Regularne badania w ciąży pozwalają na szybkie wykrycie nieprawidłowości, monitorowanie rozwoju płodu, co przekłada się m.in. na zmniejszenie ryzyka ewentualnych powikłań dla matki i dziecka, a nawet niezwłoczne podjęcie leczenia operacyjnego płodu jeszcze w ciąży. Jakie badania wykonać w I, II, a jakie w III trymestrze? Które z nich objęte są refundacją przez NFZ?
Jakie badania wykonać przed zajściem w ciążę?
Przed planowaną ciążą warto umówić się na wizytę u ginekologa, który oceni ogólny stan zdrowia, przeanalizuje przyjmowane leki, historię chorób, szczepienia oraz zleci badania dopasowane do pacjentki. Najczęściej obejmują one:
- podstawowe badania krwi i moczu;
- oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh;
- ocenę glukozy;
- TSH;
- badania w kierunku wybranych zakażeń, m.in. różyczki, toksoplazmozy, HIV, HCV, HBV lub kiły.
Szersza diagnostyka bywa wskazana m.in. przy:
- chorobach przewlekłych;
- wcześniejszych poronieniach;
- nieregularnych cyklach;
- problemach z tarczycą;
- cukrzycy;
- nadciśnieniu;
- anemii;
- obciążonym wywiadzie rodzinnym.
Warto też sprawdzić, czy wynik cytologii jest aktualny oraz omówić z lekarzem suplementację w ciąży kwasu foliowego, którą zaleca się rozpocząć jeszcze przed zapłodnieniem [4,5].
Sprawdź też, jak postępować, kiedy ciąża jest zagrożona.
Pierwsza wizyta i karta ciąży
Każda kobieta, która podejrzewa ciążę, powinna zgłosić się do ginekologa, by potwierdzić swoje przypuszczenie. Z taką wizytą nie należy zwlekać, ponieważ pierwsze tygodnie mają kluczowe znaczenie dla rozwoju płodu.
Kiedy zatem umówić pierwszą wizytę w ciąży? Najlepiej udać się na nią zaraz po pozytywnym wyniku testu ciążowego, a ostateczna granica czasowa to 10 tygodni ciąży. Pierwsza wizyta to także moment, kiedy zakłada się kartę ciąży.
W jej trakcie lekarz przeprowadza wywiad lekarski, by zdobyć informacje dotyczące tego, w jakim stanie jest organizm kobiety. Ginekolog zapyta m.in. o:
- datę ostatniej miesiączki,
- liczbę ciąż,
- przebyte zabiegi chirurgiczne,
- choroby przewlekłe,
- przyjmowane leki.
Przeprowadzi też podstawowe badania takie jak: ocena gruczołów sutkowych, pomiar ciśnienia krwi, posiew z pochwy, cytologia czy biocenoza pochwy. Na pierwszej wizycie specjalista wykona także USG dopochwowe, które umożliwi:
- ocenę narządów płciowych,
- potwierdzenie obecności jaja płodowego w macicy,
- ustalenie wieku ciąży.
Dowiedz się więcej: witaminy prenatalne.
Jakie badania wykonać w pierwszym trymestrze ciąży?
Jakie wykonać w pierwszym trymestrze ciąży? Przyszła mama zwykle opuszcza gabinet po pierwszej wizycie z listą badań do wykonania, tj. badanie:
- ogólne moczu,
- morfologia krwi,
- grupa krwi,
- przeciwciała odpornościowe,
- badanie w kierunku toksoplazmozy,
- stężenie glukozy we krwi na czczo,
- testy w kierunku HIV, kiły, różyczki, wirusa wątroby typu C.
Nieinwazyjne badanie prenatalne i USG genetyczne
Do ok. 13 tygodnia ciąży jest także zalecane, by wykonać nieinwazyjne badanie prenatalne (NIBP) -test PAPP-A lub tzw. test podwójny (PAPP-A plus wolna podjednostka beta-hCG). Jeżeli wyniki będą budzić zastrzeżenia specjalisty, kobieta otrzyma rekomendację wykonania inwazyjnych testów, np. biopsji kosmówki albo amniopunkcji.
„USG genetyczne” to potoczna nazwa badania ultrasonograficznego wykonywanego zwykle między 11. a 14. tygodniem ciąży. Lekarz nie analizuje DNA dziecka, ale w czasie badania ocenia obraz płodu i sprawdza m.in.:
- jego wielkość;
- czynność serca;
- markery, które mogą zwiększać lub zmniejszać ryzyko wybranych nieprawidłowości chromosomalnych.
W polskich rekomendacjach test złożony obejmuje USG z oceną m.in. NT, CRL i FHR oraz test podwójny, o którym wspomniano wcześniej [2,6,7].
Najbardziej znanym elementem USG genetycznego jest pomiar przezierności karkowej, czyli NT. Lekarz może też oceniać kość nosową, podstawową anatomię płodu i inne markery ultrasonograficzne, zależnie od standardu badania, wieku ciąży i warunków technicznych. Badanie służy przede wszystkim do oszacowania ryzyka, np. trisomii 21, 18 i 13, a nie do postawienia pewnego rozpoznania [6,7].
Sprawdź: produkty dla kobiet w ciąży.
Jakie badania wykonać w drugim trymestrze ciąży?
Jakie badania należy wykonać w 2 trymestrze ciąży? Między 14. a 26. tygodniem ciąży lekarz zleca kobiecie ciężarnej morfologię krwi oraz badanie ogólne moczu. To także najwyższy czas na realizację doustnego testu tolerancji glukozy - pozwoli on na ustalenie ewentualnych nieprawidłowości w gospodarce węglowodanowej organizmu i wykluczenie cukrzycy ciążowej.
Jeżeli w I trymestrze wynik w kierunku toksoplazmozy był ujemny, należy go powtórzyć. U kobiet z ujemną grupą krwi przeprowadza się także badanie przeciwciał anty-D, który ma na celu wykluczenie konfliktu serologicznego.
W II trymestrze można też zrealizować badania genetyczne pod kątem wykluczenia zespołu Downa, Turnera, Patau, Edwardsa, a także mukowiscydozy czy niedokrwistości sierpowatej.
USG połówkowe
Między 18. a 22. tygodniem ciąży obowiązkowo trzeba wykonać USG połówkowe, które pozwala na dokładną ocenę narządów płodu i ich analizę pod względem ewentualnych wad wrodzonych. Takie USG umożliwi również rozpoznanie płci dziecka, ale także analizę łożyska czy pępowiny.
W 22. tygodniu można zrealizować badanie biometryczne z wykorzystaniem ultradźwięków - na podstawie zebranych wymiarów, tj. obwodu główki, brzucha i długości kości udowej, pozwala ono określić, ile waży płód.
Badania w trzecim trymestrze ciąży
Na jakie badania należy się nastawić w 3 trymestrze? W okresie od 27 do 32 tygodnia wykonuje się ostatnie badanie ultrasonograficzne – w jego trakcie specjalista ocenia czynność serca płodu. Kobieta wykonuje także podstawowe testy laboratoryjne oraz ma przeprowadzane badanie pod kątem poziomu przeciwciał odpornościowych.
Gdy poród zbliża się wielkimi krokami, niezbędne jest także badanie położnicze, które ma na celu zmierzenie wymiarów miednicy. Na tym etapie ocenia się też tętno płodu. W 3 trymestrze ponownie wykonuje się:
- morfologię krwi,
- badanie piersi,
- badanie moczu,
- posiew w kierunku paciorkowców,
- testy pod kątem HCV, HIV, VDRL.
Bezpośrednio przed porodem przyszła mama poddawana jest badaniom położniczym i ginekologicznym. Ginekolog wykonuje badanie ultrasonograficzne z oceną masy ciała dziecka oraz KTG.
Jakie badania w ciąży są dostępne na NFZ?
Podstawowe badania w ciąży, takie jak m.in.: morfologia krwi, badanie grupy krwi, badanie moczu, są refundowane przez NFZ. Chcąc je wykonać należy jednak okazać skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę.
Co istotne, od czerwca 2024 roku każda kobieta w ciąży bez względu na wiek może wykonać także badania prenatalne w ramach NFZ. Diagnostyka obejmuje nieinwazyjne badania USG płodu, które są przeprowadzane na przełomie I i II trymestru oraz w III trymestrze, a także badania biochemiczne, np. PAPP-A. Taka możliwość pozwala na m.in. szybsze postawienie diagnozy w zakresie wad płodu - leczenie nierzadko można rozpocząć już w ciąży lub lepiej przygotować się do terapii już po porodzie.
Aby skorzystać z tego typu badań niezbędne jest skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę wraz ze wskazaniem zaawansowania ciąży.
Jakie badania robi się w ciąży? Odpowiedzi na często zadawane pytania
W sekcji poniżej znajdziesz odpowiedzi na kilka często zadawanych pytań.
Nie mogę zajść w ciążę. Jakie badania wykonać?
Jeśli nie udaje Ci się zajść w ciążę po 12 miesiącach regularnego współżycia bez antykoncepcji, warto zgłosić się z partnerem do ginekologa lub specjalisty leczenia niepłodności. Po 35. roku życia diagnostykę zwykle rozpoczyna się wcześniej, po około 6 miesiącach starań. Podstawowa ocena obejmuje m.in.
- potwierdzenie owulacji;
- ocenę budowy macicy i drożności jajowodów;
- USG ginekologiczne;
- wybrane badania hormonalne;
- badanie nasienia partnera.
Diagnostyka niepłodności powinna dotyczyć obojga partnerów, ponieważ trudności z zajściem w ciążę mogą wynikać zarówno z czynników żeńskich, jak i męskich [8,9].
Ile wizyt u ginekologa w ciąży będę miała?
Liczba wizyt zależy od przebiegu ciąży i stanu zdrowia pacjentki. Pierwsza wizyta powinna odbyć się najlepiej przed 8. tygodniem ciąży. Później lekarz lub położna wyznaczają kolejne kontrole zgodnie z potrzebami matki i dziecka [10].
Jakie badania po kolei w ciąży? Lista
W liście poniżej zebraliśmy, jakie badania trzeba zrobić w ciąży.
- Glukoza i grupa krwi – badanie tolerancji glukozy, oznaczanie grupy krwi oraz przeciwciał w przypadku konfliktu serologicznego.
- Cytologia – na samym początku ciąży wraz z badaniem na stopień czystości pochwy.
- Morfologia, krew i mocz – co miesiąc.
- Pomiar masy ciała – przy każdej wizycie.
- USG – minimum dwa razy w czasie ciąży. Zaleca się wykonanie w:
○ 10. – 14. tygodniu ciąży – pozwoli na wczesne wykrycie wad rozwojowych płodu, ocena przezierności karkowej;
○ 18. – 22. tygodniu ciąży – wykrywa się już wiele wad genetycznych;
○ 28. – 32. tygodniu ciąży – ocena rozwoju płodu;
○ 36. – 40. tygodniu ciąży – ocena ryzyka okołoporodowego, położenia, wielkości i rozwoju płodu.
- Cytologia (drugi raz) oraz kolejne badanie bakteriologiczne (po 34 tygodniu ciąży)
Poniżej dodatkowe badania, które mogą zostać zalecone, jeśli masz:
- częsty kontakt ze zwierzętami – powinnaś poddać się badaniom wykluczającym chorobę odzwierzęcą (toksoplazmozę);
- wadę wzroku – przed porodem musisz pójść do okulisty, żeby ocenił czy poród może odbywać się w sposób naturalny czy też przez cesarskie cięcie. Dlaczego? Ponieważ wzrastające ciśnienie w czasie porodu może grozić odklejeniem siatkówki oka;
- powyżej 35 lat, a w rodzinie zdarzały się przypadki chorób genetycznych – powinnaś wykonać badania prenatalne. Są one bezpieczne dla Ciebie jak i dla Twojego maleństwa. Pamiętaj, żeby wyniki wszystkich badań zbierać i pokazać lekarzowi przed porodem.
Jakie badania w ciąży i kiedy należy wykonać? Podsumowanie
USG, badania prenatalne, pomiar glukozy czy morfologia to bezinwazyjne źródło wiedzy o Twoim dziecku. Regularne kontrole pozwalają też monitorować zdrowie przyszłej mamy i szybciej reagować na ewentualne nieprawidłowości. Dokładny harmonogram badań zawsze ustala lekarz prowadzący, uwzględniając tydzień ciąży, wyniki wcześniejszych testów i indywidualne potrzeby pacjentki.
Bibliografia:
- https://nfz-krakow.pl/dla-pacjenta/profiaktyka-/programy-profilaktyczne/program-badan-prenatalnych/, [dostęp: 02.03.2025].
- Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka dotyczące badań przesiewowych oraz diagnostycznych badań genetycznych wykonywanych w okresie prenatalnym, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2022 tom 7, nr 1, strony 20–33, 2022 Via Medica. https://ptgc.pl/wp-content/uploads/2022/10/GiPP-2022.pdf. [dostęp:10.06.2026].
- ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej.
- pacjent.gov.pl, Badania w czasie ciąży, 2025. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/badania-w-czasie-ciazy. [dostęp: 10.06.2026].
- ACOG, Prepregnancy Counseling, 2019. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2019/01/prepregnancy-counseling. [dostęp: 10.06.2026].
- Jaimie Maines; Michelle D. Langaker, Prenatal Genetic Screening, 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557702/. [dostęp: 10.06.2026].
- isuog.org, ISUOG Practice Guidelines (updated): performance of 11–14-week ultrasound scan, 2023. https://www.isuog.org/static/f465db45-655c-42eb-96a196bcd2d34547/ISUOG-Practice-Guidelines-Updated-performance-of-11-14-week-ultrasound-scan.pdf. [dostęp: 10.06.2026].
- ASRM, Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion, 2021. https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/fertility-evaluation-of-infertile-women-a-committee-opinion-2021/. [dostęp: 10.06.2026].
- ACOG, Evaluating Infertility, 2024. https://www.acog.org/womens-health/faqs/evaluating-infertility. [dostęp: 10.06.2026].
- pacjent.gov.pl, Ciąża – naturalny stan, 2026. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/ciaza-naturalny-stan. [dostęp: 10.06.2026].
Materiał ten ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie należy go traktować jako jedynej podstawy do podejmowania decyzji. W przypadku wątpliwości lub przed podjęciem konkretnych działań, zawsze zaleca się konsultację z lekarzem lub farmaceutą.
