Miażdżyca: objawy, przyczyny i leczenie. Jakie są rodzaje miażdżycy?

Miażdżyca rozwija się skrycie, przez dziesięciolecia. Często zupełnie bezobjawowo. Kiedy da o sobie znać, może już być za późno. Do konsekwencji nierozpoznanej i nieleczonej miażdżycy należą: zawał serca, udar niedokrwienny, a nawet amputacja kończyn. Jakie są pierwsze objawy miażdżycy i jak wygląda leczenie? Sprawdź, jakie badania na miażdżycę należy wykonać w pierwszej kolejności.

Miażdżyca: co to?

Miażdżyca jest przewlekłą chorobą, w wyniku której dochodzi do utraty elastyczności błon wewnętrznych tętnic oraz zawężenia ich światła. Powodem tego jest odkładanie się lipidów i włóknika. Proces miażdżycowy często przyrównywany jest do mechanizmu błędnego koła. Jego początek stanowi uszkodzenie śródnabłonka tętnic, do którego dochodzi za sprawą jednego z czynników ryzyka. W wyniku tego, uruchomiona zostaje reakcja obronna organizmu (stan zapalny). Jest ona jednak nieskuteczna, jeśli wcześniej nie zostanie wyeliminowany czynnik, który spowodował uszkodzenie.

System odpornościowy staje się więc niewydolny, a kolejne jego reakcje pogłębiają niewłaściwy stan rzeczy. Dochodzi do przenikania dużych ilości złego cholesterolu (LDL) do naczyń, a następnie wapnienia i powstawania płytki miażdżycowej, która usztywnia i zawęża tętnice. Proces ten zaczyna się często już w dzieciństwie, a następnie toczy się przez kilkadziesiąt lat.

Rodzaje miażdżycy

Ze względu na charakter i umiejscowienie zmian wyróżniamy:

• miażdżycę tętnic wieńcowych (serca);
• miażdżycę nóg;
• miażdżycę mózgu;
• miażdżycę aorty, w tym również miażdżycę aorty brzusznej;
• miażdżycę tętnic wieńcowych;
• miażdżycę tętnic szyjnych [1].

Każda z powyższych jest źródłem schorzeń i zaburzeń potencjalnie śmiertelnych, takich jak zawał serca czy udar niedokrwienny mózgu.

• Miażdżyca nóg dotyczy naczyń zaopatrujących kończyny dolne i może prowadzić do przewlekłego niedokrwienia. 
• Miażdżyca aorty natomiast obejmuje największą tętnicę organizmu i często rozwija się przez wiele lat bezobjawowo.
• Miażdżyca aorty brzusznej może prowadzić do zaburzeń ukrwienia jamy brzusznej i kończyn dolnych.
• Miażdżyca tętnic szyjnych zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu [2].

Miażdżyca tętnic wieńcowych

Pod pojęciem miażdżycy tętnic wieńcowych rozumiemy zmiany, do których dochodzi w obrębie naczyń doprowadzających krew do serca. Główne objawy tego typu miażdżycy to:

• ból w klatce piersiowej, promieniujący do ramion i żuchwy, występujący lub nasilający się w wyniku aktywności fizycznej oraz stresu;
• kołatanie serca, tachykardia;
• uczucie duszności, przyspieszony oddech;
•  lęk, panika.

Miażdżyca tętnic wieńcowych w 90% stanowi podłoże rozwoju choroby niedokrwiennej serca, której najpoważniejszymi konsekwencjami są zawał oraz nagła śmierć sercowa. Choroba wieńcowa może przez długi czas rozwijać się stopniowo, a jej objawy często nasilają się podczas:

• wysiłku fizycznego;
• stresu;
• innych sytuacji zwiększających zapotrzebowanie serca na tlen.
  

Miażdżyca mózgu

Miażdżyca mózgu to zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze w obrębie tętnic doprowadzających krew do mózgu. Na początkowym etapie, w sytuacji częściowego zwężenia naczyń, choroba może powodować takie objawy jak:

• zaburzenia świadomości;
• zaburzenia zmysłów: widzenia, mowy, czucia;
• zaburzenia ruchu.

Jeżeli w przebiegu choroby dojdzie do całkowitego zamknięcia światła tętnic, dochodzi do udaru niedokrwiennego mózgu (zwanego też zawałem mózgu), którego konsekwencją jest śmierć lub trwałe uszkodzenia o charakterze neurologicznym. Miażdżyca mózgu powoduje więc:

• zmiany psychiczne;
• problemy z pamięcią i koncentracją;
• w zaawansowanych przypadkach może prowadzić do zaburzeń świadomości, trudności z mową oraz pogorszenia funkcji poznawczych.
  
  

Miażdżyca nóg

Zmiany miażdżycowe mogą się pojawić także w innych partiach ciała. Bardzo często patologiczne procesy koncentrują się w tętnicach zaopatrujących kończyny dolne. Na początku choroby objawy miażdżycy nóg obejmują bolesność nóg, w szczególności łydek (chromanie przestankowe). Dolegliwość ta odczuwana jest w czasie aktywności fizycznej.

W późniejszych stadiach ból jest coraz silniejszy i w coraz mniejszym stopniu uzależniony od okoliczności – zaczyna pojawiać się także w stanie spoczynku. Jest to stan bardzo poważny, którego konsekwencją może być nawet amputacja kończyny.

Miażdżyca:przyczyny

Rozwój miażdżycy warunkowany jest przez szereg czynników ryzyka, które można podzielić na niemodyfikowalne, czyli w żaden sposób nie zależące od rozwoju osobniczego, oraz modyfikowalne, związane między innymi z przebytymi chorobami, trybem życia i odżywiania.

●      Niemodyfikowalne przyczyny miażdżycy:

○      predyspozycje genetyczne,

○      płeć,

○      wiek: choroba rozwija się przez lata, najczęściej z pełną mocą ujawnia się po 60-70. roku życia.

●      Modyfikowalne przyczyny miażdżycy:

○      nadciśnienie tętnicze,

○      cukrzyca,

○      hipercholesterolemia ( stan, w którym stężenie cholesterolu we krwi jest zbyt wysokie, szczególnie frakcji LDL, nazywanej potocznie „złym cholesterolem”. Nadmiar LDL może odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych i prowadzić do tworzenia blaszek miażdżycowych, co zwiększa ryzyko miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu),

○       

○      wolne rodniki,

○      zakażenia bakteryjne i wirusowe,

○      nadwaga i otyłość,

○      nadmierna ekspozycja na stres,

○      siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej,

○      zła dieta bogata w tłuszcze zwierzęce, cholesterol, cukier i sól,

○      palenie papierosów.

Odpowiedź na pytanie, co powoduje miażdżycę, nie jest więc jednoznaczna. Dużą rolę odgrywa przewlekły stan zapalny ścian naczyń oraz uszkodzenie śródbłonka, które sprzyja odkładaniu się cholesterolu oraz styl życia pacjenta.

 Jakie są objawy miażdżycy?

Miażdżyca nazywana jest cichym zabójcą. Przez dziesięciolecia (proces miażdżycowy zaczyna się już w dzieciństwie) rozwija się bezobjawowo. Kiedy daje o sobie znać, zazwyczaj jest już w bardzo zaawansowanym stadium. Pierwsze symptomy nie są szczególnie charakterystyczne, zwłaszcza jeśli zostaną wyabstrahowane z okoliczności, w których wystąpiły. Tym co jednak powinno nas zaniepokoić, jest osłabienie kondycji, uczucie zmęczenia w reakcji na najmniejszy nawet wysiłek (przejście kilkuset metrów, wejście na pierwsze piętro, podbiegnięcie do autobusu).

W przypadku miażdżycy objawy mogą obejmować także problemy z koncentracją, rozdrażnienie, a także zaczerwienienie skóry. Dalsze objawy zależne są od rodzaju miażdżycy.

Objawy miażdżycy nóg często nasilają się podczas wysiłku i ustępują po odpoczynku. Najczęściej pojawia się:

• ból łydek podczas chodzenia;
• drętwienie kończyn;
• uczucie zimnych stóp;
•  słabsze gojenie ran.

W przypadku miażdżycy aorty najczęściej pojawia się uczucie ucisku w klatce piersiowej, ogólne osłabienie oraz zawroty głowy. Miażdżyca mózgu powoduje zmiany psychiczne obejmujące pogorszenie pamięci, problemy z koncentracją, rozdrażnienie, a nawet zmiany nastroju [3].

Jakie badania na miażdżycę należy wykonać?

W przypadku podejrzenia choroby warto zgłosić się do lekarza rodzinnego, internisty lub kardiologa. W trakcie diagnostyki miażdżycy lekarz może zlecić:

•  lipidogram,
• pomiar ciśnienia,
• glukozę,
• USG Doppler naczyń,
• angio TK,
•  rezonans naczyń [1].

Czy echo serca wykryje miażdżycę? Echo serca nie pokazuje bezpośrednio blaszek miażdżycowych, ale może ujawnić skutki choroby, np. zaburzenia pracy serca [2].

Jak leczyć miażdżycę 

Leczenie miażdżycy podzielić można na kilka kategorii, wzajemnie się uzupełniających, ale też zróżnicowanych ze względu na stadia choroby oraz umiejscowienie objawów.

Podstawą leczenia są:

•  kontrola cholesterolu,
• leczenie nadciśnienia,
• aktywność fizyczna,
• redukcja masy ciała,
• rzucenie palenia [1].

Dieta przy miażdżycy 

Dieta, z której wykreślone powinny zostać wszystkie tłuste mięsa, potrawy smażone, tłuste mleko i jego przetwory, makaron, słodycze, fast foody oraz alkohol i papierosy. W ich miejsce pojawiają się tłuszcze roślinne, chude mięso, ryby i wędliny, owoce morza, chude mleko, chleb pełnoziarnisty, woda, zielona herbata.

Przykładowy jadłospis przy miażdżycy może obejmować owsiankę z owocami, pieczoną rybę z warzywami oraz sałatkę z oliwą.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne miażdżycy wdraża się wtedy, gdy sama zmiana diety i stylu życia nie wystarcza do ograniczenia ryzyka sercowo naczyniowego lub gdy miażdżyca jest już bardziej zaawansowana. Dobór leków zależy m.in. od lokalizacji zmian miażdżycowych, wyników badań oraz obecności chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca [2]. Lekarz może przepisać leki zmniejszające syntezę cholesterolu oraz jego wchłanianie z przewodu pokarmowego.

Stosuje się m.in.:

• statyny,
• leki na cholesterol, 
• leki przeciwpłytkowe,
• preparaty obniżające ciśnienie,
• leczenie cukrzycy [2].

Domowe sposoby na miażdżycę

Domowe sposoby na miażdżycę mogą wspierać leczenie. Obejmują przede wszystkim zwiększenie aktywności fizycznej (minimum 3 x 30 minut w tygodniu) oraz redukcję czynników stresogennych w otoczeniu. Do tego pacjenci powinni przestrzegać diety śródziemnomorskiej i regularnie kontrolować masę ciała [3]. Dodatkowo można sięgnąć po zioła na cholesterol, które wspomagają utrzymanie prawidłowego poziomu lipidów we krwi i mogą stanowić uzupełnienie zdrowej diety oraz leczenia zaleconego przez lekarza.

Jak długo można żyć z miażdżycą i czy miażdżyca jest odwracalna?

Długość życia ze zdiagnozowaną miażdżycą zależy od stopnia zaawansowania choroby i skuteczności leczenia. U wielu osób odpowiednia terapia pozwala przez długie lata ograniczać progresję zmian [1].

Czy miażdżyca jest odwracalna? Zaawansowanych blaszek zwykle nie da się całkowicie usunąć, ale możliwe jest spowolnienie choroby i częściowa stabilizacja zmian [2].

Powikłania nieleczonej miażdżycy

Nieleczona miażdżyca może prowadzić do:

• zawału serca,
• udaru mózgu,
• niedokrwienia kończyn,
• amputacji,
• tętniaka aorty [3].

Brak regularnych wizyt kontrolnych i zmiany trybu życia może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, a nawet śmierci. Dlatego pacjenci z miażdżycą powinni pozostawać pod stałą kontrolą lekarza, regularnie wykonywać zalecane badania oraz konsekwentnie stosować się do zaleceń dotyczących leczenia i codziennej profilaktyki.

Zapobieganie i profilaktyka miażdżycy 

Profilaktyka miażdżycy opiera się przede wszystkim na:

• zdrowej diecie,
• regularnej aktywności fizycznej,
• utrzymaniu prawidłowej masy ciała,
• systematycznej kontroli poziomu cholesterolu i ciśnienia tętniczego. 

Duże znaczenie ma także ograniczenie przewlekłego stresu, rezygnacja z palenia papierosów i szybkie leczenie chorób współistniejących, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie, ponieważ pomagają spowolnić rozwój zmian miażdżycowych i zmniejszyć ryzyko powikłań [1].

FAQ

Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące miażdżycy, jej objawów, przyczyn oraz metod diagnostyki i leczenia.

Co to jest miażdżyca i jak się objawia?

To przewlekła choroba tętnic związana z odkładaniem blaszek miażdżycowych. Objawy zależą od lokalizacji zmian i stopnia zaawansowania choroby.

Jakie są rodzaje miażdżycy?

Najczęściej wyróżnia się miażdżycę serca, mózgu, nóg, aorty i tętnic szyjnych.

Co likwiduje blaszkę miażdżycową?

Nie ma jednej metody całkowicie usuwającej blaszkę, ale leczenie pomaga spowolnić jej rozwój.

Jak sprawdzić, czy ma się blaszki miażdżycowe?

Pomocne są USG Doppler, lipidogram i konsultacja lekarska. Na podstawie wywiadu medycznego lekarz może zalecić pacjentowi bardziej szczegółowe badania. 

Podsumowanie

Miażdżyca to choroba rozwijająca się przez lata, często bezobjawowo, dlatego wielu pacjentów dowiaduje się o niej zbyt późno. Im wcześniej zostanie rozpoznana, tym większa szansa na skuteczne leczenie i ograniczenie ryzyka powikłań. Dlatego ważne jest wczesne reagowanie na pierwsze objawy miażdżycy. Regularne badania, zdrowa dieta i aktywność fizyczna mają ogromne znaczenie w profilaktyce.

Źródła

1. Libby P. The changing landscape of atherosclerosis. Nature. 2021;592(7855):524–533. https://doi.org/10.1038/s41586-021-03392-8 [dostęp online: 21.05.2026].
2. Mach F, Baigent C, Catapano AL, et al. 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. Eur Heart J. 2020;41(1):111–188. https://academic.oup.com/eurheartj/article/41/1/111/5556353 [dostęp online: 21.05.2026].
3. Arain FA, Cooper LT Jr. Miażdżyca tętnic obwodowych: diagnostyka i leczenie. Medycyna po Dyplomie. 2010;19(6). https://podyplomie.pl/medycyna/8772,miazdzyca-tetnic-obwodowych-diagnostyka-i-leczenie [dostęp online: 21.05.2026].