, a jak najczęściej motywować pociechę do ćwiczeń bez butów.
Płaskostopia u dzieci nie wolno lekceważyć, gdyż ta początkowo niewielka wada z biegiem czasu może spowodować poważne problemy zdrowotne.
Przykładowe ćwiczenia na płaskostopie u dzieci
Warto, aby pierwsze ćwiczenia na płaskostopie u dzieci pokazał lekarz lub fizjoterapeuta. Można oczywiście zapisać malca na rehabilitację ale przede wszystkim należy regularnie wykonywać zaleconą aktywność w domu.
Aby wzmocnić i rozciągnąć mięśnie stopy powinno się wykonywać ćwiczenia aktywujące mięśnie, a także:
- rozciągające,
- stabilizujące,
- równoważne.
Warto używać do tego różnych pomocy, takich jak np.:
- specjalne piłki do ćwiczeń,
- woreczki,
- paski,
- taśmy,
- piłki bosu,
- maty do ćwiczeń;
- przyrządy rehabilitacyjne.
Powinno się również zwróć uwagę na to by dziecko poruszało się w luźnych butach, skarpetach oraz pozwalać mu by jak najczęściej przechadzało się boso, zwłaszcza po takich powierzchniach jak piasek, żwirek, miękki, włochaty dywan, itp. Treningi będą skuteczniejsze, jeśli włączy się do nich całą rodzinę. Z chodzenia na palcach, na piętach oraz na krawędziach stóp można uczynić dobrą zabawę dla każdego.
Płaskostopie u dzieci: podsumowanie
Sam płaski odcisk podeszwy nie zawsze oznacza chorobę albo problem, ponieważ płaskostopie u dzieci często ma charakter fizjologiczny. Warto jednak obserwować, czy łuk stopy stopniowo się kształtuje, a także czy dziecko nie skarży się na inne dolegliwości, np. ból, szybkie męczenie nóg, trudności z chodzeniem albo niechęć do aktywności. Leczenie zależy od rodzaju płaskostopia i objawów – zwykle obejmuje ćwiczenia, aktywność ruchową, czasem fizjoterapię, wkładki lub odpowiednio dobrane obuwie. Najważniejsze jest, aby nie leczyć wyłącznie wyglądu stopy, ale ocenić jej funkcję i komfort dziecka.
Źródła
- AAOS OrthoInfo, Flexible Flatfoot in Children. https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/flexible-flatfoot-in-children. [dostęp: 9.06.2026].
- RACGP, A guide to the management of paediatric pes planus, 2020. https://www1.racgp.org.au/ajgp/2020/may/paediatric-pes-planus. [dostęp: 9.06.2026].
- Hiteshkumar M. Chauhan; Muhammad Taqi, Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Arches of the Foot, 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK587361/. [dostęp: 9.06.2026].
- Josh Moore; Dawood Tafti, Pes Planus, 2026. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430802/. [dostęp: 9.06.2026].
- Sara Górna i wsp., Characteristics of paediatric foot arches according to body mass among primary school students in Wrocław, Poland, 2022. https://link.springer.com/article/10.1186/s12887-022-03699-z. [dostęp: 9.06.2026].
- Janusz Popko i wsp., Pediatric Flat Feet, 2017. https://pjas.ansl.edu.pl/index.php/pjas/article/download/9/5. [dostęp: 9.06.2026].
- Cleveland Clinic, Flat Feet (Pes Planus), 2024. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/flat-feet-pes-planus. [dostęp: 9.06.2026].
- POSNA, Flat Feet (Acquired Flexible Flat Feet). https://posna.org/physician-education/study-guide/flat-feet-%28acquired-flexible-flat-feet%29. [dostęp: 9.06.2026].
- Sydney Children’s Hospitals Network, Flat feet factsheet, 2026. https://www.schn.health.nsw.gov.au/factsheets/flat-feet. [dostęp: 9.06.2026].
- Nottingham University Hospitals NHS, Flatfoot in children. https://www.nuh.nhs.uk/flatfoot-in-children/. [dostęp: 9.06.2026].
- NHS, Flat feet. https://www.nhs.uk/conditions/flat-feet/. [dostęp: 9.06.2026].
- Sławomir Snela, Płaskostopie u dzieci – przyczyny, epidemiologia, diagnostyka i leczenie – komentarz, 2014. https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/101216,plaskostopie-u-dzieci-przyczyny-epidemiologia-diagnostyka-i-leczenie-komentarz. [dostęp: 9.06.2026].
Materiał ten ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie należy go traktować jako jedynej podstawy do podejmowania decyzji. W przypadku wątpliwości lub przed podjęciem konkretnych działań, zawsze zaleca się konsultację z lekarzem lub farmaceutą.
