Fibromialgia: co to jest i jak się objawia?

Fibromialgia nie jest nowym schorzeniem, ale przez lata była rozpoznawana nierówno i często z dużym opóźnieniem. Całe szczęście nastąpił już znaczny postęp w jej diagnostyce. Dzięki temu wiadomo, że zaburzenie to poważnie ogranicza codzienne funkcjonowanie przynajmniej 2,5% Europejczyków [1]. Mimo to zarówno wielu lekarzy, jak i samych chorych nie do końca wie, co to jest fibromialgia, jak się objawia i czy można ją leczyć. Zagadnienia te wyjaśniamy w tym artykule.

Fibromialgia: co to za choroba?

Fibromialgia w ICD-10 jako rozpoznanie ma własny kod M79.7 i należy do kategorii chorób tkanek miękkich. Natomiast w klasyfikacji ICD-11 została włączona do kategorii przewlekłego bólu pierwotnego [2,3]. Mimo że fibromialgię dalej uznaje się za chorobę, przejście w klasyfikacji dobrze ilustruje to, jak zmienia się wiedza na jej temat i jak duży problem diagnostyczny stanowi dla lekarzy i pacjentów. Objawy fibromialgii łatwo pomylić z innymi chorobami i trudno dostrzec ich prawdziwe przyczyny. Poza tym wielu chorych rzeczywiście ma współistniejące zaburzenia:

• układu mięśniowo-szkieletowego (67%);
• psychiczne (35%);
• żołądkowo-jelitowe (27%);
• sercowo-naczyniowe (23,5%);
• endokrynologiczne (19% badanych) [1].

Łatwo więc uznać, że ból w różnych miejscach ciała, zmęczenie, czy problemy ze snem wynikają z właśnie z tych schorzeń. Z powodu trudności diagnostycznych dla osoby z fibromialgią zaczyna się kilkuletnia stresująca podróż od lekarza do lekarza, ponieważ problem nie mija i dalej utrudnia życie oraz pracę.

Fibromialgia: przyczyny

Chociaż dzisiaj przyczyn fibromialgii szuka się w nieprawidłowej pracy mózgu i rdzenia kręgowego (OUN, ośrodkowy układ nerwowy), to wielu ekspertów uważa, że składają się na niezależne od siebie mechanizmy, nad którymi cały czas trwają badania. Wśród nich wymienia się m.in.:

• centralną sensytyzację – stan, w którym OUN wzmacnia sygnały bólowe, a nawet reaguje nimi na niebólowe bodźce, np. zmianę temperatury;
• dysfunkcję osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA) oraz współczulnego układu nerwowego – część badań łączy ją z nadaktywną reakcją stresową organizmu;
• cechy neuropatii małych włókien obserwowane u części pacjentów;
• dysregulację równowagi neurochemicznej w układzie przetwarzania bólu, w tym zmienione przekaźnictwo dopaminergiczne i GABA-ergiczne. Opisywano także związek zwiększonego stężenia glutaminianu w prawej tylnej części wyspy z obniżonym progiem bólu oraz korelację zwiększonego stężenia inozytolu w prawym ciele migdałowatym i prawym wzgórzu z nasileniem bólu, zmęczenia i objawów depresji [4].

Nawet jeśli nie wszystkie z tych mechanizmów można zaobserwować u każdego chorego, pomagają one zrozumieć, dlaczego do przyczyn fibromialgii bądź nasilenia jej objawów badacze zaliczają zaburzenia snu, czynniki wywołujące silny stres oraz inne choroby czy infekcje, takie jak borelioza.

Ponadto, ponieważ fibromialgia częściej dotyczy kobiet (szczególnie po 30. roku życia) niż mężczyzn, bada się też wpływ wahań hormonów (np. estrogenu) na przetwarzanie bólu [5]. Naukowcy analizują również geny związane z neuroprzekaźnikami czy kanałami jonowymi i regulacją wapnia, ponieważ u krewnych chorego 1. stopnia opisywano 13,6 razy większą częstość jej występowania [4].

Fibromialgia: objawy choroby

Objawy fibromialgii są niecharakterystyczne i wyraźnie związane z daną osobą. Mogą pojawić się nagle, np. po urazie, zabiegu operacyjnym lub silnym stresie emocjonalnym albo nasilać się z czasem – tak, jakby układ nerwowy stopniowo wzmacniał reakcję bólową na dany bodziec. Wśród symptomów pacjenci wymieniali np.:

• rozlany ból mięśniowy;
• poczucie obrzęku lub ból stawów;
• „przeczulica w okolicy skarpetek”;
• brak sił i apatię;
• problemy ze snem (wybudzanie w nocy i drzemki w ciągu dnia);
• zaburzenia poznawcze;
• nadwrażliwość na bodźce sensoryczne;
• trudności w połykaniu;
• kołatanie serca;
• problemy natury psychicznej (ok. 30 – 50% pacjentów z fibromialgią doświadcza depresji lub lęku);
• napięciowe, klasterowe i migrenowe bóle głowy (dotyczą prawie 50% chorych);
• zespół niespokojnych nóg;
• ziębnięcie palców rąk;
• duszności;
• dolegliwości ze strony jelit, skóry czy układu moczowego [4].

Co więcej, nawet typowe objawy fibromialgii, takie jak rozlany ból, czy uczucie zmęczenia, u różnych osób występują z różnym nasileniem i częstotliwością. Niejeden pacjent opisuje, że jednego dnia czuje się dobrze, a następnego ma problem z wykonaniem zwykłych czynności. Wszystko to utrudnia mu opowiedzenie historii choroby, a lekarzowi – szybkie postawienie właściwej diagnozy.

Fibromialgia: jak rozpoznać tę chorobę?

Jakie badania na fibromialgię należy wykonać, aby przyspieszyć i ułatwić trafną diagnozę? Otóż na tym właśnie polega największy problem – nie ma testów z krwi, badań obrazowych ani badania histologicznego, które pozwoliłyby ją rozpoznać. Proces diagnostyczny fibromialgii opiera się na dokładnym wywiadzie z pacjentem i ocenie całego wzorca objawów. Przede wszystkim lekarz powinien ustalić, czy:

• ból występuje w co najmniej 4 z 5 regionów ciała, czy wyłącznie w jednym stawie, jednym odcinku kręgosłupa albo jednej kończynie;
• objawy utrzymują się na podobnym poziomie przez co najmniej 3 miesiące.

Kryteria diagnostyczne fibromialgii z 2016 r. zakładają, że rozpoznanie jest możliwe, gdy WPI (liczba bolesnych okolic ciała) wynosi co najmniej 7 punktów, a SSS (skala mierząca nasilenie pozostałych objawów) co najmniej 5 punktów albo gdy WPI wynosi 4 – 6 punktów, a SSS co najmniej 9 punktów [6].

Fibromialgia: jak leczyć?

Leczenie fibromialgii wymaga podejścia multidyscyplinarnego, ponieważ ma na celu nie tylko złagodzenie objawów, ale też wyposażenie pacjenta w strategie pozwalające skutecznie radzić sobie w codziennym życiu.

Farmakoterapia skupia się na leczeniu chorób współistniejących, aby nie nasilały objawów fibromialgii. Co prawda lekarz może zalecić pewne preparaty na ból, ale niekoniecznie okażą się skuteczne. Ponieważ choroba nie ma podłoża zapalnego, substancje należące do NLPZ, w tym leki z ibuprofenem, mogą w ogóle nie pomagać. Większą skuteczność obserwuje się natomiast przy stosowaniu trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) oraz leków z grupy gabapentynoidów, które w różnym zakresie łagodzą nadpobudliwość OUN i ułatwiają sen [4,5].

Dużo większą wartość niż leki ma edukacja pacjenta. Lekarz powinien pomóc mu zrozumieć, co to jest fibromialgia, a przede wszystkim wyjaśnić różnicę między bólem obwodowym a bólem ośrodkowym oraz to, jak na siebie wpływają. Dzięki temu pacjent nauczy się unikać sytuacji, które nasilają objawy choroby. Pomocne w takim działaniu okazują się też:

• terapia behawioralno-poznawcza;
• techniki relaksacyjne;
• trening radzenia sobie ze stresem, bólem czy z lękiem przed ruchem [4,5].

Fibromialgia: domowe sposoby

Na ból w fibromialgii mogą pomóc:

• maści przeciwbólowe;
• żele chłodzące;
• preparaty rozgrzewające;
• inne produkty łagodzące ból mięśni i stawów, zwłaszcza gdy pacjent dodatkowo odczuwa przeciążenie albo napięcie mięśniowe.

Jednak działają one miejscowo i dość krótko. Trwalszy efekt można osiągnąć, wprowadzając w życiu pewne zmiany [7].

Jak żyć z fibromialgią?

Oprócz akceptacji fibromialgii w swoim życiu należy pamiętać, że organizm potrzebuje regularności, ale nie unieruchomienia. Stały rytm snu i jego odpowiednia higiena, łagodne ćwiczenia, zdrowa dieta i utrzymanie prawidłowego BMI, planowanie odpoczynku przed przeciążeniem, masaż, przerwy w pracy – wszystko to sprawia, że układ nerwowy jest mniej przeciążony. Warto też prowadzić dziennik i notować, w jakich okolicznościach ból oraz zmęczenie rosną, a następnie unikać tych czynników [4,5,7].

Podsumowanie: czy możliwe jest całkowite wyleczenie fibromialgii?

Fibromialgia jest przewlekłym zespołem bólowym o nie do końca poznanych przyczynach, dlatego częściej mówi się o kontroli objawów niż o całkowitym i trwałym wyleczeniu. Jednak dobrze dobrane leczenie, a przede wszystkim wiedza o chorobie, mogą wyraźnie zmniejszyć ból, poprawić sen, zwiększyć sprawność i pomóc wrócić do wielu codziennych aktywności.

Źródła:

1. Soosan Soroosh, Epidemiology of Fibromyalgia: East Versus West, 2024. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1756-185X.15428. [dostęp online: 8.07.2026].
2. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10. https://www.termedia.pl/mednauka/icd10. [dostęp online: 8.07.2026].
3. International Classification of Diseases 11th Revision, MG30.01 Chronic widespread pain. https://icd.who.int/browse/2026-01/mms/en#849253504. [dostęp online: 8.07.2026].
4. Juhi Bhargava; Jennifer Goldin, Fibromyalgia, 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK540974/. [dostęp online: 8.07.2026].
5. Zofia Guła, Mariusz Korkosz, Fibromialgia: przyczyny, objawy i leczenie, 2022. https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63742,fibromialgia-przyczyny-objawy-i-leczenie. [dostęp online: 8.07.2026].
6. Winfried Häuser, Jacob Ablin, Serge Perrot, Mary-Ann Fitzcharles, Postępowanie w fibromialgii – rozpoznanie, 2017. https://www.mp.pl/bol/wytyczne/165926,postepowanie-w-fibromialgii-rozpoznanie. [dostęp online: 8.07.2026].
7. Eric A Jones i wsp., Management of Fibromyalgia: An Update, 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11201510/. [dostęp online: 8.07.2026].