Zapalenie migdałków: objawy, przyczyny, leczenie i domowe sposoby

Zapalenie migdałków objawia się silnym bólem gardła, problemami z przełykaniem oraz ogólnym osłabieniem organizmu. Infekcji nie należy bagatelizować, ponieważ może prowadzić do negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Sprawdź, jak rozpoznać zapalenie migdałków i jak sobie z nim poradzić.

Zapalenie migdałków: na czym polega?

Zapalenie migdałków to jedna z najczęstszych infekcji górnych dróg oddechowych, która dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych. Migdałki są elementem układu odpornościowego i tzw. pierścienia Waldeyera, który obejmuje:

• migdałki podniebienne,
• migdałek gardłowy,
• migdałki trąbkowe. 

Pełnią ważną funkcję ochronną. Głównym zadaniem migdałków jest wychwytywanie drobnoustrojów chorobotwórczych i stymulowanie produkcji przeciwciał w organizmie. Gdy patogenów jest zbyt wiele lub ogólna odporność spada, dochodzi do i rozwoju stanu zapalnego tkanki limfatycznej w jamie ustnej. Taki stan nazywamy zapaleniem migdałków.

Przeczytaj nasz artykuł “Wycięcie migdałków” i sprawdź, jakie są wskazania do zabiegu.

Zapalenie migdałków: rodzaje 

Wyróżniamy 3 podstawowe rodzaje zapalenia migdałków:

• ostre zapalenie migdałków podniebiennych i gardła (angina) – charakteryzuje się gwałtownym przebiegiem, silnym bólem, ropnym nalotem i gorączką;
• nawracające zapalenie migdałków – diagnozowane, gdy epizody ostre występują kilka razy w roku, 
• przewlekłe zapalenie migdałków – objawy, zwłaszcza ból gardła, utrzymują się ponad 3 miesiące.

Zapalenie migdałków: przyczyny

Bezpośrednią przyczyną zapalenia migdałków jest kontakt z drobnoustrojem chorobotwórczym. W zależności od tego, z jakim patogenem mamy do czynienia, wyróżniamy bakteryjne zapalenie migdałków i wirusowe zapalenie migdałków. 

• Wirusy odpowiadają za ok. 80% wszystkich infekcji górnych dróg oddechowych. Najczęściej są to rynowirusy, adenowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy, a w rzadkich przypadkach także wirus Epsteina-Barra. 
• Bakterią, która najczęściej wywołuje zapalenie migdałków jest paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A (Streptococcus pyogenes). Patogen odpowiada za klasyczną anginę ropną. 
• Możliwe jest także grzybicze zapalenie migdałków (tzw. kandydoza). 

Warto zaznaczyć, że do rozwoju zapalenia migdałków przyczyniają się też inne czynniki, takie jak przewlekły stres, niedobory witaminy D czy dysbioza jelitowa. Mimo że nie wywołują choroby, sprawiają, że organizm jest na nią bardziej podatny.

Zapalenie migdałków: objawy

Objawy zapalenia migdałków mogą różnić się w zależności od etiologii (wirusowej lub bakteryjnej) oraz ogólnej kondycji układu odpornościowego. Do najczęstszych symptomów należą:

• silny ból gardła;
• dysfagia i odynofagia, czyli trudności i ból podczas połykania (u dzieci często prowadzi to do odmawiania posiłków);
• powiększenie i obrzęk węzłów chłonnych;
• gorączka i dreszcze;
• silne zaczerwienienie, obrzęk, obecność białych lub żółtawych nalotów ropnych na migdałkach;
• bóle mięśniowo-stawowe;
• ogólne rozbicie;
• apatia. 

Sprawdź, co może oznaczać drapanie w gardle i jak je złagodzić.

Zapalenie migdałków: diagnostyka

Prawidłowe rozpoznanie oraz różnicowanie są kluczowe, aby zaplanować skuteczne leczenie i uniknąć niepotrzebnej antybiotykoterapii. Pierwszym etapem diagnostyki jest konsultacja internistyczna i szczegółowy wywiad dotyczący objawów. 

• Wysoka gorączka, biały nalot na migdałkach i brak kaszlu to symptomy, które świadczą o anginie.
• Natomiast kaszel, katar, umiarkowany ból gardła i podwyższona temperatura ciała częściej występują przy wirusowym zapaleniu migdałków. 

W przypadku braku pewności lekarz może zlecić dodatkowe badania krwi lub posiew z migdałków.

Zapalenie migdałków: leczenie

Leczenie zapalenia migdałków zależy od przyczyny.

• Wirusowe zapalenie migdałków nie wymaga antybiotykoterapii. Stosuje się wyłącznie leczenie objawowe. Lekarz może zaproponować m.in. leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, preparaty odkażające i znieczulające miejscowo w formie sprayów lub tabletek do ssania, a także leki łagodzące ból gardła i zmniejszające kaszel. 
• W przypadku bakteryjnego zapalenia migdałków konieczna jest antybiotykoterapia. Leki należy przyjmować przez cały okres zalecony przez lekarza (zwykle 10 dni), nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej. Przerwanie kuracji sprzyja powstawaniu oporności bakterii i zwiększa ryzyko powikłań.

Sprawdź skuteczne leki na gorączkę i ból.

Zapalenie migdałków: domowe sposoby

Jako wsparcie leczenia farmakologicznego można wprowadzić następujące metody naturalne:

• płukanki ziołowe np. z szałwii, melisy i rumianku – działają łagodząco, antyseptycznie i ściągająco;
• nawadnianie – szczególnie istotne przy wysokiej gorączce. Zalecane są ciepłe (nie gorące) napary ziołowe, woda z miodem, delikatna herbata;
• dieta o miękkiej konsystencji – w fazie ostrej zapalenia migdałków warto unikać produktów twardych, kwaśnych i pikantnych, które drażnią błonę śluzową. Dobrze sprawdzą się zupy typu krem, musy owocowe, koktajle mleczno-owocowe;
• lody – jedzenie lodów może przynieść ulgę w bólu.

W trakcie choroby niezbędny jest też odpoczynek. Należy powstrzymać się od aktywności fizycznej, treningów, zbędnej pracy i forsowania organizmu. Kluczowe jest zadbanie o długi i jakościowy sen. Warto też utrzymywać odpowiedni poziom wilgotności w pomieszczeniach. Jeśli nie masz profesjonalnego nawilżacza powietrza, wystarczy zwykły mokry ręcznik i ciepły kaloryfer.

Poznaj skuteczne, domowe sposoby na ból gardła.

Zapalenie migdałków: ile trwa? 

Wirusowe zapalenie migdałków zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu 5 dni. Stosowane leki nie skracają infekcji, ale mogą łagodzić jej przebieg i poprawiać komfort pacjenta. 

• Czas trwania zapalenia bakteryjnego, czyli anginy jest nieco dłuższy. Poprawa i złagodzenie objawów może nastąpić już w ciągu 24-48 godzin od pierwszej dawki antybiotyku, jednak całkowite wyleczenie trwa ok. 7-10 dni. 
• W przypadku braku leczenia lub źle dobranego leku objawy mogą utrzymywać się zdecydowanie dłużej, przechodząc w stan przewlekły.

Zapalenie migdałków: powikłania

Nieleczone lub niedoleczone zapalenie migdałków (zwłaszcza bakteryjne) może prowadzić do poważnych komplikacji. 

•  Najczęstszym powikłaniem jest ropień okołomigdałkowy, czyli zbieranie się ropy w przestrzeni obok migdałka, co wymaga interwencji chirurgicznej i nacięcia ropnia. 
• Powikłania ogólnoustrojowe mogą obejmować gorączkę reumatyczną, ostre popaciorkowcowe zapalenie nerek oraz zapalenie stawów.

Zapalenie migdałków: profilaktyka

Podstawową metodą profilaktyki zapalenia migdałków jest codzienne wzmacnianie odporności przez cały rok. Pomocne są: 

• suplementacja witaminą D;
• higiena jamy ustnej i regularne kontrole stomatologiczne;
• wsparcie mikrobioty poprzez niskoprzetworzoną, urozmaiconą dietę;
• unikanie dymu tytoniowego i alkoholu. 

Niezbędne jest też unikanie kontaktu z osobami chorymi, wykazującymi objawy infekcji. Jeśli chorujesz, zostań w domu, do czasu aż ustąpią symptomy. Jeśli choroba rozwinęła się u jednego z domowników, postaraj się ograniczyć kontakty do niezbędnego minimum, a przede wszystkim unikaj korzystania z tych samych sztućców.

Zapalenie migdałków: najczęstsze pytania

Poznaj odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące zapalenia migdałków, aby rozwiać wszelkie wątpliwości.

Czy zapalenie migdałków jest zaraźliwe?

Tak, zarówno wirusowe, jak i bakteryjne zapalenie migdałków przenosi się drogą kropelkową oraz przez kontakt bezpośredni, np. używanie tych samych sztućców czy pocałunki.

Jak wygląda zapalenie migdałków?

W badaniu laryngologicznym migdałki są powiększone, mocno zaczerwienione i obrzęknięte. W przypadku anginy ropnej widoczne są biało-żółte naloty lub czopy ropne.

Zapalenie migdałków a angina: jak odróżnić?

Termin „angina” jest tradycyjnie zarezerwowany dla ostrego bakteryjnego zapalenia migdałków. Zapalenie migdałków to termin szerszy, obejmujący również infekcje wirusowe. Angina bakteryjna zazwyczaj przebiega bez kataru i kaszlu, za to z bardzo wysoką gorączką i ropnym nalotem na migdałkach.

Dowiedz się więcej na temat tego, czym jest angina ropna.

Jak szybko wyleczyć zapalenie migdałków?

Niestety, nie ma „magicznej pigułki” na natychmiastowe wyleczenie. Najszybszą drogą jest szybka konsultacja z lekarzem, prawidłowa diagnoza i wdrożenie odpowiedniego leczenia w pierwszej dobie objawów.

Sprawdź dostępne leki na ból gardła.

Co stosować na zapalenie migdałków?

Podstawą leczenia wirusowego zapalenia migdałków są leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, miejscowe antyseptyki i tabletki łagodzące do ssania. W przypadku potwierdzonej infekcji bakteryjnej niezbędny jest antybiotyk.

Zapalenie migdałków: podsumowanie

Zapalenie migdałków to choroba, która wymaga szybkiej i dokładnej diagnostyki oraz odpowiedniego leczenia. Choć większość przypadków ma podłoże wirusowe i ustępuje samoistnie, bagatelizowanie zapalenia bakteryjnego (anginy) może prowadzić do rozwoju ropnia, a nawet powikłań rzutujących na zdrowie stawów i nerek.