Glukagon to hormon, będący głównym antagonistą insuliny. Jego stężenie w organizmie zależy od glukozy i insuliny. Jeśli glukoza jest na wysokim poziomie, organizm produkuje insulinę. W przypadku niskiej glikemii, uwalnia glukagon. U zdrowej osoby oba hormony regulują glikemię. Diabetycy muszą natomiast podawać sobie insulinę, a niekiedy także glukagon.
Glukagon: co to jest?
Glukagon jest hormonem produkowanym w ludzkim organizmie, ale to również substancja czynna w preparatach stosowanych w przypadku:
- leczenia ciężkiej hipoglikemii u osób z cukrzycą;
- hamowania czynności motorycznej przewodu pokarmowego w czasie badań diagnostycznych.
Co robi glukagon w organizmie? Najważniejsza funkcja glukagonu polega na regulowaniu poziomu cukru we krwi. Oprócz tego hormon ten:
- wpływa na przemianę tłuszczów (powoduje uwalnianie ich zapasów z tkanek);
- osłabia perystaltykę jelit;
- zwiększa siłę i częstość skurczów serca;
- działa moczopędnie i sodopędnie.
Do celów przemysłowych glukagon jest pozyskiwany z trzustek zwierzęcych (wołowych i wieprzowych) albo przy pomocy metod inżynierii genetycznej [3].
Glukagon a insulina: działanie antagonistyczne
Insulina i glukagon to dwa główne hormony, które regulują poziom glukozy we krwi. Oba są wydzielane przez komórki endokrynne trzustki. U zdrowej osoby glukagon i insulina antagonizują się wzajemnie, co prowadzi do utrzymywania właściwego poziomu glikemii. W przebiegu cukrzycy natomiast zaburzone jest wydzielanie lub działanie insuliny, co prowadzi do hiperglikemii [4].
Co wydziela insulinę i glukagon?
Insulina jest hormonem polipeptydowym, produkowanym i wydzielanym przez komórki β wysp trzustki. Głównym czynnikiem pobudzającym wydzielanie insuliny jest hiperglikemia, a hamującym – hipoglikemia. W czasie hiperglikemii insulina stymuluje wchłanianie glukozy do komórek.
W czasie głodu - kiedy spada poziom glukozy lub wysiłku fizycznego - kiedy wzrasta zapotrzebowanie na glukozę, insulina nie jest wydzielana. Do zahamowania dochodzi przy glikemii wynoszącej 80-85 mg/dl. Za wydzielanie insuliny odpowiadają inne hormony – hormon wzrostu, kortyzol, estrogeny, gastryna, sekretyna oraz glukagon. Natomiast leptyna oraz somatostatyna hamują wydzielanie insuliny.
Glukagon z kolei produkują komórki α wysp trzustki. Spadek stężenia glukozy w surowicy krwi do poziomu 65-70 mg/dl, wyzwala produkcję glukagonu, a także innych hormonów:
- adrenaliny,
- hormonu wzrostu,
- kortyzolu.
Uwalnianie glukagonu prowadzi do zwiększenia glikemii. Za uwalnianie glukagonu opowiadają: kortyzol, gastryna i cholecystokinina, a insulina i sekretyna hamują jego wydzielanie.
Sprawdź, co to jest insulina.
Glukagon a cukrzyca
Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, która rozwija się na skutek spadku wydzielania insuliny (cukrzyca typu 1) lub na skutek braku reakcji tkanek na działanie insuliny (cukrzyca typu 2). Chorzy muszą stale kontrolować poziom cukru we krwi i podawać sobie insulinę. W czasie insulinoterapii może dojść do hipoglikemii, czyli za niskiego poziomu cukru we krwi.
Organizm zdrowej osoby nie dopuszcza do hipoglikemii. Jeśli poziom cukru we krwi spada do 80 mg/dl, organizm przestaje uwalniać insulinę. Wówczas wzrasta produkcja glukozy, a tkanki zmniejszają jej zużycie. Spadek glukozy do poziomu poniżej 65 mg/dl powoduje uwalnianie glukagonu, który podwyższa glikemię.
Inaczej jest u osób chorujących na cukrzycę. W czasie insulinoterapii są nieustannie narażeni na wystąpienie niedocukrzenia. Diabetykowi w stanie ciężkiej hipoglikemii należy podać domięśniowo lub podskórnie glukagon oraz dożylnie glukozę. W przypadku lekkiego niedocukrzenia wystarczy podaż żelu glukozowego, tabletek z glukozą lub słodzonego napoju.
Zobacz też: leki regulujące poziom cukru oraz glukometry.
Glukagon: kiedy podajemy cukrzykowi?
Ważne! Pacjentowi w stanie ostrej hipoglikemii należy podać glukagonu, czyli hormon, który podnosi glikemię.
Hipoglikemia jest częstym powikłaniem cukrzycy. Do hipoglikemii może dojść na skutek samowolnego dostrzyknięcia insuliny, z powodu źle wyliczonej dawki insuliny lub niewłaściwego pomiaru glukozy, a także przez uszkodzoną pompę insulinową lub pena.
Wśród czynników ryzyka wymienia się także:
- zbyt długie przerwy pomiędzy podaniem insuliny a posiłkiem,
- nadmierny wysiłek,
- za gorącą kąpiel.
Lekką hipoglikemię można rozpoznać po drżeniu rąk, niepokoju, kołataniu serca, problemach z koncentracją, silnym uczuciu głodu, bladej skórze oraz zimnych potach. Ciężka może doprowadzić do zaburzeń równowagi, problemów ze wzrokiem, mową oraz pamięcią, a nawet do śpiączki.
Glukagon: jak podać? Pierwsza pomoc
W przypadku ciężkiego niedocukrzenia konieczne jest podanie choremu zastrzyku z glukagonu, który podniesie glikemię i zniesie wymienione objawy. Na rynku są dostępne zestawy złożone z fiolki zawierającej glukagon i strzykawki wypełnionej rozpuszczalnikiem, które umożliwiają wykonanie zastrzyku nawet przez osobę nieprzeszkoloną [3].
Chory powinien odzyskać przytomność do 10 minut po wstrzyknięciu leku. Aby uniknąć nawrotu hipoglikemii, należy podać mu doustnie węglowodany. Jeśli stan pacjenta nie poprawi się w tym czasie, konieczne jest zastosowanie kroplówki z glukozą [3]. W takim przypadku należy pilnie wezwać pogotowie, a do momentu dotarcia na miejsce ratowników – kontrolować oddech i stan chorego [5].
Jakie są skutki uboczne glukagonu?
Najczęstsze działania niepożądane po podaniu glukagonu to nudności i wymioty [3].
Co podwyższa, a co obniża poziom glukagonu?
Stężenie glukagonu w organizmie jest najwyższe na czczo. Po zjedzeniu posiłku maleje, gdyż wzrasta poziom glukozy, a organizm zaczyna uwalniać insulinę, co jest równoznacznie z zahamowaniem wydzielania glukagonu. Kiedy poziom glukozy spada, organizm zaczyna produkować glukagon. Jeśli zafundujemy sobie głodówkę, glukagon będzie stymulował wątrobę do produkcji glukozy.
Jak sprawdzić poziom glukagonu w organizmie?
W celu sprawdzenia poziomu glukagonu wykonuje się badanie krwi. Lekarz może je zlecić w przypadku:
- diagnostyki niektórych chorób nowotworowych (guza wydzielającego glukagon, raka rdzeniastego tarczycy, guza chromochłonnego);
- pacjentów z cukrzycą, zwłaszcza jeśli występuje pełzający rumień nekrotyczny;
- osób z nawracającymi hipoglikemiami [6].
Glukagon: często zadawane pytania
Poniżej znajdziesz odpowiedzi na kilka często zadawanych pytań na temat glukagonu.
Glukagon a glikogen: jaki jest związek między nimi?
Glukagon stymuluje rozkład glikogenu w wątrobie do glukozy, aby podnieść poziom cukru we krwi [7].
Czy można stosować glukagon na odchudzanie?
Preparaty oparte na glukagonie są wykorzystywane w leczeniu m.in. otyłości [8,9]. Nie zawierają jednak „czystego” glukagonu, ale jego analogi (bardzo zaawansowane, syntetyczne odpowiedniki) albo mieszanki z innymi hormonami (np. GLP-1). Takie leki stosuje się wyłącznie pod kontrolą lekarza [10].
Glukagon: podsumowanie
Glukagon to bardzo ważny hormon, który współpracuje z insuliną przy regulowaniu poziomu cukru we krwi. U osób zdrowych hormony te świetnie współdziałają. Jednak w przypadku cukrzycy tak się nie dzieje. Ponieważ niedocukrzenie jest nieodłącznym elementem insulinoterapii, większość diabetyków kojarzy glukagon właśnie z lekiem podawanym w przypadku ciężkiej hipoglikemii [4].
Bibliografia:
- Marcin Nylec, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz, Rola glukagonu w patogenezie cukrzycy typu 2, Via Medica ISSN 1734–3321.
- Lidia Kania, Hipoglikemia w cukrzycy typu 1, Postępy Nauk Medycznych 2017; XXX(02): 95-98.
- mp.pl, Glukagon. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=362. [dostęp: 10.06.2026].
- Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, Insulina i glukagon – związek idealny, 2024. https://diabetyk.org.pl/insulina-i-glukagon-zwiazek-idealny/. [dostęp: 10.06.2026].
- Monika Nawrat, Interwencja z cukrzykiem, 2021. https://magazyn-ksp.policja.gov.pl/mag/poradniki/106749,Interwencja-z-cukrzykiem.html. [dostęp: 10.06.2026].
- Katarzyna Jamruszkiewicz, Glukagon, 2017. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/168467,glukagon. [dostęp: 10.06.2026].
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN), Glukoneogeneza i glikogenoliza. https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DppRGXiWg. [dostęp: 10.06.2026].
- Remigiusz Domin, Glukagon - Strażnik Równowagi Metabolicznej, 2024. https://ucbsm.ump.edu.pl/wiadomosci-46. [dostęp: 10.06.2026].
- Kibret Enyew Belay i wsp., Innovative Glucagon-based Therapies for Obesity, 2024. https://academic.oup.com/jes/article/8/12/bvae197/7877228. [dostęp: 10.06.2026].
- Cleveland Clinic, GLP-1 Agonists, 2023. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/13901-glp-1-agonists. [dostęp: 10.06.2026].
Materiał ten ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie należy go traktować jako jedynej podstawy do podejmowania decyzji. W przypadku wątpliwości lub przed podjęciem konkretnych działań, zawsze zaleca się konsultację z lekarzem lub farmaceutą.
