Niskie ciśnienie w ciąży: objawy, przyczyny i co robić?

Większość przyszłych mam bardzo skrupulatnie monitoruje wskaźniki swojego zdrowia, a regularny pomiar ciśnienia tętniczego krwi należy do podstawowych badań profilaktycznych. O ile o ryzyku nadciśnienia mówi się niezwykle często, o tyle to niskie ciśnienie w ciąży (hipotonia) u wielu kobiet wywołuje niepokój. Czy niedociśnienie powinno być powodem do zmartwień? Z czego wynika niskie ciśnienie w czasie ciąży i jak je bezpiecznie podnieść? Jakie symptomy wymagają pilnej konsultacji z ginekologiem?

Niskie ciśnienie w ciąży: normy

Mianem hipotonii określa się stan, w którym wartość pomiaru spada poniżej przyjętych granic fizjologicznych.

• O niedociśnieniu u ciężarnej mówimy, kiedy pomiar wskazuje wartość poniżej 90/60 mmHg, gdzie pierwsza wartość oznacza ciśnienie skurczowe, a druga ciśnienie rozkurczowe.
•  U części pacjentek obserwuje się np. wyłącznie niskie ciśnienie rozkurczowe w ciąży (tzw. niskie dolne ciśnienie w ciąży), podczas gdy wartość skurczowa pozostaje w normie.

Aby prawidłowo interpretować wyniki pomiarów, warto wykorzystać kalkulator ciśnienia krwi.

Dlaczego ciśnienie obniża się w ciąży?

Spadek wartości wskaźników krwi jest naturalną i powszechną reakcją organizmu kobiety na zachodzące w organizmie zmiany.

• W pierwszych miesiącach ciąży spadek ciśnienia jest zwykle spowodowany większą ilością progesteronu, który ma za zadanie rozluźnić mięśnie macicy, by ta mogła zostać odpowiednio ukrwiona i w rezultacie stworzyć optymalne środowisko do rozwoju dziecka. Działanie progesteronu rozluźnia również ściany naczyń krwionośnych, co zmniejsza opór naczyniowy i prowadzi do spadku ciśnienia [1].
• Ponadto łożysko tworzy duży, dodatkowy układ krążenia. Krew zyskuje znacznie większą przestrzeń do przepływu, co automatycznie obniża jej nacisk na ścianki naczyń.
• Warto jednak pamiętać, że uogólnione niskie ciśnienie u kobiet w ciąży może wynikać także z niedokrwistości (anemii), odwodnienia czy niedoborów witaminowych.

Niskie ciśnienie w ciąży: objawy

Do najczęstszych objawów zbyt niskiego ciśnienia w ciąży należą:

• uczucie ciągłego zmęczenia, senność i brak energii;
• zawroty głowy, odczuwane zwłaszcza przy zmianie pozycji z leżącej na stojącą;
• bóle głowy;
•  szumy w uszach oraz duszności;
• marznięcie stóp czy dłoni;
• mroczki przed oczami, nudności i omdlenia.

Sprawdź też: migrena a napięciowy ból głowy.

Czy niskie ciśnienie w ciąży jest niebezpieczne?

Choć jest to jeden z wielu mitów na temat ciąży, warto jasno podkreślić, że niskie ciśnienie w zdecydowanej większości przypadków nie stanowi zagrożenia ani dla mamy, ani dla dziecka [2]. Jego objawy mogą jednak skutecznie pogorszyć samopoczucie. Niebezpieczne mogą być m.in. potencjalne urazy mechaniczne będące konsekwencją utraty przytomności i upadku u kobiety w ciąży.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

W rzadkich przypadkach pojawienie się dodatkowych symptomów (obok niedociśnienia) powinno skłonić do pilnej konsultacji. Do lekarza należy udać się, gdy zbyt niskiemu ciśnieniu towarzyszą:

• epizody utraty przytomności (omdlenia);
• silne, nieustępujące bóle i zawroty głowy;
• zaburzenia widzenia, duszność, ból w klatce piersiowej;
• objawy odwodnienia lub krwawienie z dróg rodnych.

Może okazać się, że niedociśnienie nie jest jedynie fizjologicznym objawem ciąży, ale symptomem innych dolegliwości.

Diagnostyka: jak przebiega badanie i do kogo się udać?

Podstawową metodą rozpoznania niedociśnienia jest samodzielny, codzienny pomiar wykonywany przez pacjentkę za pomocą sprawnie działającego ciśnieniomierza ramieniowego. Oceny wyników dokonuje lekarz prowadzący ciążę (ginekolog-położnik).

Standardowo zleca się rutynowe badania w ciąży, w tym:

• morfologię krwi (wykluczenie anemii);
• badanie moczu;
• oznaczenie poziomu glukozy oraz elektrolitów.

W uzasadnionych przypadkach lekarz może skierować pacjentkę na założenie Holtera ciśnieniowego lub do kardiologa.

Niskie ciśnienie w ciąży: co robić i jak je podnieść?

W związku z tym, że niskie ciśnienie u kobiety w ciąży nie jest niebezpieczne dla zdrowia matki i dziecka, w zdecydowanej większości przypadków nie stosuje się leczenia farmakologicznego. Nie znaczy to jednak, że nie istnieją sposoby na niskie ciśnienie w ciąży [3].

Pierwsza pomoc przy nagłym spadku ciśnienia

Gdy ciężarna poczuje nagłe zawroty głowy, mroczki lub słabość, powinna przestrzegać kilku zasad.

1. Natychmiast usiąść lub położyć się na lewym boku (zapobiega to uciskowi macicy na żyłę główną dolną).
2. Unieść nogi nieco wyżej poziomu serca.
3. Rozluźnić ciasne ubranie i powoli wypić szklankę chłodnej wody.

Niskie ciśnienie w ciąży: jak podnieść bezpiecznie?

W podniesieniu ciśnienia tętniczego pomóc mogą również codzienne nawyki.

•  Aktywność fizyczna – mogą to być np. spacery czy marsze, lżejsze treningi, pływanie czy jazda na rowerze stacjonarnym, które stymulują krążenie.
• Picie odpowiedniej ilości płynów, zwłaszcza wody mineralnej i źródlanej. Wypijanie 2,5 – 3 litrów płynów na dobę zwiększa objętość krążącego osocza.
•  Unikanie przebywania w ciasnych, dusznych miejscach.
• Unikanie gwałtownego wstawania, zwłaszcza rano – po przebudzeniu warto jeszcze kilka minut poleżeć w łóżku i podnosić się powoli, żeby nie wywołać zawrotów głowy.
• Picie zielonej herbaty bądź kawy – w ciąży nie jest zabronione picie kawy. Dozwoloną ilością wypijanej kofeiny jest 200 mg (czyli ok. 1 – 2 filiżanki). Ciśnienie można również podnieść zieloną herbatą, która dodatkowo zawiera sporo antyoksydantów.
• Unikanie długotrwałego stania – podczas długiego stania krew odpływa do nóg, pogarszając dopływ krwi z tlenem do mózgu, co może skutkować zasłabnięciami.

Zioła, suplementy diety i preparaty

Przed sięgnięciem po jakiekolwiek suplementy diety należy skonsultować się z lekarzem. Bezpieczną opcją są specjalistyczne preparaty dla kobiet w ciąży zawierające kompleksy witaminowe i minerały. Większość ziół podnoszących ciśnienie (np. żeń-szeń czy różeniec górski) jest bezwzględnie przeciwwskazana w okresie ciąży.

Niskie ciśnienie u kobiet w ciąży: ile trwa leczenie?

Obniżone ciśnienie w większości przypadków ustępuje samoistnie na przełomie II i III trymestru lub bezpośrednio po porodzie, kiedy gospodarka hormonalna wraca do równowagi. Niedociśnienie fizjologiczne w ciąży nie wymaga „wyleczenia”, a jedynie łagodzenia objawów.

Powikłania i skutki nieleczonego problemu

Łagodne niedociśnienie zazwyczaj nie niesie negatywnych skutków. Zasadniczym powikłaniem hipotonii u ciężarnej są upadki i urazy powstałe podczas zasłabnięcia. Skrajne, nieskorygowane i długotrwałe bardzo niskie ciśnienie w ciąży (np. z powodu odwodnienia) mogłoby ograniczyć przepływ maciczno-łożyskowy, dlatego tak ważna jest stała kontrola ginekologiczna.

Zapobieganie i profilaktyka niedociśnienia w ciąży

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia uciążliwych objawów:

• spożywaj mniejsze posiłki, ale częściej (5 – 6 razy dziennie), co zapobiega odpływowi krwi do układu pokarmowego po jedzeniu;
• unikaj gorących kąpieli i dłuższego przebywania na słońcu;
• zadbaj o prawidłowe nawodnienie od samego rana;
• śpij na lewym boku z lekko uniesionym zagłówkiem.

Często zadawane pytania (FAQ)

Zobacz, co jeszcze warto wiedzieć o niedociśnieniu w ciąży.

Jakie ciśnienie w ciąży jest za niskie?

Za zbyt niskie ciśnienie w ciąży uznaje się wartości poniżej 90 mmHg dla ciśnienia skurczowego oraz poniżej 60 mmHg dla rozkurczowego.

Czy niskie ciśnienie w ciąży zagraża dziecku?

Łagodne niskie ciśnienie w ciąży nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla płodu. Łożysko skutecznie chroni dziecko i zaopatruje je w tlen. Zagrożeniem mogą być natomiast urazy wynikające z ewentualnego upadku matki podczas omdlenia.

Niskie ciśnienie w ciąży a płeć: czy istnieje związek?

Rozpowszechniane przekonanie dotyczące relacji między niskim ciśnieniem w ciąży a płcią to powszechny mit. Wartości ciśnienia wynikają z działania progesteronu i zmian naczyniowych u matki.

Niskie ciśnienie w ciąży: jak podwyższyć?

Co zastosować na niskie ciśnienie w ciąży w domu? Najlepsze efekty przynosi:

• wypijanie min. 2,5 litra wody dziennie;
• umiarkowany ruch (np. spacery);
• powolne wstawanie z łóżka;
•  unikanie dusznych pomieszczeń;
• mała filiżanka słabej kawy lub zielonej herbaty.

Podsumowanie

Niskie ciśnienie w ciąży to w większości przypadków zupełnie naturalny objaw adaptacji organizmu do rozwoju nowego życia. Choć towarzyszące mu zawroty głowy czy senność bywają uciążliwe, zazwyczaj nie stanowią zagrożenia dla zdrowia matki i dziecka. Regularny ruch, odpowiednie nawodnienie oraz unikanie gwałtownej zmiany pozycji to najprostsze i najskuteczniejsze metody, by zachować pełnię sił i komfort przez całe 9 miesięcy. Jeśli problem zakłóca codzienne funkcjonowanie lub towarzyszą mu inne dokuczliwe objawy, skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.

Źródła

1. Kristiansson P, Wang JX. Reproductive hormones and blood pressure during pregnancy. Hum Reprod. 2001 Jan;16(1):13-17. doi: 10.1093/humrep/16.1.13. PMID: 11139529.
2. Bánhidy F, Acs N, Puhó EH, Czeizel AE. Hypotension in pregnant women: a population-based case-control study of pregnancy complications and birth outcomes. Hypertens Res. 2011 Jan;34(1):55-61. doi: 10.1038/hr.2010.172. Epub 2010 Sep 30. PMID: 20882028.
3. Figueroa JJ, Basford JR, Low PA. Preventing and treating orthostatic hypotension: As easy as A, B, C. Cleve Clin J Med. 2010 May;77(5):298-306. doi: 10.3949/ccjm.77a.09118. PMID: 20439562; PMCID: PMC2888469.