Wysokie temperatury i długotrwałe przebywanie na słońcu mogą być niebezpieczne dla zdrowia. W przypadku braku możliwości skutecznego schładzania się może dojść do silnego przegrzania organizmu. Udar słoneczny to stan, którego nie wolno lekceważyć, ponieważ może prowadzić do poważnych zaburzeń pracy całego organizmu, a nawet zagrożenia życia. Warto wiedzieć, jakie są objawy udaru słonecznego, jak go rozpoznać oraz co zrobić, aby szybko udzielić pomocy i ograniczyć ryzyko groźnych powikłań.

Osoba stojąca na zewnątrz pod intensywnym słońcem, trzymająca ręcznik przy głowie i dłoń na klatce piersiowej, na tle bezchmurnego nieba

Co to jest udar słoneczny?

Udar słoneczny jest odmianą udaru cieplnego, do którego dochodzi wskutek intensywnego działania promieni słonecznych, w szczególności na głowę i kark [1]. Wówczas pod wpływem wysokiej temperatury organizm traci zdolność skutecznego chłodzenia, dlatego dochodzi do:

  • zaburzenia termoregulacji;
  • odwodnienia;
  • wzrostu temperatury ciała nawet powyżej 40°C [2], co może być nawet bezpośrednim zagrożeniem dla zdrowia lub życia.

Udar słoneczny najczęściej pojawia się po wielogodzinnym przebywaniu na słońcu, szczególnie bez nakrycia głowy i odpowiedniego nawodnienia. Najbardziej narażone są dzieci, osoby starsze, osoby przewlekle chore oraz osoby wykonujące intensywny wysiłek fizyczny podczas upałów [1].

Przyczyny udaru słonecznego 

Przyczyny udaru słonecznego najczęściej są związane ze zbyt długą ekspozycją na słońce oraz intensywnym działaniem promieniowania UV na organizm. Do przegrzania organizmu dochodzi wtedy, gdy nie jest w stanie skutecznie oddawać ciepła [1].

Najczęstsze przyczyny udaru słonecznego to:

  • długotrwałe przebywanie na słońcu,
  • brak nakrycia głowy,
  • odwodnienie spowodowane niewystarczającą ilością spożytych płynów,
  • wysoka wilgotność powietrza,
  • intensywny wysiłek fizyczny podczas upałów,
  • spożywanie alkoholu podczas upałów [2].

Ryzyko zwiększa również noszenie nieprzewiewnej, syntetycznej odzieży oraz przebywanie w słabo wentylowanych pomieszczeniach, w tym także w nagrzanym samochodzie [3]. Jest to szczególnie niebezpieczne w przypadku dzieci. Temperatura wewnątrz auta może wzrosnąć do bardzo wysokiego poziomu już w ciągu kilku minut [1].

 

Dwie osoby siedzące na składanych leżakach na piaszczystej plaży, w tle morze i jasne niebo, jedna osoba ma szerokie nakrycie głowy

Jak rozpoznać udar słoneczny? Objawy udaru słonecznego 

Objawy udaru słonecznego mogą rozwijać się stopniowo lub pojawić się nagle. Na początku najczęściej występuje ogólne osłabienie organizmu i ból głowy, jednak z czasem objawy mogą stać się bardzo niebezpieczne [2].

Najczęstsze objawy udaru słonecznego to:

  • silny ból głowy,
  • zawroty głowy,
  •  nudności i wymioty,
  • wysoka temperatura ciała,
  • zaczerwieniona i gorąca skóra,
  • ogólne osłabienie,
  •  przyspieszone tętno,
  • nadmierne pragnienie,
  • wzmożona senność,
  • zaburzenia świadomości [1,3].

W ciężkich przypadkach mogą wystąpić drgawki, utrata przytomności, a nawet niewydolność narządów [2].

Pierwsza pomoc przy udarze słonecznym

Wiele osób zastanawia się, jak rozpoznać udar słoneczny. Charakterystyczne jest połączenie wysokiej temperatury ciała z objawami neurologicznymi, takimi jak dezorientacja czy zaburzenia świadomości. Jeśli pojawiają się takie objawy, należy jak najszybciej udzielić pierwszej pomocy poszkodowanemu. Wówczas należy bezzwłocznie:

  1. przenieść poszkodowanego w chłodne miejsce,
  2. ułożyć go w pozycji półleżącej,
  3. stopniowo schładzać organizm,
  4. podawać chłodne płyny małymi porcjami,
  5. kontrolować oddech i świadomość [2].

Jeżeli stan chorego się pogarsza lub dochodzi do utraty przytomności, należy natychmiast wezwać pomoc medyczną [1]. W przypadku dzieci należy jak najszybciej rozpocząć chłodzenie organizmu i skontaktować się z lekarzem, ponieważ dzieci są szczególnie narażone na groźne powikłania [3].

Czytaj również: https://recepta.pl/artykuly/silny-bol-glowy-co-zrobic-na-bol-glowy

Jak leczyć udar słoneczny? 

Najważniejsze jest szybkie obniżenie temperatury ciała oraz uzupełnienie płynów [1]. W tym celu warto sięgnąć po elektrolity, które pomagają szybciej przywrócić równowagę wodno-elektrolitową organizmu, wspierają prawidłowe nawodnienie i poprawiają funkcjonowanie układu nerwowego oraz mięśni.

Co jeszcze może pomóc na udar słoneczny? Wsparciem jest m.in.:

  • przeniesienie chorego do chłodnego miejsca,
  • podawanie chłodnych płynów,
  • chłodne okłady na głowę i kark,
  • rozluźnienie ubrania,
  • schładzanie ciała wentylatorem lub wilgotnymi ręcznikami [2].

Jeśli pojawiają się zaburzenia świadomości, drgawki lub utrata przytomności, konieczne jest wezwanie pogotowia ratunkowego [3]. Nie należy również podawać alkoholu ani bardzo zimnych napojów, ponieważ mogą pogorszyć stan chorego [1].

Udar słoneczny: konsekwencje

W przypadku udaru słonecznego konsekwencje mogą być bardzo poważne, szczególnie jeśli pomoc została udzielona zbyt późno.

Do możliwych powikłań należą:

  • uszkodzenie nerek,
  • zaburzenia neurologiczne,
  • problemy z układem krążenia,
  • zaburzenia świadomości,
  • niewydolność wielonarządowa [2].

Może wystąpić także przewlekłe osłabienie czy zwiększona wrażliwość na wysokie temperatury [1]. Udarowi słonecznemu mogą towarzyszyć również poparzenia skóry, które powodują ból, zaczerwienienie, pieczenie oraz dodatkowo utrudniać regenerację organizmu. W skrajnych przypadkach udar słoneczny może prowadzić do śmierci, dlatego nie wolno lekceważyć pierwszych objawów [3].

 

Osoba na plaży polewa twarz wodą z przezroczystej butelki sportowej, w tle morze i jasne niebo

Jak zapobiegać udarowi słonecznemu?

Zapobieganie udarom opiera się przede wszystkim na odpowiedniej profilaktyce, zwłaszcza podczas letnich upałów.

Aby zmniejszyć ryzyko udaru słonecznego, warto:

  • unikać przebywania na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia,
  • nosić nakrycie głowy osłaniające również kark,
  • pić odpowiednią ilość wody,
  • sięgać po pokarmy i produkty nawadniające, 
  • wybierać lekką i przewiewną odzież,
  • unikać intensywnego wysiłku podczas upałów,
  • regularnie odpoczywać w cieniu [2],
  • ograniczyć spożywanie alkoholu i napojów zawierających dużą ilość kofeiny, ponieważ mogą nasilać odwodnienie organizmu [3].

W czasie upałów warto również zwrócić szczególną uwagę na dzieci, u których znacznie szybciej dochodzi do przegrzania organizmu. Należy więc dbać o regularne nawadnianie, stosowanie kremów z filtrem oraz ograniczanie ekspozycji na słońce w południe [1].

Udar słoneczny: najczęściej zadawane pytania

W tej sekcji odpowiadamy na najczęstsze pytania dotyczące udaru słonecznego.

Czy można umrzeć od udaru słonecznego?

Tak, ciężki udar słoneczny może prowadzić do niewydolności narządów i stanowić zagrożenie życia, szczególnie jeśli pomoc zostanie udzielona zbyt późno [2].

Czy przy udarze słonecznym jest gorączka?

Jednym z charakterystycznych objawów udaru słonecznego jest bardzo wysoka temperatura ciała, często przekraczająca 40°C [1].

Ile utrzymują się objawy udaru słonecznego?

Lżejsze objawy mogą ustąpić po kilku godzinach lub dniach, jednak osłabienie organizmu może utrzymywać się dłużej [3]. Jeśli nie ustępują samoistnie lub nasilają się, należy bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Po jakim czasie występują objawy udaru słonecznego?

Objawy udaru słonecznego mogą pojawić się już po kilku godzinach intensywnego przebywania na słońcu, szczególnie przy wysokiej temperaturze i odwodnieniu [2].

Co robić w przypadku udaru słonecznego? Podsumowanie

Udar słoneczny to niebezpieczny stan wynikający z nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV. Objawy udaru słonecznego mogą obejmować ból głowy, wysoką temperaturę ciała, nudności, osłabienie oraz zaburzenia świadomości, dlatego warto wiedzieć, jak udzielić poszkodowanemu pomocy. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka, odpowiednie nawodnienie oraz unikanie nadmiernego przebywania na słońcu podczas upałów. Szybka reakcja może zapobiec groźnym powikłaniom i uratować życie.

 

Źródła

  1. Bouchama, A., Knochel, J. P. (2002). Heat Stroke. New England Journal of Medicine, 346(25), 1978–1988. https://doi.org/10.1056/NEJMra011089, [dostęp online: 21.05.2026].
  2. Epstein, Y., Yanovich, R. (2019). Heatstroke. New England Journal of Medicine, 380(25), 2449–2459. https://doi.org/10.1056/NEJMra1810762, [dostęp online: 21.05.2026].
  3. Leon, L. R., Bouchama, A. (2015). Heat stroke. Comprehensive Physiology, 5(2), 611–647. https://doi.org/10.1002/cphy.c140017, [dostęp online: 21.05.2026].