Skutki smogu dla zdrowia: potencjalne konsekwencje i problemy zdrowotne

Justyna Dystrych

Luty 24, 2026

Smog to jedno z najpoważniejszych zagrożeń środowiskowych dla zdrowia, a jego skutki to dużo więcej niż podrażnienie dróg oddechowych czy nasilenie objawów alergii. Jakie konsekwencje zdrowotne niesie długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza i jak się przed nimi chronić? Sprawdź! [1]

Zabudowa jednorodzinna z kominami emitującymi gęsty dym unoszący się nad dachami

Jaki jest wpływ smogu na zdrowie?

Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza przyczynia się do rozwoju schorzeń przewlekłych, zaburzeń pracy serca, a nawet przedwczesnej śmierci. Jakie choroby powoduje smog? Wśród skutków wdychania zanieczyszczonego powietrza specjaliści wymieniają przede wszystkim:

choroby układu oddechowego i układu krążenia;
udary mózgu;
nowotwory płuc;
alergie;
ogólne zwiększenie liczby infekcji z powodu upośledzenia funkcji obronnych dróg oddechowych. [2-4]

Smog a zanieczyszczenie powietrza

Zanieczyszczeniem powietrza określa się obecność w atmosferze szkodliwych substancji, takich jak:

pyły zawieszone (PM10, PM2.5);
tlenki azotu;
dwutlenek siarki;
ozon;
wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA).

Natomiast smog to ich szczególnie niebezpieczne nagromadzenie w określonych warunkach atmosferycznych. [3]

Sprawdź też: środki do dezynfekcji rąk.

Panorama dużego miasta spowita warstwą smogu, ograniczona widoczność budynków i mostów

Jak organizm reaguje na smog?

To, jak organizm reaguje na smog, zależy od wielu czynników. Poniżej wymieniono grupy osób, które są najbardziej narażone na negatywne skutki smogu.

Najbardziej narażone na negatywne skutki smogu są dzieci (ze względu na niedojrzały układ oddechowy), seniorzy oraz osoby z chorobami przewlekłymi – zwłaszcza układu oddechowego i krążenia.
Zwiększone ryzyko dotyczy również kobiet w ciąży, ponieważ ekspozycja na zanieczyszczenia może wpływać na rozwój płodu, masę urodzeniową i ryzyko przedwczesnego porodu. [4,5]

Skutki smogu dla człowieka

Organizm próbuje bronić się przed szkodliwymi substancjami zawartymi w powietrzu, dlatego nawet niskie stężenia zanieczyszczeń mogą sprzyjać:

zapaleniu błony śluzowej;
upośledzeniu ogólnych funkcji układu oddechowego;
obniżeniu efektywności wymiany gazowej w płucach;
zwiększonemu ryzyku alergii oraz zakażeń bakteryjnych i wirusowych. [3]

Smog może też wywoływać dolegliwości charakterystyczne dla infekcji czy przeziębienia, np.:

ostry ból gardła przy przełykaniu;
suchy i mokry kaszel;
szczypanie i pieczenie oczu;
duszność;
świąd nosa i spojówek;
świszczący oddech;
katar.

Takie wnioski wysnuto na podstawie 3-letniego badania przeprowadzonego na grupie ok. 250 dzieci z Sosnowca przez zespół dr. Mieczysława Leśnioka z Katedry Klimatologii Uniwersytetu Śląskiego. Co ciekawe, objawy miały największe nasilenie po 2 – 3 dniach od ekspozycji na smog. [6]

Alergie a smog

Częstość występowania alergii i astmy na obszarach o wysokim poziomie zanieczyszczeń (wysoko uprzemysłowionych) znacznie wzrosła w ostatnich latach. Choć mechanizm nie jest do końca jasny, naukowcy wspominają o kilku możliwych przyczynach:

rozwój stanu zapalnego w drogach oddechowych;
aktywacja prozapalnych szlaków sygnałowych;
uszkodzenie bariery nabłonkowej;
zwiększona nadreaktywność oskrzeli;
działanie cząstek zanieczyszczeń jako „wzmacniaczy alergii” (adjuwanty);
stres oksydacyjny, który pogłębia reakcje immunologiczne. [7,8]

Zatrucie smogiem

Termin „zatrucie smogiem” nie pojawia się w literaturze medycznej, choć jest używany potocznie do określenia ostrych skutków krótkoterminowej ekspozycji na bardzo wysokie stężenia zanieczyszczeń. W okresach poważnych epizodów smogowych obserwuje się m.in. wzrost hospitalizacji z powodu astmy, duszności i silnego kaszlu. W czasie Wielkiego Smogu Londyńskiego (1952) odnotowano nagły wzrost zgonów – ok. 4 000 w ciągu zaledwie kilku dni. [9]

Przewlekłe choroby dróg oddechowych

Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenia zwiększa zapadalność na POChP (przewlekłą obturacyjną chorobę płuc), a także zaostrza objawy tej choroby. Wiąże się to wyższą liczbą hospitalizacji. [9]

Sprawdź też, o czym może świadczyć przewlekły kaszel.

Choroby układu krążenia

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na układ krążenia jest obecnie jednym z najlepiej udokumentowanych skutków zdrowotnych smogu. Smog nie tylko zaostrza już istniejące schorzenia, ale może również odgrywać rolę w ich rozwoju. Długotrwałe narażenie na zanieczyszczenia powietrza (np. drobny pył zawieszony PM2.5) zostało uznane za jeden z czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych u ludzi.

Wpływ smogu na układ nerwowy

Ekspozycja na smog jest podawana jako jeden z powodów gorszego rozwoju poznawczego dzieci oraz niższego ilorazu inteligencji (przy ekspozycji prenatalnej). Poza tym specjaliści zauważają też potencjalny związek zanieczyszczeń z:

nasileniem depresji i lęku;
wzrostem liczby prób samobójczych;
rozwojem choroby Alzheimera;
większym ryzykiem udaru (pośrednio). [9]

Wpływ smogu na ogólną kondycję organizmu

Gorsze funkcjonowanie organizmu przekłada się na ogólny komfort życia, np. obniżenie tolerancji wysiłku i sprawności fizycznej, nasilenie chorób przewlekłych czy zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Badania wskazują też, że ekspozycja na smog obniża jakość snu oraz płodność, zwłaszcza u mężczyzn (Koblańska, 2019). [5]

Skutki śmiertelne smogu

Szacuje się, w Polsce z powodu zanieczyszczenia powietrza przedwcześnie umiera ok. 40 tys. osób. [1,10] Większość zgonów przypisywanych zanieczyszczeniom dotyczy chorób układu krążenia. Wzrost zgonów w Polsce w styczniu 2017 (o ok. 11 tys.) wiąże się z wyjątkowo złym stanem powietrza, choć z różnych względów nie jest możliwe wskazanie smogu jako jednoznacznej przyczyny śmierci. [9]

Ulica miejska z ruchem samochodowym i pieszymi w warunkach gęstego smogu, obniżona widoczność i zamglone powietrze

Skutki smogu: jak się przed nimi chronić?

Jak chronić się przed smogiem? Na pewne czynniki nie mamy wpływu, np. na położenie geograficzne regionu, w którym mieszkamy albo na pogodę. Jednak można wprowadzić działania, zarówno długo-, jak i krótkofalowe, które zmniejszają emisję zanieczyszczeń powietrza oraz ograniczają ich negatywny wpływ na zdrowie. Jeśli chodzi o myślenie perspektywiczne, specjaliści radzą m.in.:

zmianę środka transportu z samochodu czy motoru na rower, komunikację publiczną albo poruszanie się pieszo;
zadbanie o bardziej ekologiczny i efektywny system grzewczy, np. unikanie niecałkowitego spalania biomasy, wymiana pieca, termomodernizacja budynku.

Warto też ograniczyć wpływ smogu i zanieczyszczeń na organizm w okresach największego zagrożenia:

unikać spacerów, jazdy na rowerze czy innych aktywności w czasie szczytu ruchu samochodowego. Zamiast tego można udać się np. do parku albo lasu;
stosować filtry w systemach wentylacji w domach na obszarach z zanieczyszczonym powietrzem.

Przede wszystkim powinny o tym pamiętać osoby z chorobami układu krążenia oraz oddechowego. [2,11]

Skutki smogu dla organizmu: podsumowanie

Smog to poważne zagrożenie zdrowotne, które wpływa na funkcjonowanie układu oddechowego, krążenia i nerwowego, zwiększa ryzyko chorób przewlekłych oraz przedwczesnej śmierci. Choć całkowite wyeliminowanie ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza nie jest możliwe, świadome ograniczanie kontaktu ze smogiem – zwłaszcza w okresach wysokich stężeń zanieczyszczeń – może zmniejszyć ryzyko powikłań zdrowotnych.

Źródła