Jakie jest prawidłowe ciśnienie krwi i jak je mierzyć?

Prawidłowe ciśnienie krwi u osoby dorosłej wynosi 120/80 mm Hg. Jednak z wiekiem oraz w wyniku różnych chorób może się ono zmieniać. Jak właściwie wykonać pomiar ciśnienia tętniczego krwi?

Co to znaczy prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi?

Ciśnienie tętnicze krwi definiuje się jako napór płynącej krwi na ścianki tętnicy. Jego wysokość zależy od pracy serca oraz oporu naczyń krwionośnych i wyrażana jest za pomocą dwóch wartości, a mianowicie [1,2]:

• ciśnienia skurczowego (obserwujemy je w sytuacji skurczu serca),
• ciśnienia rozkurczowego (możemy się mu przyjrzeć pomiędzy uderzeniami serca, kiedy jest ono w spoczynku).

Jeśli oba te parametry mieszczą się w przyjętej normie, oznacza to, że ciśnienie tętnicze krwi jest prawidłowe. Jeśli normy byłyby przekroczone, wówczas mielibyśmy do czynienia z nadciśnieniem tętniczym krwi. Taka sytuacja zaś stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, gdyż może wywołać problemy m.in. z sercem, mózgiem oraz nerkami, przyczynić się do wystąpienia zawału serca, udaru mózgu, a nawet do zgonu chorego.

Aby nie dopuścić do takich sytuacji, należy regularnie mierzyć ciśnienie tętnicze krwi: zarówno w domu, jak i w gabinecie lekarskim.

Sprawdź ofertę: ciśnieniomierze oraz pulsoksymetry.

Oprócz ciśnienia skurczowego i rozkurczowego w trakcie dokonywania pomiaru odczytuje się jeszcze trzecią informację – wysokość pulsu (to liczba uderzeń serca, jakie wykonało ono w ciągu minuty).

Jakie jest prawidłowe ciśnienie krwi u dorosłego człowieka?

Jakie powinno być prawidłowe ciśnienie krwi u dorosłego? Według wytycznych Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego/Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTNT/PTK) z 2024 r. parametry poniżej 120 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i poniżej 70 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego określane są jako optymalne (Prejbisz i wsp., 2024) [3].

W starszej klasyfikacji kategorii ciśnienia tętniczego wymieniano jeszcze ciśnienie prawidłowe, wysokie prawidłowe oraz 3 stopnie nadciśnienia. Wprowadzono jednak uproszczenie, według którego inne wysokości ciśnienia tętniczego to:

• od 120 do 139 i/lub od 70 do 89 mm Hg – podwyższone ciśnienie tętnicze;
•  140 i/lub 90 mm Hg lub więcej – nadciśnienie.

Ważne! Jeśli wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego należą do 2 kategorii, przyjmuje się kategorię wyższą (np. ciśnienie 130/95 mm Hg oznacza nadciśnienie).

Wcześniej uważano też, że inne jest prawidłowe ciśnienie krwi w zależności od wieku, gdyż wraz z upływem lat ciśnienie tętnicze wzrasta. Twierdzono też, że ciśnienie podwyższa się w przebiegu różnych chorób, np. cukrzycy, czy w przypadku podnormalnego cholesterolu. 

• Wytyczne z 2024 r. skupiają się jednak na tym, jakie ciśnienie jest niebezpieczne bez względu na wiek oraz na konieczność podejmowania działań zmniejszających ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego u osób z podwyższonym ciśnieniem. 
• To prawda, że wartości ciśnienia wzrastają przez całe życie, np. z powodu czynników środowiskowych, jednak obniżenie ciśnienia pozytywnie przekłada się na długość i jakość życia (najlepiej poniżej 130/80 mm Hg). [3]
• Warto pamiętać, że o tym, czy dany pacjent ma właściwe ciśnienie tętnicze krwi, decyduje lekarz po uwzględnieniu wszystkich ważnych czynników. Nadciśnienia tętniczego krwi, także tej lekkiej postaci, nie należy lekceważyć.

Czy prawidłowe ciśnienie u mężczyzn jest inne niż u kobiet?

Mężczyźni zwykle mają nieco wyższe wartości ciśnienia niż wiekowo dopasowane kobiety w młodszych i średnich grupach wiekowych (przed menopauzą). Różnice te są związane m.in. z hormonami płciowymi (ochronnym działaniem estrogenów). Mimo to wytyczne kliniczne standardowo nie rozdzielają norm na różne wartości dla płci – granice diagnozy nadciśnienia są takie same. [4,5]

Co wpływa na ciśnienie krwi?

Na wartość mierzonego ciśnienia tętniczego wpływ mają nie tylko choroby czy stałe parametry fizjologiczne, ale także różne codzienne sytuacje i zachowania.

• Wysiłek fizyczny, silne emocje, ból czy nawet zwykła rozmowa mogą powodować wzrost ciśnienia, podobnie jak zmiana pozycji ciała z siedzącej na stojącą. 
• Używki, takie jak tytoń, alkohol czy napoje z kofeiną (np. kawa, herbata, napoje typu cola), mogą chwilowo podnieść ciśnienie – choć efekt po umiarkowanej ilości kofeiny bywa niewielki.
• Z kolei sen i spożycie pokarmu mogą chwilowo obniżyć ciśnienie, szczególnie u osób starszych.
• Na ciśnienie wpływają też warunki atmosferyczne – wysoka temperatura sprzyja spadkowi ciśnienia, a niska może je podnosić. Wahania ciśnienia atmosferycznego mają za to znikomy wpływ na sam pomiar.
• Wiele leków i substancji farmakologicznych także może wpływać na wartości ciśnienia. Niektóre środki przeciwzapalne i przeciwbólowe oraz preparaty hormonalne (np. antykoncepcyjne) mogą je podwyższać, a inne (w tym silne leki przeciwnadciśnieniowe) – obniżać. [6]

Jak mierzyć ciśnienie tętnicze krwi?

Poza regularnymi wizytami u lekarza, podczas których medyk powinien dokonać pomiaru (chociaż raz w roku u osoby zdrowej), powinno się również dokonywać samodzielnych pomiarów przy użyciu specjalnego aparatu – ciśnieniomierza.

• Jak wykonać pomiar ciśnienia tętniczego prawidłowo? Zanim przystąpimy do mierzenia powinniśmy usiąść i się wyciszyć, uspokoić oddech, itd. Jeżeli uprzednio została wypita kawa lub zapalony papieros, trzeba odczekać około pół godziny.
• Ciśnieniomierz zakładamy na rękę (powinna być ona oparta na równej powierzchni, najlepiej na stole), a aparat dokonuje pomiaru (w tym czasie nie powinno się rozmawiać, denerwować, itp.).
• Pomiar wykonuje się zawsze dwa razy, zachowując krótki odstęp czasu pomiędzy pomiarami, dwa razy dziennie, o stałych porach: rano (np. o godz. 7:00) i wieczorem (o godz. 19:00). Ciśnienie powinno być mierzone przed posiłkiem oraz przed przyjęciem leków.

Jakie jest prawidłowe ciśnienie u człowieka? Często zadawane pytania

W sekcji poniżej znajdziesz odpowiedzi na pytania o prawidłowe ciśnienie, które często zadają pacjenci.

Czy ciśnienie 140 na 90 jest dobre?

Nie. Według najnowszych wytycznych PTNT/PTK takie wartości oznaczają nadciśnienie tętnicze. [3]

Jakie ciśnienie powinno niepokoić?

Ciśnienie optymalne wynosi poniżej 120/70 mm Hg. PTNT/PTK zauważyło, że w Polsce częstość występowania nadciśnienia tętniczego (a co za tym idzie – konieczność przyjmowania leków na nadciśnienie) jest największa w Europie. Z tego powodu specjaliści kładą ogromny nacisk na utrzymywanie optymalnego ciśnienia. [3]

Jakie jest prawidłowe ciśnienie w nocy?

W nocy ciśnienie powinno fizjologicznie obniżyć się o 10 – 20% w porównaniu z wartościami w ciągu dnia. Brak takiego spadku (tzw. non-dipping) wiąże się z wyższym ryzykiem chorób układu krążenia (niewydolność serca, zawał serca, udar mózgu). Niepokojące jest również nadmierne obniżenie oraz podwyższenie ciśnienia w nocy, a także poranny wzrost. [3]

Które ciśnienie jest ważniejsze: górne czy dolne?

Oba odczyty – skurczowe (górne) i rozkurczowe (dolne) – są ważne i niezależnie wiążą się z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Jednak w większości badań klinicznych to ciśnienie skurczowe (górne) jest silniejszym prognostykiem ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, szczególnie u osób starszych. Dlatego to na jego wartości lekarze często zwracają większą uwagę przy ocenie ryzyka. Ciśnienie rozkurczowe także ma znaczenie – jego podwyższenie wiąże się z ryzykiem problemów zdrowotnych, zwłaszcza u młodszych dorosłych, dlatego ocenia się obie wartości łącznie. [7]

Jakie jest prawidłowe ciśnienie: podsumowanie

Za optymalne ciśnienie tętnicze u dorosłych uznaje się wartości poniżej 120/80 mm Hg. Wyższe wyniki mogą już wymagać zmian w stylu życia. Z kolei o nadciśnieniu mówi się wtedy, gdy wartości w powtarzanych pomiarach wynoszą co najmniej 140/90 mm Hg. Należy pamiętać, że interpretacja wyniku zawsze powinna uwzględniać wiek, stan zdrowia oraz okoliczności pomiaru, a pojedynczy odczyt nie stanowi podstawy do rozpoznania choroby.

Źródła:

1. Krzysztof Rewiuk, Jerzy Gąsowski, Co to jest ciśnienie tętnicze krwi?, 2012. https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58697,co-to-jest-cisnienie-tetnicze-krwi. [dostęp: 14.02.2026].
2. Ciśnienie tętnicze, 2024. https://pl.wikipedia.org/wiki/Ci%C5%9Bnienie_t%C4%99tnicze. [dostęp: 14.02.2026].
3. Prejbisz i wsp., Wytyczne postępowania w nadciśnieniu tętniczym w Polsce 2024 – stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego/Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, 2024. https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_tetnicze_w_praktyce/article/view/103769. [dostęp: 14.02.2026].
4. Jane F. Reckelhoff, Gender Differences in the Regulation of Blood Pressure, 2001. https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/01.hyp.37.5.1199. [dostęp: 14.02.2026].
5. Emma Hart, Understanding the different causes of blood pressure in men versus women. https://www.bhf.org.uk/research-projects/sex-differences-in-the-role-of-sympathetic-nerve-activity-in-the-development-of-hypertension-in-humans. [dostęp: 14.02.2026].
6. Krzysztof Rewiuk, Jerzy Gąsowski, Codzienne sytuacje i leki wpływające na wartość pomiarów ciśnienia tętniczego, 2013. https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58716,codzienne-sytuacje-i-leki-wplywajace-na-wartosc-pomiarow-cisnienia-tetniczego. [dostęp: 14.02.2026].
7. Thor Christensen, Which blood pressure number matters most? The answer might depend on your age, 2021. https://www.heart.org/en/news/2021/03/01/which-blood-pressure-number-matters-most-the-answer-might-depend-on-your-age. [dostęp: 14.02.2026].