Każde uderzenie serca pompuje krew, która dostarcza komórkom niezbędnych do życia substancji odżywczych. Siła, z jaką krew napiera na ściany naczyń krwionośnych, nazywana jest ciśnieniem tętniczym. Utrzymywanie go na odpowiednim poziomie jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Właśnie dlatego w przypadku nadciśnienia tętniczego warto znać objawy, przyczyny i sposoby leczenia, aby zapobiec wielu groźnym konsekwencjom.
Nadciśnienie tętnicze: co to?
Nadciśnienie tętnicze to przewlekła choroba układu sercowo-naczyniowego, w której wartości ciśnienia tętniczego stale przekraczają normę. O nadciśnieniu mówi się wtedy, gdy ciśnienie skurczowe wynosi co najmniej 140 mm Hg i/lub ciśnienie rozkurczowe osiąga 90 mm Hg lub więcej podczas pomiarów wykonywanych w gabinecie lekarskim [2].
O hipertensji, powszechnie zwanej nadciśnieniem, mówi się, gdy ciśnienie skurczowe utrzymuje się na poziomie 140 mm Hg lub wyższym. Lekarze nazywają nadciśnienie „cichym zabójcą”, ponieważ osoby cierpiące na tę chorobę mogą nie odczuwać objawów przez wiele lat, aż do wystąpienia powikłań. W przypadku komplikacji na leczenie często bywa za późno.
Objawy nadciśnienia tętniczego mogą pojawiać się bardzo późno. Właśnie dlatego wielu pacjentów dowiaduje się o chorobie dopiero podczas rutynowych badań lub po wystąpieniu powikłań.
Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego
Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego u dorosłych obejmuje:
- ciśnienie optymalne: ciśnienie skurczowe poniżej 120 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe poniżej 80 mm Hg;
- ciśnienie prawidłowe: ciśnienie skurczowe od 120 do 129 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe od 80 do 84 mm Hg;
- wysokie ciśnienie prawidłowe: ciśnienie skurczowe od 130 do 139 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe od 85 do 89 mm Hg;
- nadciśnienie tętnicze I stopnia: ciśnienie skurczowe od 140 do 159 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe od 90 do 99 mm Hg;
- nadciśnienie tętnicze II stopnia: ciśnienie skurczowe od 160 do 179 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe od 100 do 109 mm Hg;
- nadciśnienie tętnicze III stopnia: ciśnienie skurczowe równe lub wyższe niż 180 mm Hg oraz ciśnienie rozkurczowe równe lub wyższe niż 110 mm Hg.
Stopień nadciśnienia tętniczego określa lekarz na podstawie odpowiedniej liczby pomiarów oraz oceny ryzyka sercowo-naczyniowego [2].
Nadciśnienie tętnicze: przyczyny
Przyczyny nadciśnienia tętniczego dzieli się na:
- nadciśnienie pierwotne, które stanowi około 90% wszystkich przypadków. Nie istnieje jedna konkretna przyczyna tego schorzenia, a choroba rozwija się pod wpływem wielu różnych czynników;
- nadciśnienie wtórne powstaje jako następstwo innych chorób, np. chorób nerek, zaburzeń hormonalnych, obturacyjnego bezdechu sennego, wad naczyń krwionośnych czy na skutek przyjmowania niektórych leków.
Czynniki ryzyka nadciśnienia
Czynniki ryzyka nadciśnienia obejmują:
- wiek powyżej 55 lat;
- otyłość;
- nadmierne spożycie soli;
- małą aktywność fizyczną;
- palenie papierosów;
- przewlekły stres;
- cukrzycę;
- obciążenie genetyczne.
Ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego wzrasta, gdy u jednej osoby występuje jednocześnie kilka czynników ryzyka. Dlatego warto regularnie kontrolować ciśnienie krwi, wykonywać badania profilaktyczne oraz jak najwcześniej wprowadzać zdrowe nawyki, które pomagają zmniejszyć prawdopodobieństwo rozwoju choroby i jej powikłań, zwłaszcza u osób obciążonych genetycznie [2].
Nadciśnienie tętnicze: objawy
Do najbardziej charakterystycznych objawów nadciśnienia zalicza się:
- uczucie kołatania serca;
- bóle głowy lub klatki piersiowej;
- nadmierną pobudliwość;
- łatwe męczenie się;
- bezsenność.
Symptomy hipertensji łatwo mogą uciec naszej czujności, ponieważ często przypisujemy je innym dolegliwościom.
Do objawów nadciśnienia tętniczego zalicza się również:
- zawroty głowy;
- szumy uszne;
- zaburzenia widzenia;
- duszność;
- zaczerwienienie twarzy;
- uczucie niepokoju;
- krwawienia z nosa.
Diagnostyka nadciśnienia tętniczego
W razie wystąpienia jakichkolwiek objawów nadciśnienia tętniczego należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu w celu rozpoczęcia diagnostyki problemu. Rozpoznanie opiera się na:
- pomiarach ciśnienia w gabinecie;
- całodobowym monitorowaniu ABPM;
- samodzielnych pomiarach domowych;
- badaniach krwi;
- badaniu moczu;
- EKG;
- ocenie czynności nerek.
Leczenie nadciśnienia tętniczego
Walka z cichym zabójcą wymaga od pacjenta dużej wytrwałości i zaangażowania oraz wiąże się nie tylko z przyjmowaniem specyficznych leków, ale także całkowitą i stałą zmianą trybu życia.
Pierwsza pomoc przy wysokim ciśnieniu
Jeżeli ciśnienie gwałtownie wzrasta:
- odpocznij;
- unikaj wysiłku;
- wykonaj ponowny pomiar;
- przyjmij leki zgodnie z zaleceniem lekarza;
- zgłoś się po pomoc, jeśli pojawi się ból w klatce piersiowej lub duszność.
Leczenie farmakologiczne
Leczenie nadciśnienia tętniczego obejmuje najczęściej również przyjmowanie leków zaleconych przez specjalistę. Lekarz może przepisać pacjentowi m.in.:
- inhibitory ACE;
- sartany;
- beta-blokery;
- blokery kanału wapniowego;
- diuretyki.
O tym, jak leczyć nadciśnienie, decyduje lekarz prowadzący po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego i pełnej diagnostyki.
Dieta w nadciśnieniu tętniczym
Jedną z najważniejszych zmian w nawykach żywieniowych, jakie powinny wprowadzić osoby cierpiące na hipertensję, jest codzienne przyjmowanie odpowiedniej dawki potasu. Niezależne badania wykazały, że dieta bogata w ten makroelement wpływa na obniżenie ciśnienia tętniczego. Potasu powinniśmy szukać przede wszystkim w warzywach i owocach. Jego cennym źródłem są m.in. suszone banany, mleko w proszku, fasola oraz otręby pszenne. Powinny zwrócić na to uwagę szczególnie osoby stosujące leki na układ moczowo-płciowy, które pobudzają nerki do zwiększonego wydalania z organizmu wody, wypłukując potas.
Dieta w nadciśnieniu tętniczym powinna dodatkowo opierać się na:
- warzywach i owocach;
- produktach pełnoziarnistych;
- rybach;
- orzechach;
- ograniczeniu soli;
- ograniczeniu tłuszczów trans.
Pomocniczo zaleca się również stosowanie naturalnych ziół i przypraw, takich jak czosnek, głóg czy melisa. Naturalne sposoby nie zastępują jednak leczenia zaleconego przez lekarza. Dieta przy nadciśnieniu tętniczym powinna obejmować jadłospis oparty na zasadach diety DASH, która wykazuje korzystny wpływ na obniżanie ciśnienia [4].
Ile trwa leczenie i czy można wyleczyć nadciśnienie?
W większości przypadków leczenie nadciśnienia tętniczego trwa całe życie. U części pacjentów, którzy schudną, zmienią dietę i zwiększą aktywność fizyczną, lekarz może zmniejszyć ilość przyjmowanych leków. Ważne jest jednak to, aby regularnie kontrolować ciśnienie i w razie konieczności zgłaszać się do lekarza prowadzącego w celu wprowadzania ewentualnych zmian w przyjmowaniu leków.
Sprawdź również, jak wykonać pomiar ciśnienia.
Nadciśnienie tętnicze: skutki i powikłania
Podobnie jak w przypadku wielu innych chorób, odpowiednio wczesne wykrycie i leczenie nadciśnienia pozwala zminimalizować ryzyko powikłań, takich jak zawał serca, wylew krwi do mózgu czy uszkodzenie nerek.
Powikłania nadciśnienia tętniczego obejmują również:
- niewydolność serca;
- udar mózgu;
- retinopatię nadciśnieniową;
- przewlekłą chorobę nerek;
- tętniaki naczyń;
- nadciśnienie złośliwe;
- nadciśnienie płucne.
Nadciśnienie tętnicze: profilaktyka
W przypadku nadciśnienia tętniczego profilaktyka obejmuje:
regularne pomiary ciśnienia;
utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
- ograniczenie soli w codziennej diecie;
- umiarkowaną aktywność fizyczną;
- niepalenie papierosów i stosowanie (w razie potrzeby) preparatów łagodzących objawy odstawienia nikotyny;
- ograniczenie alkoholu;
- odpowiednią ilość snu;
- redukcję stresu.
Edukacja pacjentów z nadciśnieniem tętniczym odgrywa ogromną rolę w zapobieganiu powikłaniom i poprawie jakości życia.
FAQ
Nadciśnienie tętnicze budzi wiele pytań, zwłaszcza u osób, które dopiero otrzymały diagnozę lub zauważyły u siebie niepokojące objawy. Poniżej odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania dotyczące przyczyn, objawów, leczenia oraz profilaktyki tej choroby.
Jakie mogą być przyczyny nadciśnienia?
Najczęściej odpowiadają za nie predyspozycje genetyczne, otyłość, nadmiar soli w codziennej diecie, stres, brak ruchu i choroby współistniejące.
Czy nadciśnienie powoduje zawroty głowy?
Nadciśnienie tętnicze może powodować zawroty głowy, jednak objaw ten nie występuje u wszystkich chorych.
Jakie są objawy ostrzegawcze wysokiego ciśnienia krwi?
Najczęściej pojawiają się silny ból głowy, duszność i ból w klatce piersiowej, zaburzenia widzenia, zawroty głowy oraz uczucie kołatania serca.
Czy ciśnienie 140/90 jest niebezpiecznie wysokie?
Ciśnienie 140/90 mm Hg spełnia kryteria rozpoznania nadciśnienia tętniczego i wymaga pilnej konsultacji lekarskiej [2].
Nadciśnienie tętnicze: podsumowanie
Nadciśnienie tętnicze to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych. Jego objawy bardzo często mylone są z innymi schorzeniami, dlatego regularne pomiary ciśnienia mają ogromne znaczenie. Szybka diagnostyka, odpowiednie leczenie nadciśnienia tętniczego oraz zdrowy styl życia zmniejszają ryzyko groźnych powikłań i pozwalają zachować dobrą jakość życia.
Bibliografia
- World Health Organization. Hypertension. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension, [dostęp online: 16.06.2026].
- Williams B, Mancia G, Spiering W, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of arterial hypertension. Eur Heart J. https://www.escardio.org, [dostęp online: 16.06.2026].
- Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. Zalecenia dotyczące postępowania w nadciśnieniu tętniczym. https://ptnt.pl, [dostęp online: 16.06.2026].
- National Heart, Lung, and Blood Institute. DASH Eating Plan. https://www.nhlbi.nih.gov/education/dash-eating-plan, [dostęp online: 16.06.2026].
Materiał ten ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie należy go traktować jako jedynej podstawy do podejmowania decyzji. W przypadku wątpliwości lub przed podjęciem konkretnych działań, zawsze zaleca się konsultację z lekarzem lub farmaceutą.
