Ospa wietrzna u dorosłych: objawy i leczenie

Ospa wietrzna to wirusowa choroba zakaźna, którą większość osób przechodzi w wieku dziecięcym. Jednak zachorowania wśród dorosłych nie są wcale ekstremalnie rzadkie – w 2012 r. na 208 tys. przypadków ospy wietrznej 17 tys. dotyczyło osób powyżej 15 r.ż. (w tym aż 12 tys. osób dorosłych) [1]. Niestety, przebieg choroby u dorosłych zwykle jest średnio ciężki lub ciężki, a pacjenci częściej wymagają hospitalizacji i zmagają się z powikłaniami. Sprawdź, jak rozpoznać i leczyć ospę wietrzną u dorosłych.

Co to jest ospa wietrzna i jakie są jej przyczyny?

Za rozwój ospy wietrznej jest odpowiedzialny wirus HHV-3 (ludzki herpeswirus 3, ang. human herpesvirus), dawniej nazywany VZV (Varicella-zoster virus).

• To patogen o wysokiej zaraźliwości, który najczęściej przenosi się drogą kropelkową czy przez bezpośredni kontakt. Zdarzają się też zakażenia drogą powietrzną („z wiatrem”) na odległość nawet kilkudziesięciu metrów i wywołują chorobę u 90% osób, które nie nabyły na niego odporności. 
• Poza tym osoby zakażone zarażają 1 – 2 dni przed pojawieniem się charakterystycznych zmian skórnych.
• Z tych powodów większość ludzi zachoruje na ospę wietrzną w dzieciństwie – po pierwszym kontakcie z patogenem [1-3].

Na ospę wietrzną zapadają praktycznie wszystkie niezaszczepione osoby. Jeśli więc ktoś nie przeszedł infekcji w dzieciństwie i nie został zaszczepiony przeciwko temu wirusowi, może w każdej chwili zachorować [1-5].

Jak objawia się ospa wietrzna u dorosłych?

Objawy ospy wietrznej u dorosłego są takie same jak u dzieci, choć zazwyczaj bardziej nasilone. Przebieg choroby dzieli się na kilka etapów: wylęgania, prodromalny i wysypkowy (w 2 – 3 rzutach).

Okres wylęgania

Po wniknięciu wirusa do organizmu po 4 – 6 dniach patogen zaczyna namnażać się w węzłach chłonnych. Ospa wietrzna u dorosłych wywołuje pierwsze objawy średnio po 14 – 16 dniach [2].

Okres prodromalny (zwiastunowy)

Po okresie inkubacji pojawiają się dolegliwości typowe dla infekcji wirusowych:

• gorączka (nawet 40°C);
• ból głowy;
• ogólne złe samopoczucie;
• utrata apetytu;
• nudności;
• zmęczenie.

Okres wysypkowy (osutkowy)

Po 1 – 2 dniach zaczyna się swędząca wysypka, której towarzyszą objawy ogólne (gorączka, złe samopoczucie).

• Najpierw pojawiają się plamki, które stopniowo przekształcają się w grudki oraz charakterystyczne pęcherzyki wypełnione przezroczystym płynem.
• Z czasem pęcherze zmieniają się w krosty, a następnie zasychają w strupy i odpadają.
• Ewolucja wykwitów od plamki do strupa trwa ok. 6 dni.
• Zmiany skórne pojawiają się w 2 – 3 rzutach, dlatego na ciele można zaobserwować jednocześnie wszystkie rodzaje wykwitów – wielopostaciowość zmian typowa dla ospy wietrznej.
• Całkowite ustąpienie wysypki może trwać 2 –3 tygodnie [1-3].

Liczba wykwitów u dorosłych zazwyczaj przekracza 500. Najwięcej z nich występuje na tułowiu, mniej – na twarzy i owłosionej skórze głowy, najmniej – na kończynach. Zdarzają się też pojedyncze zmiany wewnątrz jamy ustnej (na podniebieniu twardym i policzkach), na błonach śluzowych narządów płciowych oraz spojówkach (rzadko) [1].

Co robić w przypadku wystąpienia objawów ospy wietrznej u dorosłych?

Ponieważ ospa wietrzna u dorosłych zwykle ma ciężki przebieg, natychmiast po zauważeniu objawów należy udać się do lekarza. Dotyczy to szczególnie osób z grup ryzyka:

• kobiet w ciąży;
• z upośledzoną odpornością (np. pacjentów z białaczką, HIV, AIDS, przyjmujących glikokortykosteroidy i leki immunosupresyjne, w trakcie chemioterapii);
• z przewlekłą chorobą serca lub płuc;
• z ciężkimi chorobami skóry (np. atopowym zapaleniem skóry) [1].

Do rozpoznania ospy wietrznej najczęściej wystarczają badanie kliniczne i wywiad, ponieważ wysypka jest bardzo charakterystyczna. W razie wątpliwości lekarz może zlecić dodatkowe badania, np. serologiczne [1].

Jak leczyć ospę wietrzną u dorosłych?

Natychmiastowa konsultacja z lekarzem ma istotne znaczenie również z powodu metod leczenia stosowanych u dorosłych. Przy spodziewanym ciężkim przebiegu ospy wietrznej stosuje się acyklowir, lek przeciwwirusowy, który hamuje namnażanie się wirusów. W pewnym artykule zauważono, że u lek przyjęty w ciągu 24 godzin od wystąpienia wysypki złagodził objawy u dorosłych i skrócił czas dolegliwości (w porównaniu z osobami, które nie zażyły leku). Nie wszyscy pacjenci wymagają jednak podania leków przeciwwirusowych [4].

Dodatkowo stosuje się leczenie objawowe:

• leki przeciwgorączkowe, np. paracetamol;
• leki przeciwświądowe, np. przeciwhistaminowe I generacji – nie zaleca się preparatów miejscowych, takich jak pudry czy zasypki, ponieważ zwiększają ryzyko wtórnego zakażenia bakteryjnego wykwitów [2,3]. Na swędzące pęcherzyki, które pokryły się strupami, można zaaplikować z puder płynny z kalaminą [4];
• leki przeciwbólowe, np. paracetamol, ibuprofen lub silniejsze substancje czynne [3,4].

Chory powinien odpoczywać i leżeć w łóżku. Poza tym zmiany skórne należy utrzymywać w czystości – wskazane są codzienne, chłodne kąpiele [2]. Same w sobie przynoszą ulgę, ale można też dodać do wody sodę oczyszczoną, koloidalne płatki owsiane, surowe płatki owsiane bez dodatków smakowych, siemię lniane lub nadmanganian potasu [1,4].

Powikłania po ospie wietrznej u dorosłych

Ospa wietrzna u dorosłych nie tylko charakteryzuje się cięższym przebiegiem niż u dzieci, ale też większym ryzykiem powikłań.

• Najczęstsze powikłania ospy wietrznej u dorosłych to wtórne zakażenia bakteryjne zmian skórnych, które mogą prowadzić do poważnych komplikacji (nawet do sepsy) oraz trwałych, drobnych blizn po ospie.
• U ok. 10% chorych rozwija się zapalenie płuc (szczególnie u palaczy tytoniu) [1].
• Może dojść również do powikłań neurologicznych (np. ostrej ataksji móżdżkowej, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mózgu).
• Rzadko rozwijają się inne choroby zapalne, np. kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenia stawów, wyrostka robaczkowego, wątroby, trzustki, jąder, różnych struktur oka.
• U kobiet w ciąży ospa wietrzna wiąże się z ryzykiem poronienia, przedwczesnego porodu i zespołu ospy wietrznej wrodzonej [1-3].

Sprawdź też, jak powinna wyglądać pielęgnacja blizn.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na ospę wietrzną?

Najskuteczniejszą profilaktyką ospy wietrznej u dorosłych są szczepienia ochronne. Takie postępowanie zaleca się wszystkim dorosłym, którzy nie nabyli odporności w wyniku szczepienia lub przechorowania ospy, a zwłaszcza:

• pracownikom służby zdrowia;
• pacjentom z bliskiego otoczenia osób z niedoborami odporności komórkowej (np. w trakcie leczenia immunosupresyjnego) – krewnym, domownikom itp.;
• pacjentom z ostrą białaczką w okresie remisji;
• osobom przed planowanym przeszczepem lub planowanym leczeniem immunomodulacyjnym bądź immunosupresyjnym;
• kobietom planującym ciążę (minimum 1 miesiąc wcześniej, a według niektórych specjalistów – minimum 3 miesiące) [2,6];
• rodzicom małych dzieci (niemowląt oraz dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym).

Niektóre osoby poniżej 19. roku życia mogą skorzystać z bezpłatnego szczepienia [6].

Ospa wietrzna u dorosłych: często zadawane pytania

W sekcji poniżej publikujemy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące ospy wietrznej u dorosłych.

Ile razy w życiu można mieć ospę?

Na ospę wietrzną choruje się raz w życiu, ponieważ organizm nabywa trwałej odporności. Jednak wirus ospy wietrznej u dorosłych wywołuje też półpaśca. Patogen nie znika z organizmu – pozostaje uśpiony w komórkach nerwowych i może reaktywować się u osób z osłabioną odpornością [5].

Jak zaczyna się ospa u dorosłych?

Ospa wietrzna zaczyna się podobnie do innych infekcji wirusowych – występują gorączka, bóle głowy, złe samopoczucie, zaburzenia żołądkowo-jelitowe itp. Po 1 – 2 dniach na skórze pojawiają się charakterystyczne, swędzące zmiany [1-5].

Ile trwa ospa wietrzna u dorosłych?

Całkowite ustąpienie zmian skórnych może trwać 2 – 3 tygodnie [1].

Czy ospa u dorosłych jest niebezpieczna?

Ospa wietrzna u dorosłych, a także nastolatków powyżej 12 r.ż. ma cięższy przebieg niż u dzieci, a związane z nią powikłania mogą mieć trwałe następstwa (głównie kardiologiczne i neurologicznych). W skrajnych przypadkach (u osób z upośledzoną odpornością) ospa wietrzna bywa nawet śmiertelna [1,2].

Ospa wietrzna u dorosłych: podsumowanie

Choć na ospę wietrzną chorują głównie dzieci w wieku 3 – 5 lat, przypadki tej infekcji zdarzają się również u dorosłych. Szczególnie niebezpieczne okazuje się to dla osób z obniżoną odpornością i kobiet w ciąży. Lekarze zalecają, aby wszyscy, u których nie występują przeciwwskazania, zaszczepili się przeciwko ospie – to najskuteczniejsza profilaktyka [1-6].

Źródła:

1. Ernest Kuchar, Ospa wietrzna u dorosłych, 2017. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/165511,ospa-wietrzna-u-doroslych. [dostęp online: 10.07.2026].
2. Bogumiła Milewska-Bobula, Bożena Lipka, Ospa wietrzna, 2016. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/chorobyzakazne/67573,ospa-wietrzna. [dostęp online: 10.07.2026].
3. Ewa Duszczyk, Bożena Dubiel, Ospa wietrzna, 2018. https://www.mp.pl/szczepienia/artykuly/podrecznik/99866,ospa-wietrzna. [dostęp online: 10.07.2026].
4. Rachel Nall, What to know about chickenpox in adults, 2019. https://www.medicalnewstoday.com/articles/326178. [dostęp online: 10.07.2026].
5. Scott Frothingham, Chickenpox in Adults, 2023. https://www.healthline.com/health/chickenpox-in-adults. [dostęp online: 10.07.2026].
6. Teresa Jackowska, Magdalena Wiercińska, Szczepienie przeciwko ospie wietrznej, 2023. https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/szczepienia-i-szczepionki/71841,szczepienie-przeciwko-ospie-wietrznej. [dostęp online: 10.07.2026].