Co to jest choroba dwubiegunowa (ChAD)? Objawy, przyczyny i metody leczenia

Choroba dwubiegunowa to poważne zaburzenie neurologiczne i psychiatryczne. Charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem epizodów depresji oraz hipomanii lub manii, co wywiera negatywny wpływ na pacjentów i ich najbliższych. Jej przebieg jest przewlekły i wiąże się z okresami poprawy oraz nawrotami objawów. Wiele osób zastanawia się: czym jest choroba dwubiegunowa, na czym polega oraz jak rozpoznać jej pierwsze symptomy. Wyjaśniamy!

Co to jest choroba dwubiegunowa?

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) nazywana jest również zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi. W języku potocznym często określa się ją jako dwubiegunowość. W przeszłości obowiązywała nazwa „psychoza maniakalno-depresyjna”, głównie ze względu na charakterystykę choroby. 

 Jest to zaburzenie psychiczne, które wpływa nie tylko na nastrój, ale również na sposób myślenia, poziom energii, sen, relacje społeczne i codzienne funkcjonowanie.

• Objawy mogą mieć różne nasilenie i przebieg, dlatego każdy pacjent doświadcza choroby nieco inaczej [1].
• Główną cechą dwubiegunowości jest występowanie naprzemiennych epizodów manii i depresji przeplatanych okresem bezobjawowym. Wszystkie objawy mają charakter nawracający.
• Epizody manii charakteryzują się nadmiernie podwyższonym nastrojem, euforią, rozproszeniem uwagi czy zawyżonym poczuciem własnej wartości. Łagodniejszą postacią manii jest hipomania.
• Epizody depresyjne to ich przeciwieństwo. Powodują znaczący spadek nastroju oraz niechęć do podejmowania jakichkolwiek działań.

Choroba dwubiegunowa afektywna ma bardzo negatywny wpływ na chorych oraz ich najbliższe otoczenie. Przyjmuje się, że jest 2. co do częstości przyczyną niezdolności do pracy z powodów psychiatrycznych. Objawy choroby mogą utrudniać funkcjonowanie w każdym aspekcie życia. Dotyczą zarówno aspektów zawodowych, jak i prywatnych.

Choroba dwubiegunowa a schizofrenia: różnice

Choroba dwubiegunowa i schizofrenia to dwa różne zaburzenia psychiczne. W schizofrenii dominują zaburzenia myślenia, urojenia i omamy, natomiast w ChAD głównym problemem są zaburzenia nastroju.

Choroba dwubiegunowa a borderline

Borderline wiąże się przede wszystkim z niestabilnością emocjonalną i trudnościami w relacjach interpersonalnych. W ChAD występują wyraźnie oddzielone epizody depresji oraz manii lub hipomanii [2].

Rodzaje dwubiegunowości

Choroba afektywna dwubiegunowa ma wiele podtypów, które różnią się między sobą dominującymi objawami. Najważniejsze z nich to:

• choroba afektywna dwubiegunowa typu 1 – charakteryzuje się licznymi epizodami depresyjnymi rozdzielonymi jednym lub kilkoma epizodami manii;
• choroba dwubiegunowa typu 2 – prowadzi do jeszcze częstszych epizodów depresyjnych, które są rozdzielone jednym lub kilkoma epizodami hipomanii.

Wyróżniamy też chorobę afektywną dwubiegunową typu III, która nie pojawia się samoistnie, ale jest wywołana zbyt silnym działaniem leków przeciwdepresyjnych. Ważnym podtypem jest również choroba afektywna sezonowa. W jej przebiegu epizody depresji występują w okresie jesienno-zimowym, a epizody manii lub hipomanii latem oraz wiosną. Rzadką postacią choroby jest mania dwubiegunowa, w przebiegu której występują wyłącznie nawracające manie lub hipomanie bez epizodów depresyjnych.

Choroba dwubiegunowa: przyczyny

Skąd się bierze choroba dwubiegunowa? Niestety, dotychczas nie poznaliśmy jednej, konkretnej przyczyny tego zaburzenia. Wiadomo natomiast, że mechanizm powstawania jest bardzo złożony i wieloczynnikowy.

• Czy choroba dwubiegunowa jest dziedziczna? Tak, czynniki genetyczne odgrywają dużą rolę w rozwoju choroby. Szacuje się, że ryzyko wystąpienia dwubiegunowości u dziecka wynosi nawet 75%, jeśli rozpoznano ją u obojga rodziców.
• Warto pamiętać, że genetyka to nie wszystko. W rozwoju choroby istotną rolę odgrywają też czynniki społeczne i środowiskowe.
• Nadmiar stresu i traumatyczne wydarzenia, takie jak śmierć bliskiej osoby, mogą wyzwolić pierwszy epizod choroby. Czynnik wyzwalający nie zawsze musi być jednak tak silny. Zaburzony rytm dobowy, nadużywanie alkoholu czy stosowanie środków psychoaktywnych również mogą mieć w tym swój udział.
• Warto również podkreślić fakt, że na pojawienie się choroby dwubiegunowej może mieć wpływ współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych [2].

Kto choruje na chorobę dwubiegunową?

Schorzenie najczęściej rozpoznaje się u młodych dorosłych między 18. a 35. rokiem życia. Przypuszcza się jednak, że pierwsze epizody i objawy pojawiają się znacznie wcześniej, ale z różnych powodów są bagatelizowane lub błędnie diagnozowane. Częstotliwość występowania choroby dwubiegunowej u kobiet i mężczyzn jest zbliżona.

Objawy choroby dwubiegunowej 

Jak zachowuje się osoba z chorobą dwubiegunową? Objawy choroby dwubiegunowej należy podzielić w zależności od epizodu.

• Epizod depresyjny objawia się obniżonym nastrojem i utratą radości, zainteresowań, chęci do działania. Pojawia się zmęczenie, zaburzenia pamięci, koncentracji, z czasem nawet trudności z podstawowymi, codziennymi czynnościami, jak wstanie z łóżka, jedzenie, dbałość o higienę. W bardzo nasilonych przypadkach może dojść do myśli samobójczych, braku możliwości nawiązania kontaktu słownego czy wzrokowego.
• Epizod maniakalny charakteryzuje się nadmiernie podwyższonym nastrojem, poczuciem szczęścia, euforią, które są niedopasowane do sytuacji. Często pojawia się nadpobudliwość, a stan zadowolenia szybko może przerodzić się w rozdrażnienie, a nawet agresję w stosunku do innych osób. Występuje też gonitwa myśli, zmniejszona potrzeba snu, jedzenia i picia. Osoby w stanie manii często uważają, że wolno im robić wszystko, co chcą oraz podejmują decyzje niezgodne ze swoim systemem wartości.
• Epizod hipomaniakalny przypomina manię, ale w zdecydowanie mniejszym nasileniu. Chorzy odczuwają nadmierną euforię, ale nie tracą zdolności kontrolowania swoich zachowań. Często pojawiają się zaburzenia koncentracji i uwagi. To bardzo podstępny stan, ponieważ nie zawsze wzbudza niepokój u pacjenta lub jego otoczenia. Mimo to, każdy stan hipomanii wymaga kontroli i obserwacji.
• U pacjentów w stanie depresyjnym lub maniakalnym mogą też pojawić się objawy psychotyczne choroby dwubiegunowej, które prowadzą do błędnego postrzegania i interpretowania rzeczywistości. U niektórych osób występują halucynacje i urojenia.
• Okres remisji to stan bez objawów choroby lub z objawami, ale o bardzo niskim nasileniu, które nie wpływają znacząco na codzienne życie.

Objawy choroby dwubiegunowej są bardzo zróżnicowane w zależności od okresu, jaki akurat przechodzi dana osoba. W okresie manii pacjent może podejmować ryzykowne decyzje finansowe, impulsywnie zmieniać plany życiowe i wykazywać nadmierną pewność siebie. W okresie depresji natomiast często wycofuje się z życia społecznego i ma trudności nawet z wykonywaniem podstawowych, codziennych obowiązków [1].

Ile trwa mania w chorobie dwubiegunowej?

Częstotliwość występowania epizodów i ich nasilenie są bardzo różne. Przyjmuje się, że epizod maniakalny trwa średnio od 3 do 6 miesięcy. Epizody depresyjne bywają dłuższe. Między epizodami może występować okres bezobjawowy, jednak w niektórych przypadkach zmiana nastroju z depresyjnego na maniakalny następuje nawet w ciągu jednego dnia.

Jak rozpoznać chorobę dwubiegunową? 

Niestety, diagnostyka choroby dwubiegunowej jest trudna i często trwa wiele lat. Jej objawy łatwo pomylić z innymi zaburzeniami, co opóźnia postawienie prawidłowej diagnostyki i wdrożenie leczenia.

W diagnostyce bardzo istotną rolę odgrywa wywiad lekarski, analiza historii medycznej, występowania chorób psychiatrycznych w rodzinie, stylu życia i sytuacji życiowej. Na tej podstawie możliwe jest stwierdzenie, czy objawy spełniają kryteria epizodów depresyjnych i maniakalnych.

W trakcie diagnozy można wykonać test na chorobę dwubiegunową w postaci kwestionariusza zaburzeń nastroju. Jest to jednak wyłącznie narzędzie pomocnicze, a sam wynik testu nie jest wystarczający do postawienia jakiejkolwiek diagnozy.

Jak leczyć chorobę dwubiegunową? 

Czy choroba dwubiegunowa jest wyleczalna? Niestety, jest to schorzenie przewlekłe, które może nawracać nawet po długim, bezobjawowym okresie. Leczenie ma za zadanie złagodzić objawy, umożliwić normalne, codzienne funkcjonowanie i sprawić, że okres remisji będzie trwał dłużej. W leczeniu choroby dwubiegunowej bardzo ważna jest współpraca pacjenta z lekarzem oraz kontynuacja leczenia również po ustąpieniu objawów.

Leczenie farmakologiczne

Leki na receptę wspierające ośrodkowy układ nerwowy mają na celu ustabilizowanie nastroju, zmniejszenie nasilenia i częstotliwości epizodów depresyjnych i maniakalnych. Stosuje się m.in.:

• sole litu;
• kwas walproinowy;
• karbamazepinę;
• leki przeciwdepresyjne;
• leki przeciwpsychotyczne.

W skrajnych sytuacjach i stanach zagrożenia życia pacjenci kierowani są do specjalistycznych ośrodków, gdzie mają zapewnione bezpieczeństwo i opiekę.

Terapia choroby dwubiegunowej

Współpraca z psychoterapeutą pomaga w radzeniu sobie z chorobą i zaakceptowaniu jej jako część swojego życia. Podczas terapii pacjenci uczą się też kontrolowania własnych zachowań, radzenia sobie ze stresem oraz trudnymi sytuacjami. Terapia choroby dwubiegunowej obejmuje również psychoedukację, naukę rozpoznawania objawów nawrotu oraz pracę nad codziennymi nawykami [3].

Naturalne i domowe sposoby

Pacjenci z chorobą dwubiegunową często poszukują alternatywnych metod leczenia. Popularne są m.in.:

• medytacje;
• akupunktura;
• preparaty na uspokojenie i preparaty ułatwiające zasypianie.

Warto jednak podchodzić do nich z bardzo dużą ostrożnością, zwłaszcza w trakcie przyjmowania leków oraz w fazie zaostrzenia objawów, ponieważ mogą wchodzić w interakcje.

Naturalne sposoby na poprawę nastroju nie zastępują leczenia, ale mogą wspierać dobre samopoczucie. Znaczenie mają:

• regularny sen;
• aktywność fizyczna;
• ograniczenie używek;
• techniki relaksacyjne.

Ile trwa leczenie choroby dwubiegunowej i jak z niej wyjść?

Choroba dwubiegunowa jest zaburzeniem przewlekłym, które u wielu osób może utrzymywać się przez całe życie. Nie oznacza to jednak, że pacjent jest stale narażony na występowanie objawów – dzięki odpowiedniemu leczeniu wiele osób osiąga długotrwałą stabilizację nastroju i prowadzi satysfakcjonujące życie.

Ile trwa leczenie choroby dwubiegunowej? Najczęściej jest to proces wieloletni, a u części pacjentów farmakoterapia jest konieczna przez całe życie. Duże znaczenie ma regularne przyjmowanie zaleconych leków, systematyczne wizyty kontrolne u psychiatry oraz współpraca z psychoterapeutą.

Czy można wyjść z choroby dwubiegunowej? Obecnie chorobę traktuje się jako schorzenie przewlekłe, którego nie da się całkowicie „wyleczyć” w rozumieniu trwałego usunięcia podatności na nawroty. Możliwe jest jednak uzyskanie remisji, czyli okresów bez objawów, oraz skuteczne kontrolowanie choroby. Ważną rolę odgrywa także umiejętność rozpoznawania pierwszych oznak epizodów maniakalnych i depresyjnych oraz szybkie reagowanie na ich pojawienie się. W procesie wspierania pacjenta istotną rolę odgrywają również rodzina i bliscy.

Skutki nieleczonej choroby dwubiegunowej

Czy choroba dwubiegunowa jest groźna? Niestety, nierozpoznana lub nieleczona dwubiegunowość może doprowadzić do wielu poważnych konsekwencji. Przede wszystkim:

• negatywnie wpływa na jakość życia;
• utrudnia wykonywanie codziennych czynności;
• utrudnia nawiązywanie i utrzymywanie relacji społecznych, zdolność do podejmowania pracy.

Jeśli objawy depresyjne lub maniakalne są bardzo nasilone, może dojść do podejmowania bardzo niebezpiecznych decyzji i zachowań łącznie z próbami samobójczymi, nadużywaniem leków i substancji psychoaktywnych.

Jak postępować z osobą chorą na dwubiegunowość?

Choroba dwubiegunowa dotyka nie tylko pacjenta, ale również najbliższe otoczenie. Bliscy powinni mieć świadomość, z czym wiąże się schorzenie i wiedzieć, na co zwracać uwagę oraz jak pomóc choremu.

• Choroba afektywna dwubiegunowa może negatywnie wpływać na związek, relacje koleżeńskie oraz rodzinne. Warto wykazać się wyrozumiałością, ale też być wyczulonym na niepokojące objawy, które mogą zwiastować nawrót choroby.
• Czy osoba z chorobą dwubiegunową może pracować? Jeśli leczenie jest dobrze prowadzone, nie ma ku temu przeciwwskazań. Praca nie powinna być jednak źródłem nadmiernego stresu i napięcia, które mogłyby być czynnikiem wyzwalającym epizod choroby.
• Ważne jest też zachęcanie do zdrowego stylu życia, unikania używek, dbałości o zdrowie psychofizyczne, przypominanie o regularnych kontrolach lekarskich i przyjmowaniu leków.

Zapobieganie i profilaktyka

Nie istnieje metoda całkowicie zapobiegająca rozwojowi choroby, jednak można zmniejszać ryzyko nawrotów poprzez:

• regularny rytm dnia;
• unikanie alkoholu i narkotyków;
• odpowiednią ilość snu;
• ograniczanie stresu;
• regularne leczenie i wizyty kontrolne.

FAQ 

Choroba afektywna dwubiegunowa budzi wiele pytań dotyczących jej objawów, przyczyn, leczenia oraz codziennego funkcjonowania chorych. Dlatego poniżej zebraliśmy odpowiedzi na najczęściej pojawiające się wątpliwości.

Na czym polega choroba dwubiegunowa (ChAD)?

Polega na naprzemiennym występowaniu epizodów depresji oraz manii lub hipomanii, które wpływają na nastrój, energię i codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Od czego robi się choroba dwubiegunowa?

Na rozwój choroby wpływają czynniki genetyczne, środowiskowe i neurobiologiczne. U każdej osoby choroba może mieć różny przebieg i objawy.

Z czym mylona jest dwubiegunowość?

Najczęściej z depresją jednobiegunową, zaburzeniem borderline oraz schizofrenią [2].

Czy choroba dwubiegunowa może wystąpić po porodzie?

Zmiany hormonalne i obciążenia psychiczne po porodzie mogą zwiększać ryzyko zaburzeń nastroju, dlatego warto poznać różnice między baby blues a depresją poporodową, aby wiedzieć, kiedy zgłosić się do specjalisty.

Choroba dwubiegunowa: podsumowanie

Choroba dwubiegunowa to poważne schorzenie objawiające się epizodami depresji oraz manii. Wywiera bardzo negatywny wpływ na życie chorych, dlatego jej objawy nigdy nie powinny być bagatelizowane. Niestety jest to choroba przewlekła, dlatego leczenie często należy kontynuować przez wiele lat.

Bibliografia

1. National Institute of Mental Health. Bipolar Disorder [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Mental Health; 2024, https://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder, [dostęp online: 16.06.2026].
2. National Institute for Health and Care Excellence. Bipolar disorder: assessment and management. NICE guideline CG185 [Internet]. London: NICE; 2023, https://www.nice.org.uk/guidance/cg185, [dostęp online: 16.06.2026].
3. National Health Service. Bipolar disorder [Internet]. London: NHS; 2025, https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/bipolar-disorder/, [dostęp online: 16.06.2026].
4. U.S. National Library of Medicine. Bipolar Disorder [Internet]. Bethesda (MD): MedlinePlus; 2025, https://medlineplus.gov/bipolardisorder.html, [dostęp online: 16.06.2026].