Biegunka podróżnych: objawy, leczenie i zapobieganie

Morze, plaża, upragniony urlop, wiele ciekawych miejsc do zwiedzenia… i kilka dni spędzonych w toalecie z powodu biegunki. W konsekwencji odwodnienie organizmu, ogólne osłabienie i żal straconych atrakcji. Biegunka podróżnych to problem nawet co drugiego Europejczyka wyjeżdżającego na urlop do egzotycznych krajów. Dowiedz się, jak uniknąć rozstroju żołądka na wakacjach i szybko pozbyć się męczących dolegliwości.

Co to jest biegunka podróżnych?

Biegunka podróżnych, często zwana również „klątwą Faraona” czy „zemstą Montezumy”, to zespół objawów żołądkowo-jelitowych, który może dotyczyć nawet co drugiej osoby z krajów wysokorozwiniętych, która zdecydowała się spędzić urlop w Afryce, krajach środkowego Wschodu, Azji czy Ameryce Południowej [1].

Zobacz, co powinna zawierać apteczka na wakacje.

Jaka jest najczęstsza przyczyna biegunki u podróżnych?

Co powoduje biegunkę podróżnych? Główną przyczyną jest zmiana warunków klimatycznych i gwałtowne pojawienie się nieznanych dotąd bakterii w naszym organizmie. Egzotyczne potrawy, owoce, warzywa, a nawet woda spożywane na wyjeździe zawierają zupełnie inne szczepy bakterii, niż te, do których jest przyzwyczajony nasz organizm. W efekcie pojawia się biegunka, której mogą towarzyszyć nudności, wymioty, bóle brzucha i gorączka. Szczególnie niebezpieczna może okazać się dla dzieci, osób starszych, przewlekle chorych oraz kobiet w ciąży i szybko doprowadzić do odwodnienia organizmu.

Biegunka podróżnych: objawy

Jak wygląda biegunka podróżnych? Główny objaw to luźne stolce, występujące minimum 3 razy dziennie. Zdecydowana większość osób skarży się również na ból brzucha. Częstemu rozwolnieniu towarzyszyć mogą nudności, wzdęcia, wymioty, a nawet gorączka. Dochodzi do tego ogólne osłabienie organizmu i zawroty głowy. Biegunka zazwyczaj ustępuje sama po kilku dniach, nawet bez podania środków farmakologicznych. Jednakże zastosowanie leków może skrócić ten okres do 48, a nawet 24 godzin.

Biegunka podróżnych: sygnały alarmowe

Gdy mimo zastosowania środków zaradczych rozwolnienie trwa dłużej niż 3 dni i towarzyszą mu inne objawy, należy udać się do lekarza. Wizyta u specjalisty i podanie środków leczniczych jest konieczne, gdy dolegliwości dotyczą dzieci, osób starszych i cierpiących na choroby przewlekłe.

Sygnały alarmowe to:

• wodniste stolce oddawane częściej niż 10 razy na dobę, zwłaszcza w regionach zagrożonych cholerą;
• wysoka gorączka oraz krew lub śluz w stolcu (w regionach zagrożonych malarią);
• uporczywe wymioty lub ciężkie odwodnienie wymagające leczenia za pomocą kroplówek [1].

Biegunka podróżnych: diagnostyka

Rozpoznanie biegunki podróżnych najczęściej nie sprawia wielu trudności ze względu na charakterystyczne objawy oraz okoliczności (podróż zagraniczna). Badania diagnostyczne czy laboratoryjne wykonuje się jedynie w ciężkich przypadkach, np. przy biegunce z krwią, gorączką i znacznym pogorszeniu stanu pacjenta [2].

Jak szybko pozbyć się biegunki podróżnych? Leczenie

Mimo przestrzegania zasad bezpieczeństwa i ogólnej higieny dopadła nas „klątwa Faraona”? Nie załamujmy rąk, przy zastosowaniu odpowiednich leków możemy pozbyć się uciążliwych objawów nawet w ciągu jednego dnia i dalej cieszyć się wymarzonym urlopem.

Zawsze, gdy męczy nas biegunka musimy pamiętać o nawadnianiu organizmu. Zwłaszcza przebywając w ciepłych krajach łatwo jest się odwodnić, pocimy się wówczas intensywnej niż zwykle, a dodatkowo wydalamy duże ilości wody wraz z częstym wypróżnianiem. Tracimy wtedy bardzo ważne dla organizmu pierwiastki. W skrajnych przypadkach odwodnienie może zakończyć się pobytem w szpitalu i koniecznością podawania glukozy i elektrolitów w postaci kroplówki. A wtedy istnieją małe szanse, że urlop będziemy mogli zaliczyć do udanych.

Środki farmakologiczne podawane w leczeniu biegunki to najczęściej leki na biegunkę i zatrucie pokarmowe wstrzymujące ruchy perystaltyczne jelit. Zaleca się również przyjmowanie środków o działaniu przeciwbakteryjnym zawierające nifuroksazyd oraz zachowanie ścisłej diety.

Biegunka podróżnych: co jeść i pić?

W przypadku biegunki na wakacjach należy wykluczyć z diety wszelkie pikantne i ciężkostrawne potrawy, surowe owoce i warzywa oraz soki warzywne i owocowe. Zabronione jest również spożywanie alkoholu. W trakcie diety dozwolone są biszkopty, suchary, czerstwe pieczywo oraz kleiki na wodzie. Należy również sięgnąć po probiotyki, które pomogą odbudować prawidłową florę bakteryjną.

By zapobiec odwodnieniu, wypijajmy duże ilość niegazowanej wody mineralnej lub gorzkiej, słabej herbaty. Wskazane jest stosowanie preparatów nawadniających, które zawierają glukozę oraz elektrolity w postaci szybko przyswajalnej dla organizmu. Kupimy je w formie proszku do rozpuszczenia w wodzie lub gotowych napojów. Warto zabrać je profilaktycznie ze sobą na urlop. Mogą być one również podawane dzieciom i niemowlętom. W trakcie choroby nie można pić soków owocowych ani warzywnych, ziół, kawy, słodzonych i gazowanych napojów.

Zobacz też: zioła w leczeniu wakacyjnych dolegliwości układu pokarmowego.

Biegunka podróżnych: ile trwa?

Biegunka podróżnych trwa zazwyczaj kilka dni – przy zastosowaniu takiej terapii objawy powinny całkowicie ustąpić w ciągu dwóch dni. Jeśli po tym czasie dolegliwości nie miną, a biegunce towarzyszy wysoka gorączka, ostre bóle brzucha i wymioty lub w kale pojawi się krew, należy natychmiast udać się do lekarza.

Przedłużające się dolegliwości mogą świadczyć o zakażeniu pierwotniakami, które wymaga szczególnego leczenia przeciwpasożytniczego. Niezbędna jest wtedy diagnostyka, czyli badania mikroskopowe kału, a czasami specjalistyczne badania krwi [1].

Czy po biegunce podróżnych mogą wystąpić powikłania?

Tak, specjaliści mówią również o powikłaniach z powodu infekcji przebytej na wakacjach, nawet takiej, która wyglądała niegroźnie. Obejmują one:

• poinfekcyjny zespół jelita nadwrażliwego (wzdęcia brzucha, konieczność oddania stolca po każdym posiłku, nawet niewielkim; objawy utrzymują się nawet wiele miesięcy po powrocie);
• poinfekcyjne zapalenie stawów (zwłaszcza u osób z antygenem zgodności tkankowej HLA B27);
• zapalenie tarczycy lub zespół Reitera (rzadziej) [2,4].

Dlatego bardzo ważne jest, żeby w czasie konsultacji lekarskiej w Polsce wspomnieć o pobycie zagranicą.

Biegunka podróżnych: zapobieganie

Za dolegliwości żołądkowe, tak częste w trakcie wycieczek do odległych krajów, odpowiadają w głównej mierze szczepy bakterii Escherichia, a także bakterie Salmonella, Shigella, Campylobacter czy Yersinia. Zarażamy się nimi głównie poprzez spożywanie skażonych pokarmów, picie nieprzegotowanej wody oraz nieprzestrzeganie zasad higieny.

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia biegunki, należy przed każdym posiłkiem dokładnie umyć dłonie przegotowaną wodą, najlepiej używając do tego środków dezynfekujących. W aptekach dostępne są antybakteryjne spray'e, pianki, żele i mydła, które nie wymagają używania wody. Warto mieć je ze sobą, na przykład przebywając na plaży, gdy nie możemy dokładnie umyć dłoni.

• Unikajmy jedzenia w podejrzanych miejscach oraz potraw, które po przygotowaniu mogły być przechowywane poza lodówką. Spożywane przez nas posiłki powinny być podgrzane do minimum 60st.C, aby zminimalizować ryzyko zatrucia bakteriami.
• Nie powinniśmy pić napojów z lodem, myć owoców i warzyw wodą z kranu, jeść surowego mięsa, owoców morza i ryb. Należy również ograniczyć w naszej diecie mleko, jogurty i inne przetwory mleczne.
• Wodę należy pić tylko przegotowaną lub butelkowaną prosto ze sklepu, taka uważana jest powszechnie za bezpieczną. Woda w butelce nie powinna być również trzymana zbyt długo w pełnym słońcu.
• Owoce i warzywa przed spożyciem należy dokładnie umyć przegotowaną wodą, a najlepiej sparzyć i pozbawić skórki.
• W niektórych krajach turystom odradza się również mycie i płukanie zębów wodą z kranu, najlepiej użyć do tego wody butelkowanej.

Biegunka podróżnych: profilaktyka przed wyjazdem

Lekarze i farmaceuci zalecają również, by na kilka tygodni przed planowanym wyjazdem oraz w trakcie pobytu stosować preparaty probiotyczne. Zawarte w nich dobroczynne bakterie pozwolą wzmocnić układ pokarmowy i złagodzić objawy ewentualnego zakażenia obcymi szczepami.

U osób z chorobami przewlekłymi, których stan może ulec pogorszeniu wskutek biegunki, lekarze zalecają czasami krótkoterminową profilaktykę przy użyciu leków przeciwbakteryjnych (ryfaksyminy lub antybiotyków z grupy fluorochinolonów). Takie zalecenie mogą również usłyszeć osoby bardziej narażone na zakażenia układu  pokarmowego, np. z powodu stosowanej na co dzień farmakoterapii [1].

Zdarza się też, że profilaktyczną antybiotykoterapię stosuje się ze względu na szczególne okoliczności wyjazdu, np.:

• ślub;
• udział w zawodach sportowych;
• wizyta polityczna;
• wystąpienie publiczne [5].

Warto jednak pamiętać, że specjaliści nie zalecają rutynowego przyjmowania antybiotyków przed wyjazdem, ponieważ nadużywanie leków z tej grupy sprzyja powstawaniu lekooporności, a odpowiednio wcześnie wdrożone leczenie zazwyczaj okazuje się bardzo skuteczne [5].

Biegunka podróżnych: profilaktyka po powrocie

Nawet jeśli dolegliwości samoistnie ustąpiły, warto po powrocie z wyjazdu udać się do lekarza POZ na konsultację. Ma to na celu wykluczenie nosicielstwa bakterii (np. pałeczek duru brzusznego), które mogą zagrażać domownikom, współpracownikom czy innym osobom z otoczenia.

Biegunka podróżnych: często zadawane pytania

Poniżej znajdziesz odpowiedzi na kilka pytań, które często zadają pacjenci w związku z biegunką podróżnych.

Czy można mieć biegunkę podróżnych po powrocie z wakacji?

Objawy biegunki podróżnych pojawiają się w ciągu 2 pierwszych tygodni od przyjazdu, ale zdarza się też, że wystąpią bezpośrednio po powrocie z podróży. Wiele zależy więc od tego, ile trwały wakacje [1].

Czy można zachorować na biegunkę podróżnych w Polsce?

Tak, choć zdarza się to znacznie rzadziej niż w przypadku wyjazdów zagranicznych. Przyczyną jest nieprzestrzeganie zasad higieny, np. picie wody z rzeki lub jeziora. Źródłem infekcji bywają również baseny hotelowe, zwłaszcza gdy korzystają z nich osoby, które mają problem z kontrolowaniem oddawania moczu i stolca (dzieci i osoby starsze) [4].

Biegunka podróżnych: podsumowanie

Biegunka podróżnych to częsta dolegliwość u osób, które wyjeżdżają za granicę – zarówno na wakacje, jak i służbowo. Zazwyczaj przebiega łagodnie i ustępuje w ciągu kilku dni (nawet samoistnie), jednak dolegliwości mogą bardzo skomplikować plany w czasie wyjazdu. Z tego powodu warto przestrzegać zasad higieny oraz wspomóc mikrobiotę jelit.

Źródła:

1. Agnieszka Wroczyńska, Biegunka podróżnych, 2017. https://www.mp.pl/pacjent/zdrowiewpodrozy/problemy/65382,biegunka-podroznych. [dostęp: 19.05.2026].
2. Tomasz Mach, Biegunka podróżnych, 2011. https://journals.viamedica.pl/gastroenterologia_kliniczna/article/download/29273/24025. [dostęp: 19.05.2026].
3. Ernest Kuchar, Zalecenia dla powracających z podróży, 2017. https://www.mp.pl/pacjent/zdrowiewpodrozy/profilaktyka/165575,zalecenia-dla-powracajacych-z-podrozy. [dostęp: 19.05.2026].
4. podyplomie.pl, Biegunka podróżnych, nie tylko w tropikach, 2023. https://podyplomie.pl/medical-tribune/39088,biegunka-podroznych-nie-tylko-w-tropikach. [dostęp: 19.05.2026].
5. Sławomir Chlabicz, Antybiotyki dla osób podróżujących, 2008. https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/download/10225/8725. [dostęp: 19.05.2026].